ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

កុងស្តង់ទីណូប (Constantinople) គឺជាឈ្មោះប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីក្រុងដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានហៅថាអ៊ីស្តង់ប៊ូល (Istanbul) ក្នុងប្រទេសតួកគី។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia កុងស្តង់ទីណូបគឺជារាជធានីនៃចក្រភពរ៉ូម និងចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំងចាប់ពីឆ្នាំ៣៣០ គ.ស. រហូតដល់ការដណ្តើមយកដោយចក្រភពអូតូម៉ង់នៅឆ្នាំ១៤៥៣។ បន្ទាប់ពីនោះ វាបានបន្តជារាជធានីអូតូម៉ង់រហូតដល់ការលុបបំបាត់ស៊ុលតង់នៅឆ្នាំ១៩២២។ ទីក្រុងនេះមានទីតាំងនៅលើដីកោះមួយនៅចុងភាគអាគ្នេយ៍នៃតំបន់ថ្រែស (Thrace) ក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដែលតភ្ជាប់អឺរ៉ុប និងអាស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅលើជ្រោយមួយក្នុងសមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា (Sea of Marmara) ដោយមានច្រកបូស្ព័រស (Bosporus) នៅខាងកើត ដែលជាព្រំដែនធម្មជាតិរវាងទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ី។ ទីក្រុងបុរាណដូចជា ខាលសេដុន (Chalcedon) និងគ្រីសសូប៉ូលីស (Chrysopolis) នៅខាងកើត, ហោរិនហ៊ន (Golden Horn) និងកាឡាតា (Galata) នៅខាងជើង, និងកោះប្រាងសេស (Princes' Islands) នៅភាគអាគ្នេយ៍ បានផ្តល់នូវទីតាំងការពារនិងពាណិជ្ជកម្មដ៏ល្អ។ ដោយសារតែទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនេះ កុងស្តង់ទីណូបបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនសំខាន់ និងជាចំណុចប្រសព្វនៃវប្បធម៌ជាច្រើន។ ក្នុងអំឡុងពេលដ៏រុងរឿង ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនរស់នៅរាប់សែននាក់ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទីក្រុងធំជាងគេមួយក្នុងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia កុងស្តង់ទីណូបត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះចៅអធិរាជ ខន់ស្តង់ទីន ទី១ (Constantine I) ក្នុងឆ្នាំ៣៣០ គ.ស. នៅលើទីតាំងនៃទីក្រុងបុរាណប៊ីហ្សង់ត្យូម (Byzantium)។ វាត្រូវបានដាក់ងារថា “រ៉ូមថ្មី” (Nova Roma) និងក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃចក្រភពរ៉ូមភាគខាងកើត ឬចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង។ ទីក្រុងនេះបានអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័សជាមួយនឹងសំណង់ធំៗដូចជា វិហារ Hagia Sophia ដែលសាងសង់ដោយព្រះចៅអធិរាជ ជូស្ទីនាន ទី១ (Justinian I) នៅសតវត្សរ៍ទី៦។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ កុងស្តង់ទីណូបបានស៊ូទប់ទល់នឹងការឡោមព័ទ្ធជាច្រើនលើក ពីកងកម្លាំងអារ៉ាប់ ប៊ុលហ្គារី និងពួកបូជនីយកិច្ច។ នៅឆ្នាំ១២០៤ កងទ័ពនៃបូជនីយកិច្ចទី៤បានវាយប្លន់និងកាន់កាប់ទីក្រុង ដោយបង្កើតចក្រភពឡាទីន (Latin Empire) មួយរយៈ។ ប៊ីហ្សង់តាំងបានដណ្តើមយកទីក្រុងវិញនៅឆ្នាំ១២៦១ ប៉ុន្តែអំណាចរបស់ពួកគេបានថយចុះជាលំដាប់។

ចំណុចសំខាន់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងគឺការឡោមព័ទ្ធនិងដណ្តើមយកដោយកងទ័ពអូតូម៉ង់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស៊ុលតង់មេម៉ឹដ ទី២ (Mehmed II) នៅថ្ងៃទី២៩ ឧសភា ១៤៥៣។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបញ្ចប់ចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង ហើយកុងស្តង់ទីណូបក៏ក្លាយជារាជធានីថ្មីនៃចក្រភពអូតូម៉ង់ ដែលក្រោយមកបានប្តូរឈ្មោះជាអ៊ីស្តង់ប៊ូល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់កុងស្តង់ទីណូបពឹងផ្អែកលើទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្ររវាងអឺរ៉ុបនិងអាស៊ី។ តាម Wikipedia ទីក្រុងនេះជាចំណុចសំខាន់នៅលើផ្លូវសូត្រ (Silk Road) និងជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្រ និងផ្លូវគោក។ កំពង់ផែរបស់វាអាចគ្រប់គ្រងចរាចរទំនិញពីគ្រប់ទិសទី ហើយផ្សារធំៗ ដូចជា ផ្សារហ្គ្រេន (Grand Bazaar) បានក្លាយជាទីទាក់ទាញឈ្មួញអន្តរជាតិ។

វប្បធម៌របស់កុងស្តង់ទីណូបគឺជាការលាយចំរុះរវាងប្រពៃណីក្រិក-រ៉ូម គ្រិស្តអូស្សូដក់ និងឥទ្ធិពលអូតូម៉ង់ក្រោយឆ្នាំ១៤៥៣។ ព្រះវិហារជាច្រើនដូចជា Hagia Sophia និង Chora Church ត្រូវបានតុបតែងដោយរូបគំនូរលើជញ្ជាំង (mosaics) ដ៏ប្រណីត ដែលនៅសល់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សំណង់សំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន ជញ្ជាំងការពារថេអូដូសៀន (Theodosian Walls) ប្រព័ន្ធទឹកវ៉ាលេនស៍ (Aqueduct of Valens) និងពហុកីឡាដ្ឋានហ៊ីបប៉ូដ្រូម (Hippodrome) ដែលជាកន្លែងប្រណាំងសេះនិងការកម្សាន្ត។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងអូតូម៉ង់ សំណង់ថ្មីៗបែបឥស្លាម ដូចជាវិហារឥស្លាម និងបន្ទប់ទឹកសាធារណៈ (hammams) ក៏បានរួមចំណែកធ្វើឱ្យទីក្រុងមានភាពសម្បូរបែបផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ សំណល់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃកុងស្តង់ទីណូបស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអ៊ីស្តង់ប៊ូល ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ យូណេស្កូ (UNESCO)។ ព្រះវិហារ ជញ្ជាំងការពារ និងសំណង់ផ្សេងៗនៅតែទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ ការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពវិហារ Hagia Sophia ពីសារមន្ទីរទៅជាវិហារឥស្លាមវិញនៅឆ្នាំ២០២០ និងការប្តូរវិហារ Chora Church ជាវិហារឥស្លាមក្នុងឆ្នាំ២០២៤ បានធ្វើឱ្យមានការពិភាក្សាជាអន្តរជាតិអំពីការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា រឿងរ៉ាវនៃរាជធានីបុរាណដែលបានដួលរលំបន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធដ៏យូរ អាចផ្តល់មេរៀនអំពីភាពរឹងមាំ និងការផ្លាស់ប្តូរអំណាចនយោបាយ។