KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់២១ កញ្ញា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ២១ កញ្ញា ២០២៦

បេសកកម្មជើងទឹកអេស្ប៉ាញឆ្នាំ ១៦៧៥៖ ការស្វែងរកមូលដ្ឋានអង់គ្លេសនៅប៉ាតាហ្គូនី

ក្នុងឆ្នាំ ១៦៧៥ បេសកកម្មជើងទឹកអេស្ប៉ាញ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Antonio de Vea បានចេញដំណើរពីកំពង់ផែ El Callao នៃប្រទេសប៉េរូ ឆ្ពោះទៅកាន់ច្រកសមុទ្រ និងឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងនៃប៉ាតាហ្គូនី ដើម្បីស្វែងរកថាតើមហាអំណាចអាណានិគមគូប្រជែង ជាពិសេសអង់គ្លេស មានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់នោះឬទេ។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Published just before the War with Mexico, Mitchell's map embodies the theme of the United States' drive to "fulfill its manifest destiny to overspread the continent." It shows the recently annexed
ប្រភព: Wikimedia Commons

នៅឆ្នាំ ១៦៧៥ បេសកកម្មជើងទឹករបស់អេស្ប៉ាញ ដឹកនាំដោយ Antonio de Vea បានចេញដំណើរពីកំពង់ផែ El Callao ក្នុងប្រទេសប៉េរូ ឆ្ពោះទៅកាន់ច្រកសមុទ្រ និងផ្លូវទឹកជ្រៅនៅតំបន់ប៉ាតាហ្គូនី ដើម្បីពិនិត្យមើលថា តើមហាអំណាចអាណានិគមគូប្រជែង ជាពិសេសអង់គ្លេស មានសកម្មភាព ឬមូលដ្ឋាននៅក្នុងតំបន់នោះឬទេ។ តាមឯកសាររបស់វិគីភីឌា នេះគឺជាបេសកកម្មធំបំផុតរបស់អេស្ប៉ាញទៅកាន់តំបន់នោះ គិតត្រឹមពេលនោះ ដោយមានបុរស ២៥៦ នាក់ នាវាឆ្លងមហាសមុទ្រ ១ ទូកវែង ២ និងទូកតូចបែបដាលកា ៩។

បេសកកម្មនេះបានកើតឡើងក្នុងបរិបទនៃការប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងមហាអំណាចអាណានិគមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧។ អេស្ប៉ាញ និងអង់គ្លេស គឺជាគូប្រជែងគ្នានៅក្នុងយុគសម័យនោះ ហើយអាជ្ញាធរអេស្ប៉ាញមានការសង្ស័យថា អង់គ្លេសអាចនឹងបង្កើតមូលដ្ឋាននៅភាគខាងត្បូងនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង។ ការសង្ស័យនេះ គឺជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការបញ្ជូនកងកម្លាំងជើងទឹកដ៏ធំមួយ ទៅកាន់តំបន់ដាច់ស្រយាលនោះ។

តំបន់ដែលបេសកកម្មនេះឆ្លងកាត់ គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ និងលាតសន្ធឹងយូរអង្វែង។ ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឈីលី មានច្រកសមុទ្រ និងផ្លូវទឹកជាច្រើន ចាប់ពីរយៈទទឹងនៃ Cape Horn រហូតដល់ដៃសមុទ្រ Reloncaví។ រីឯប៉ាតាហ្គូនី គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅចុងខាងត្បូងនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាហ្សង់ទីន និងឈីលី។ តំបន់នេះរួមមានជួរភ្នំ Andes ភាគខាងត្បូង បឹង ច្រកសមុទ្រ ព្រៃទឹកភ្លៀង និងផ្ទាំងទឹកកកនៅភាគខាងលិច ព្រមទាំងវាលខ្សាច់ ខ្ពង់រាប និងវាលស្មៅនៅភាគខាងកើត។ តំបន់នេះជាប់នឹងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៅខាងលិច និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅខាងកើត ដោយមានផ្លូវទឹកជាច្រើនភ្ជាប់សមុទ្រទាំងពីរ ដូចជាច្រកសមុទ្រ Magellan ច្រក Beagle និងច្រក Drake នៅភាគខាងត្បូង។

បេសកកម្មនេះបានអូសបន្លាយពីឆ្នាំ ១៦៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៦៧៦។ វាមិនមែនជាបេសកកម្មដំបូងរបស់អេស្ប៉ាញទៅកាន់តំបន់នោះទេ ប៉ុន្តែជាបេសកកម្មដែលមានទំហំធំបំផុត គិតត្រឹមពេលនោះ។ ការរៀបចំកងកម្លាំងដោយប្រើទាំងនាវាឆ្លងមហាសមុទ្រ ទូកវែង និងទូកតូចបែបដាលកា បង្ហាញថាបេសកកម្មនេះត្រូវប្រឈមនឹងលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិដ៏លំបាក ជាពិសេសការធ្វើដំណើរកាត់ផ្លូវទឹកចង្អៀត និងស្មុគស្មាញ ដែលទាមទារការប្រើប្រាស់ទូកតូច។

