តន្ត្រីបុរាណ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តន្ត្រីបុរាណ គឺជាប្រពៃណីតន្ត្រីសិល្បៈមួយនៅក្នុងពិភពលោកខាងលិច ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាខុសប្លែកពីតន្ត្រីប្រជាប្រិយ និងតន្ត្រីពេញនិយម។ ពាក្យថា "តន្ត្រីបុរាណ" ជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថាតន្ត្រីបុរាណលោកខាងលិច ពីព្រោះពាក្យនេះក៏អាចសំដៅទៅលើតន្ត្រីសិល្បៈដែលមិនមែនជារបស់លោកខាងលិចផងដែរ។

តន្ត្រីបុរាណមានលក្ខណៈពិសេសដោយភាពមានទម្រង់បែបបទ និងភាពស្មុគស្មាញក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធតន្ត្រី និងការរៀបចំសម្លេងរួម ជាពិសេសការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសពហុសូរ (polyphony) ដែលមានន័យថាមានសម្លេងជាច្រើនត្រូវលេង ឬច្រៀងក្នុងពេលតែមួយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីយ៉ាងហោចណាស់សតវត្សទី៩ មក តន្ត្រីបុរាណបានក្លាយជាប្រពៃណីសរសេរយ៉ាងសំខាន់ ដែលនាំឱ្យមានការបង្កើតប្រព័ន្ធសញ្ញាណតន្ត្រីដ៏ទំនើប ព្រមទាំងអក្សរសិល្ប៍ពាក់ព័ន្ធក្នុងការវិភាគ ការរិះគន់ ប្រវត្តិសាស្ត្រ តន្ត្រីវិទ្យា និងទស្សនវិជ្ជា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តន្ត្រីបុរាណមានដើមកំណើតនៅអឺរ៉ុបខាងលិច ហើយបានរីករាលដាលទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗនៃពិភពលោកតាមរយៈអាណានិគមនិយម និងសាកលភាវូបនីយកម្ម។ ប្រទេសសំខាន់ៗដែលបានដើរតួនាទីក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍តន្ត្រីបុរាណរួមមាន អាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស អ៊ីតាលី បារាំង និងចក្រភពអង់គ្លេស។ ប្រពៃណីនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌សាកល ដោយមានអ្នកនិពន្ធតន្ត្រី អ្នកសម្ដែង និងអ្នកគាំទ្រនៅទូទាំងពិភពលោក។

បុគ្គលល្បីៗដែលជាប់ទាក់ទងនឹងតន្ត្រីបុរាណរួមមានអ្នកនិពន្ធតន្ត្រី (composers) ដូចជា យ៉ូហាន សេបាស្ទាន បាក (Johann Sebastian Bach) វ៉ូលហ្វកាង អាម៉ាដេស ម៉ូតសាត (Wolfgang Amadeus Mozart) លូដវិក វ៉ាន បេតហូវេន (Ludwig van Beethoven) និងលោក យ៉ូសេហ្វ ហាយដន (Joseph Haydn)។ រូបបដិមាករនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង (ដូចក្នុងរូបភាព) បង្ហាញពីកិត្តិយសដែលបានផ្ដល់ដល់អ្នកនិពន្ធតន្ត្រីទាំងបីនេះ។ ក្រៅពីអ្នកនិពន្ធ តន្ត្រីបុរាណក៏ពឹងផ្អែកលើអ្នកសម្ដែង (performers) ដូចជាអ្នកលេងឧបករណ៍ អ្នកចម្រៀង និងក្រុមចម្រៀង (choirs) ក៏ដូចជាវង់តន្រ្តី (orchestras) ដែលសុទ្ធតែមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបន្តប្រពៃណីនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតន្ត្រីបុរាណអាចចែកចេញជាសម័យកាលសំខាន់ៗជាច្រើន។ នៅសម័យមជ្ឈិមសម័យ (ប្រមាណសតវត្សទី៥ ដល់ទី១៥) តន្ត្រីបុរាណមានទម្រង់ជាការសូត្រធម៌ក្នុងព្រះវិហារ (Gregorian chant) ដែលជាសម្លេងច្រៀងទោលដោយគ្មានឧបករណ៍ ហើយក្រោយមកបានអភិវឌ្ឍទៅជាពហុសូរដំបូង។ គំនូរលើសាត្រាស្លឹករឹតសម័យនេះបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់សញ្ញាណតន្ត្រី និងឧបករណ៍ភ្លេងដំបូងៗដូចជា vielle ជាដើម។

សម័យក្រុមហ៊ុនថ្មី (Renaissance សតវត្សទី១៥-១៦) បានឃើញការរីកចម្រើននៃពហុសូរ និងទម្រង់តន្ត្រីដូចជា motet និង mass។ Codex ឈីជី (Chigi Codex) ដែលជាសាត្រាស្លឹករឹតដ៏ល្បី បង្ហាញពីការងារតន្ត្រីរបស់ Johannes Ockeghem និងជាភស្តុតាងនៃការអភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធសញ្ញាណតន្ត្រី។

