ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាណានិគមនិយម គឺជាការអនុវត្តពង្រីក និងថែរក្សាការត្រួតត្រាផ្នែកនយោបាយ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ លើទឹកដី និងប្រជាជនមួយ ដោយប្រជាជនផ្សេងមួយទៀត ក្នុងការស្វែងរកផលប្រយោជន៍ដែលកំណត់ចេញពីមេត្រូប៉ូល (metropole) ដ៏ឆ្ងាយ ហើយអ្នកត្រួតត្រាក៏អះអាងថាខ្លួនមានភាពខ្ពស់ជាងផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ទោះបីជាអាណានិគមនិយមច្រើនតែជាគម្រោងចក្រពត្តិនិយមក៏ដោយ វាដំណើរការដោយបង្កើតភាពខុសគ្នារវាងទឹកដី និងប្រជាជនដែលជាគោលដៅ និងទឹកដី និងប្រជាជនរបស់អ្នកអាណានិគម។

តាមវិគីភីឌា អាណានិគមនិយមមិនបញ្ចូលទឹកដីដែលកាន់កាប់ទៅជាផ្នែកផ្ទាល់នៃមេត្រូប៉ូលនោះទេ ប៉ុន្តែបញ្ចប់ដោយការរៀបចំប្រជាជនក្នុងទឹកដីទាំងនោះឲ្យទៅជាអាណានិគម ដែលបែកដាច់ពីមេត្រូប៉ូល។ ក្នុងករណីខ្លះ វាកាន់តែស៊ីជម្រៅទៅជាអាណានិគមអ្នកតាំងលំនៅ ដែលអ្នកតាំងលំនៅមកពីមេត្រូប៉ូលមួយ ឬច្រើន ចូលកាន់កាប់ទឹកដី ដោយចេតនាជំនួសប្រជាជនដើមដីទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ហើយអាចឈានដល់កម្រិតប្រល័យពូជសាសន៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ផែនទីដែលវិគីភីឌាបង្ហាញប្រាប់ថា នៅដើមសតវត្សទី ២០ ចក្រភព និងទឹកដីអាណានិគមបានគ្របដណ្តប់លើតំបន់ជាច្រើនទូទាំងពិភពលោក។ ផែនទីប្រៀបធៀបទ្វីបអាហ្វ្រិករវាងឆ្នាំ ១៨៨០ និង ១៩១៣ បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃការត្រួតត្រាទឹកដីនៅទ្វីបនេះ ខណៈផែនទីឆ្នាំ ១៩៤៥ បង្ហាញពីមហាអំណាចអាណានិគមដែលនៅសល់នៅពេលនោះ។

ទាក់ទងនឹងប្រជាជន អាណានិគមនិយមបានបង្កើតទំនាក់ទំនងស្មុគស្មាញរវាងប្រជាជនដើមដី ដែលអាចត្រូវជំនួសដោយអ្នកតាំងលំនៅ អ្នកតាំងលំនៅដែលមកពីមេត្រូប៉ូល និងប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងអាណានិគម។ ឯកសាររូបភាពនៅវិគីភីឌាក៏បង្ហាញពីពាណិជ្ជករទាសករនៅកោះហ្គោរេ (Gorée) ក្នុងប្រទេសសេណេហ្គាល់ នៅសតវត្សទី ១៨ និងទាសករដែលដាំអំពៅនៅកោះអង់ទីហ្គា (Antigua) ក្នុងឆ្នាំ ១៨២៣។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការពង្រីកអាណានិគមរបស់អឺរ៉ុបបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅសតវត្សទី ១៦ នៅពេលព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញបានបង្កើតផ្លូវពាណិជ្ជកម្មឆ្លងសមុទ្រ។ តាមវិគីភីឌា ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរបស់ព័រទុយហ្គាល់ និងផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រកួតប្រជែងរវាងម៉ានីល និងអាកាពុលកូ ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៥៦៨ បានភ្ជាប់ទ្វីបនានា ហើយអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្គាល់ក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នាជាសហភាពអ៊ីបេរី ចន្លោះឆ្នាំ ១៥៨០ ដល់ ១៦៤០។

នៅសតវត្សទី ១៧ និង ១៨ ក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មបានក្លាយជាកម្លាំងចម្បងនៃអាណានិគមនិយម។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់ (VOC) គឺជាក្រុមហ៊ុនពហុជាតិដំបូងគេបំផុត ដែលផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយភាគហ៊ុន និងបង្កើតផ្សារភាគហ៊ុនសម័យទំនើបដំបូងគេ។ ក្នុងសម័យនោះដែរ គំនូរពី Florentine Codex (១៥៤០ ដល់ ១៥៨៥) បង្ហាញពីជនជាតិ Aztec ដែលស្លាប់ដោយជំងឺអុតធំ។

