ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជម្លោះ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Conflict) គឺជាស្ថានភាពមួយដែលភាពខុសគ្នាមិនអាចទទួលយកបាននៃផលប្រយោជន៍ ការរំពឹងទុក តម្លៃ ឬមតិកើតឡើងរវាងបុគ្គលម្នាក់ៗ ឬរវាងក្រុម ឬនៅក្នុងក្រុម។ ជម្លោះជាផ្នែកមួយដែលមិនអាចខ្វះបាននៃជីវិតសង្គម ហើយអាចលេចឡើងនៅគ្រប់វិស័យទាំងអស់ ចាប់ពីកម្រិតបុគ្គល ក្រុមគ្រួសារ អង្គការ រហូតដល់កម្រិតរដ្ឋនិងអន្តរជាតិ។

តាមទស្សនៈរបស់អ្នកចិត្តវិទ្យា ជម្លោះកើតឡើងនៅពេលដែលភាគីមួយ ឬច្រើនយល់ថាមានការគំរាមកំហែងដល់តម្រូវការ ផលប្រយោជន៍ ឬក្តីបារម្ភរបស់ពួកគេ។ វាជាការសំខាន់ក្នុងការបែងចែកជម្លោះចេញពីការប្រកួតប្រជែងធម្មតា ដោយសារជម្លោះតែងតែមានធាតុនៃការយល់ឃើញឬការពិតនៃការគំរាមកំហែងនិងការប្រឆាំងគ្នា។ បើគ្រប់គ្រងបានល្អ ជម្លោះអាចបម្រើជាក្បាលម៉ាស៊ីនសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរវិជ្ជមាន ការច្នៃប្រឌិតថ្មី និងការអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងឱ្យកាន់តែរឹងមាំ។ ផ្ទុយទៅវិញ ជម្លោះដែលត្រូវបានគេមិនយកចិត្តទុកដាក់ ឬគ្រប់គ្រងមិនបានល្អអាចវិវត្តទៅជាអំពើហិង្សា ការបំផ្លាញសម្បត្តិ និងការបែកបាក់សង្គម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទំព័រវិគីភីឌា ជម្លោះមិនត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែនភូមិសាស្ត្រ ឬលក្ខណៈប្រជាជនជាក់លាក់ណាមួយនោះទេ។ វាជាបាតុភូតសកលដែលកើតមានឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមនុស្សមានទំនាក់ទំនង។ ពីសាលារៀននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍រហូតដល់ក្រុមគ្រួសារនៅប្រទេសឧស្សាហកម្ម ជម្លោះជាផ្នែកមួយដែលស្ទើរតែមិនអាចជៀសវាងបាន។ រូបភាពសិស្សវាយតប់គ្នានៅហ្សាម៉ៃអ៊ីកជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងនៃជម្លោះរវាងបុគ្គលដែលអាចកើតមានឡើងបន្ទាប់ពីម៉ោងសិក្សា។

ប្រជាជនគ្រប់ៗគ្នាសុទ្ធតែមានបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយជម្លោះដោយសារតែភាពចម្រុះនៃតម្រូវការមនុស្សនិងធនធានមានកម្រិត។ តាមការស្រាវជ្រាវបែបសង្គមវិទ្យា កត្តាដូចជាវប្បធម៌ ជាតិសាសន៍ វណ្ណៈសង្គម និងភាពខុសគ្នាខាងយេនឌ័រសុទ្ធតែអាចដើរតួនាទីក្នុងការកកើតនិងការវិវត្តនៃជម្លោះ។ ការយល់ដឹងពីភាពខុសគ្នាខាងវប្បធម៌ក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះអាចជួយកាត់បន្ថយការយល់ច្រឡំនិងការប៉ះទង្គិចរវាងក្រុមមនុស្សផ្សេងៗគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការសិក្សាជម្លោះជាប្រព័ន្ធបានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ នៅពេលដែលអ្នកចិត្តវិទ្យានិងអ្នកសង្គមវិទ្យាចាប់អារម្មណ៍លើផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះលើអាកប្បកិរិយាមនុស្សនិងដំណើរការក្រុម។ តាមទំព័រវិគីភីឌា គំរូដ៏សំខាន់មួយគឺ ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់របៀបដោះស្រាយជម្លោះថូម៉ាស់-គីមេន (Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument) ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៤។ គំរូនេះបានកំណត់របៀបដោះស្រាយជម្លោះចំនួន៥ រួមមាន៖ ការប្រកួតប្រជែង (competing) ការសហការ (collaborating) ការសម្របសម្រួល (compromising) ការជៀសវាង (avoiding) និងការបន្ទាបខ្លួន (accommodating) ដែលមនុស្សម្នាក់ៗអាចប្រើប្រាស់តាមស្ថានភាពផ្សេងៗ។