តាមឯកសារវិគីភីឌា លទ្ធផលនៃបេសកកម្មនេះ បានបំបាត់ការសង្ស័យរបស់អាជ្ញាធរអេស្ប៉ាញ អំពីវត្តមានមូលដ្ឋានរបស់អង់គ្លេសនៅក្នុងតំបន់ប៉ាតាហ្គូនី។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ចំណេះដឹងរបស់អាជ្ញាធរអេស្ប៉ាញអំពីប៉ាតាហ្គូនីភាគខាងលិច ក៏ត្រូវបានកែលម្អយ៉ាងច្រើនផងដែរ។ ដូច្នេះ បេសកកម្មនេះបានផ្តល់ចម្លើយច្បាស់លាស់អំពីវត្តមាន ឬអវត្តមាន នៃមហាអំណាចគូប្រជែងនៅក្នុងតំបន់នោះ។

កេរដំណែលដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ Antonio de Vea គឺផែនទីដែលគាត់បានគូរ។ ផែនទីនៃប្រជុំកោះនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឈីលី ដែលគាត់បានរៀបចំឡើង ត្រូវបានចាត់ទុកជាសមិទ្ធផលដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិនៃការគូរផែនទីក្នុងតំបន់។ តាមប៉ុន្មានដែលគេដឹង គ្មានផែនទីថ្មីរបស់អេស្ប៉ាញអំពីឆ្នេរខាងលិចនៃប៉ាតាហ្គូនី ត្រូវបានគូរឡើងរហូតដល់ការស្វែងរករបស់ José de Moraleda y Montero នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨។ ការពិតនេះបង្ហាញថា ចំណេះដឹងផ្នែកផែនទីរបស់អេស្ប៉ាញអំពីតំបន់នោះ ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនសូវរីកចម្រើនអស់រយៈពេលជាងមួយសតវត្សរ៍។

ឥទ្ធិពលនៃបេសកកម្មនេះ គឺជាករណីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ។ បន្ទាប់ពីការបញ្ជាក់ថាគ្មានមូលដ្ឋានអង់គ្លេសនៅប៉ាតាហ្គូនី ចំណាប់អារម្មណ៍របស់អេស្ប៉ាញលើតំបន់នេះបានថយចុះជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៧៤០ ទើបត្រូវបានដាស់ឡើងវិញ។ ការថយចំណាប់អារម្មណ៍នេះ អាចនឹងទាក់ទងនឹងការពិតថា គ្មានមហាអំណាចគូប្រជែងត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះ ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ដាច់ស្រយាលនេះលែងមានអាទិភាពខ្ពស់ក្នុងគោលនយោបាយរបស់អាណាចក្រអេស្ប៉ាញ។

សព្វថ្ងៃនេះ ច្រកសមុទ្រ និងផ្លូវទឹកទាំងនោះ នៅតែដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រ ដោយផ្តល់លទ្ធភាពចូលទៅកាន់កំពង់ផែសំខាន់ៗ ដូចជា Punta Arenas, Puerto Chacabuco និង Puerto Natales។ រីឯកំពង់ផែ El Callao ដែលជាចំណុចចេញដំណើរនៃបេសកកម្មនេះ ក៏បានវិវត្តទៅជាទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រ និងជាខេត្តរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេសប៉េរូ ដែលស្ថិតក្នុងតំបន់ទីក្រុង Lima។ ស្ថានភាពស្វ័យគ្រប់គ្រងរបស់ខេត្តនេះ មានប្រវត្តិតាំងពីឆ្នាំ ១៨៣៦ ហើយត្រូវបានប្រកាសជាខេត្តរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់ Ramón Castilla នៅឆ្នាំ ១៨៥៧។

ទោះបីជាបេសកកម្មឆ្នាំ ១៦៧៥ ដល់ ១៦៧៦ បានបញ្ចប់ដោយការបញ្ជាក់ថាគ្មានមូលដ្ឋានរបស់មហាអំណាចគូប្រជែងនៅក្នុងតំបន់នោះក៏ដោយ ក៏បេសកកម្មនេះនៅតែជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់។ វាបង្ហាញពីរបៀបដែលមហាអំណាចអាណានិគមប្រើប្រាស់បេសកកម្មរុករក ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រ និងរបៀបដែលចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រ អាចក្លាយជាឧបករណ៍នយោបាយ។ ក្នុងន័យនេះ Antonio de Vea និងក្រុមរបស់គាត់ បានបន្សល់កេរដំណែលមិនត្រឹមតែជាផែនទី និងចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជាសក្ខីកម្មនៃយុគសម័យមួយ ដែលការប្រជែងអំណាចអាណានិគម បានជំរុញឱ្យមនុស្សធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដាច់ស្រយាលបំផុតនៃពិភពលោក។

ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources

  1. Wikipedia Antonio_de_Vea ១ មករា ១៦៧៥
  2. Wikipedia Antonio_de_Vea_expedition ១ មករា ១៦៧៥
  3. Wikipedia Callao ១ មករា ១៦៧៥
  4. Wikipedia Fjords_and_channels_of_Chile ១ មករា ១៦៧៥
  5. Wikipedia Patagonia ១ មករា ១៦៧៥