សម័យ Baroque (ប្រមាណ ១៦០០-១៧៥០) បាននាំមកនូវទម្រង់ថ្មីៗដូចជា opera, concerto grosso និង fugue។ អ្នកនិពន្ធតន្ត្រីដូចជា Johann Sebastian Bach, George Frideric Handel និង Antonio Vivaldi បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃដ៏មានឥទ្ធិពល។ ឧបករណ៍ភ្លេង Baroque ដូចជា harpsichord, viola da gamba និង lute ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងសម័យនេះ។

សម័យ Classical (ប្រមាណ ១៧៣០-១៨២០) ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈយ៉ូសេហ្វ ហាយដន វ៉ូលហ្វកាង អាម៉ាដេស ម៉ូតសាត និងលូដវិក វ៉ាន បេតហូវេន។ តាមវិគីភីឌា រូបបញ្ឈររបស់ហាយដន ដោយថូម៉ាស ហារឌី (Thomas Hardy) ឆ្នាំ១៧៩១ ត្រូវបានរក្សាទុកជាស្នាដៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសម័យនេះ ទម្រង់ symphony និង sonata form បានក្លាយជាគ្រឹះនៃតន្ត្រីបុរាណ។

សម័យ Romantic (សតវត្សទី១៩) បានសង្កត់ធ្ងន់លើការបង្ហាញពីអារម្មណ៍ និងលក្ខណៈបុគ្គល។ អ្នកនិពន្ធតន្ត្រីដូចជា ហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ លីស (Franz Liszt) និងហិចទ័រ ប៊ែរលីអូស (Hector Berlioz) បានរុញច្រានព្រំដែននៃតន្ត្រី។ នៅដើមសតវត្សទី២០ តន្ត្រីបុរាណបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរធំៗ ដោយមានអ្នកនិពន្ធដូចជា Igor Stravinsky និង Arnold Schoenberg ដែលបានសាកល្បងទម្រង់ថ្មីៗដូចជា atonality និង rhythm ស្មុគស្មាញ។ របាំបូជានិទាឃរដូវ (The Rite of Spring) របស់ Stravinsky ដែលបានសម្ដែងដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩១៣ គឺជាឧទាហរណ៍នៃការបង្កើតថ្មីនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចនៃតន្ត្រីបុរាណមានឫសគល់ពីប្រព័ន្ធគាំទ្រដោយព្រះវិហារ និងរាជវង្សនៅសម័យបុរាណ។ អ្នកនិពន្ធតន្ត្រីជាច្រើនបានទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីស្ថាប័នសាសនា ឬពីវរជន ដើម្បីបង្កើតស្នាដៃ។ នៅសម័យទំនើប សេដ្ឋកិច្ចតន្ត្រីបុរាណពឹងផ្អែកលើការលក់សំបុត្រចូលទស្សនា ការថតសំឡេង និងការផ្សព្វផ្សាយតាមវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងអ៊ីនធឺណិត។ ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មស៊ីឌីរបស់ WQXR ឆ្នាំ១៩៨៦ (ដូចក្នុងរូបភាព) ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរពីការសម្ដែងផ្ទាល់ទៅការថតសំឡេង និងការចែកចាយតាមហាងលក់ឌីស។

ផ្នែកវប្បធម៌ តន្ត្រីបុរាណត្រូវបានចាត់ទុកជាសសរទ្រូងមួយនៃវប្បធម៌លោកខាងលិច ហើយបានជះឥទ្ធិពលដល់ប្រភេទតន្ត្រីផ្សេងៗទៀត ដូចជាតន្ត្រីភាពយន្ត និងតន្ត្រីពេញនិយម។ វង់តន្រ្តីបុរាណ ល្ខោនអូប៉េរ៉ា និងពិធីបុណ្យតន្ត្រី គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃជីវភាពវប្បធម៌នៅក្នុងទីក្រុងធំៗជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ ការសិក្សាតន្ត្រីបុរាណក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការអប់រំតន្ត្រីនៅសាលារៀន និងគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន តន្ត្រីបុរាណនៅតែជាផ្នែកមួយដ៏រស់រវើកនៃវប្បធម៌សាកល។ យុវជននៅតាមប្រទេសជាច្រើនបានចូលរួមក្នុងវង់តន្រ្តីយុវជន និងការប្រកួតប្រជែងតន្ត្រី។ តាមវិគីភីឌា ការផ្សព្វផ្សាយតន្ត្រីបុរាណតាមវិទ្យុ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថលបានធ្វើឱ្យវាអាចចូលដំណើរការបានកាន់តែទូលំទូលាយជាងពេលមុនៗ។ សេវាកម្មស្ទ្រីម (streaming) ដូចជា Spotify និង Apple Music មានបណ្ណាល័យតន្ត្រីបុរាណដ៏ធំ ដែលជួយទាក់ទាញអ្នកស្ដាប់ជំនាន់ថ្មី។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ តន្ត្រីបុរាណអាចជាប្រធានបទដែលមិនទាន់ទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងនៅឡើយ ប៉ុន្តែវាជាផ្នែកមួយនៃកេរដំណែលវប្បធម៌ពិភពលោកដែលកំពុងរីកចម្រើនឥតឈប់ឈរ។ ការយល់ដឹងអំពីតន្ត្រីបុរាណអាចផ្ដល់ទស្សនវិស័យថ្មីៗអំពីសិល្បៈ និងប្រវត្តិសាស្ត្រសាកល។