នៅសតវត្សទី ១៩ ចក្រភពអង់គ្លេស នៅពេលវារីកធំបំផុត គឺជាចក្រភពធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចដែលផែនទីឆ្នាំ ១៩១០ បង្ហាញ។ គំនូរ American Progress (១៨៧២) របស់ John Gast បង្ហាញពីគំនិត "manifest destiny" និងការបណ្តេញជនជាតិដើមអាមេរិកចេញពីទឹកដីរបស់ពួកគេ។ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការត្រួតត្រាក៏កើតឡើងជាញឹកញាប់ ដូចជាសង្គ្រាមអង់គ្លេស-អាសានទី (Anglo-Ashanti) លើកទី ១ រវាងឆ្នាំ ១៨២៣ ដល់ ១៨៣១។

នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ មហាអំណាចអាណានិគមនៅតែមានវត្តមានទូលំទូលាយ ហើយនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៦ មហាត្មា គន្ធី បានជួបលោក ផេធីវីក-ឡូរ៉េន (Lord Pethick-Lawrence) រដ្ឋលេខាធិការអង់គ្លេសទទួលបន្ទុកកិច្ចការឥណ្ឌា។ ឯកសារបណ្ណសារជាតិរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសក៏បង្ហាញពីទឹកដី British Togoland នៅឆ្នាំ ១៩៥៣ ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គំនូរឆ្នាំ ១៦៦៥ នៃឡូជីពាណិជ្ជកម្មរបស់ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់នៅ Hugli-Chuchura បង្ហាញពីធាតុផ្សេងៗនៃអាណានិគមនិយម រួមទាំងឋានានុក្រម និងផលប៉ះពាល់លើប្រជាជនដែលត្រូវត្រួតត្រា និងទឹកដីរបស់ពួកគេ។ សេដ្ឋកិច្ចអាណានិគមពឹងផ្អែកលើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងទ្វីប និងកសិកម្មខ្នាតធំ ដែលជាញឹកញាប់ប្រើកម្លាំងទាសករ ដូចជាការដាំអំពៅនៅកោះអង់ទីហ្គា។

តាមវិគីភីឌា គំនូរ «The East Offering its Riches to Britannia» ឆ្នាំ ១៧៧៨ ដោយ Spiridione Roma សម្រាប់បន្ទប់ប្រជុំរបស់ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតអង់គ្លេស បង្ហាញពីបូព៌ាប្រទេសដែលថ្វាយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនទៅ Britannia ជានិមិត្តរូបនៃទ្រព្យសម្បត្តិអាណានិគមដែលហូរចូលចក្រភពអង់គ្លេស។ ចំណែកផ្នែកវប្បធម៌ រូបថតគ្រួសារហូឡង់នៅជ្វា (Java) ឆ្នាំ ១៩២៧ បង្ហាញពីជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកអាណានិគម ខណៈផ្លូវ Queen Victoria Street នៅក្នុងអតីតអាណានិគមអង់គ្លេសហុងកុង បង្ហាញពីកេរ្តិ៍ដំណែលអាណានិគមដែលនៅសល់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អាណានិគមអ្នកតាំងលំនៅ ដែលអ្នកតាំងលំនៅចូលកាន់កាប់ទឹកដីដើម្បីជំនួសប្រជាជនដើមដីទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក អាចឈានដល់កម្រិតប្រល័យពូជសាសន៍ ហើយផលវិបាកបែបនេះនៅតែជះឥទ្ធិពលលើការជជែកដេញដោលសព្វថ្ងៃ អំពីដីធ្លី អត្តសញ្ញាណ និងសិទ្ធិរបស់ប្រជាជនដើមដី។

កេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌នៃអាណានិគមក៏នៅតែមានជីវិតផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ពិធីបុណ្យ Notting Hill Carnival នៅទីក្រុងឡុង ដែលរៀបចំជារៀងរាល់ឆ្នាំ គឺជាពិធីដែលដឹកនាំដោយសហគមន៍ជនជាតិអង់គ្លេសដែលមានដើមកំណើតពីប្រទេសទ្រីនីដាដ និងតូបាហ្គោ ដែលបង្ហាញពីវត្តមានយូរអង្វែងនៃសហគមន៍មកពីអតីតអាណានិគមនៅក្នុងអតីតមេត្រូប៉ូល។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីអាណានិគមនិយម និងកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់វា ជួយឲ្យតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិអំពីអតីតអាណានិគម ព្រំដែន និងសហគមន៍ឌីអាស្ព័របានកាន់តែច្បាស់។ ប្រធានបទនេះក៏នៅតែជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីរបៀបដែលអំណាច និងទឹកដីត្រូវបានរៀបចំនៅលើពិភពលោកសព្វថ្ងៃនេះ។