ក្រៅពីនេះ ការស្រាវជ្រាវនៅសម័យក្រោយៗបានបែងចែកជម្លោះតាមដំណាក់កាលផ្សេងៗដូចជា ជម្លោះមិនទាន់បង្ហាញចេញ (latent) ជម្លោះដែលគេដឹងខ្លួន (perceived) ជម្លោះដែលមានអារម្មណ៍ (felt) និងជម្លោះដែលបង្ហាញចេញជាសកម្មភាព (manifest)។ ជាមួយគ្នានេះ ការបង្កើតវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយវិវាទជំនួស (Alternative Dispute Resolution - ADR) នៅចុងសតវត្សទី២០ បានផ្តល់ជម្រើសក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការសម្រាប់ការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី ដូចជាការសម្របសម្រួលនិងមជ្ឈត្តការ។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ជម្លោះបានផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពីការប្រយុទ្ធដណ្តើមដីធ្លីនិងធនធាននៅសម័យបុរាណ មកជាសង្គ្រាមមនោគមវិជ្ជានិងជម្លោះសេដ្ឋកិច្ចនៅសម័យទំនើប។ ការបង្កើតអង្គការអន្តរជាតិដូចជាសហប្រជាជាតិ ឬអាស៊ាន បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខិតខំរួមគ្នារបស់មនុស្សជាតិក្នុងការការពារនិងកាត់បន្ថយជម្លោះបំផ្លិចបំផ្លាញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ជម្លោះមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សេដ្ឋកិច្ចទាំងកម្រិតមីក្រូនិងម៉ាក្រូ។ តាមការសិក្សាផ្នែកគ្រប់គ្រង ជម្លោះនៅក្នុងស្ថាប័នអាចបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ផលិតភាព ការកើនឡើងនៃអត្រាចាកចេញពីការងារ និងថ្លៃដើមខ្ពស់ក្នុងការជ្រើសរើសបុគ្គលិកថ្មី។ នៅកម្រិតជាតិ ជម្លោះនយោបាយឬជម្លោះប្រដាប់អាវុធអាចធ្វើឱ្យការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសថយចុះ រាំងស្ទះពាណិជ្ជកម្ម និងធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិធ្លាក់ចុះយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ផ្នែកវប្បធម៌ គំនិតនិងអត្ថន័យនៃជម្លោះប្រែប្រួលទៅតាមសង្គមនីមួយៗ។ តាមទំព័រវិគីភីឌា សង្គមខ្លះចាត់ទុកជម្លោះជារឿងអវិជ្ជមានដែលត្រូវតែចៀសវាង ខណៈសង្គមផ្សេងទៀតមើលឃើញថាវាជាឱកាសសម្រាប់ការសន្ទនានិងការកែលម្អ។ ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថាវប្បធម៌ដែលមានលក្ខណៈអរូបីកម្ម (individualistic) ទំនងជាលើកទឹកចិត្តឱ្យមនុស្សប្រឈមមុខដោះស្រាយជម្លោះដោយផ្ទាល់ រីឯវប្បធម៌សមូហកម្ម (collectivist) ច្រើនប្រើយន្តការប្រយោលដើម្បីរក្សាភាពសុខដុមនៃក្រុម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា និងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ជម្លោះនៅតែជារឿងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ នៅកម្ពុជា វិវាទដីធ្លី ជម្លោះការងារ និងជម្លោះនយោបាយសុទ្ធតែជាប្រធានបទដែលគេតែងឮនៅក្នុងព័ត៌មានជារឿយៗ។ ការយល់ដឹងអំពីដំណើរការនៃជម្លោះ អាចជួយឱ្យសាធារណជនអាចទាមទារសិទ្ធិ ឬចូលរួមក្នុងការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។

រូបភាពនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ដូចជាកងកម្លាំងប៉ូឡូញខាងលើ បង្ហាញពីតួនាទីរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋក្នុងការគ្រប់គ្រងជម្លោះធំៗ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះ មានការទទួលស្គាល់កាន់តែច្រើនឡើងថា មធ្យោបាយសន្តិវិធីដូចជាការសន្ទនា ការសម្របសម្រួល និងការចរចាគឺមានប្រសិទ្ធភាពនិងនិរន្តរភាពជាងការប្រើកម្លាំង។ សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ការស្វែងយល់ពីគោលការណ៍នៃជម្លោះ គឺជាមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយក្នុងការកសាងសង្គមស៊ីវិលដែលមានភាពអត់ឱន យុត្តិធម៌ និងសន្តិភាព។