កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១២៦១ ទីក្រុងខនស្តង់ទីណូប ដែលជារាជធានីនៃចក្រភពរ៉ូមខាងកើត ឬចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន អស់រយៈពេលជាង ៩០០ ឆ្នាំ ត្រូវបានដណ្តើមយកវិញពីកណ្តាប់ដៃនៃចក្រភពឡាទីន ដោយកងទ័ពរបស់ចក្រភពនីកា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមនាវី Alexios Strategopoulos ។ ការដណ្តើមយកជ័យជំនះដោយមិនបានរំពឹងទុកនេះ បាននាំទៅដល់ការស្តារឡើងវិញនៃចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន និងការបញ្ចប់នៃចក្រភពឡាទីន ដែលបង្កើតឡើងដោយបូជនីយកិច្ចលើកទីបួននៅឆ្នាំ១២០៤។

ដើម្បីយល់ពីសារៈសំខាន់នៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ គេត្រូវក្រឡេកទៅមើលព្រឹត្តិការណ៍ប្រមាណ ៥៧ ឆ្នាំមុន។ នៅឆ្នាំ១២០៤ បូជនីយកិច្ចលើកទីបួន ដែលដឹកនាំដោយពួកអឺរ៉ុបខាងលិច និងសាធារណរដ្ឋវ៉េណេស (Venice) បានប្លន់និងកាន់កាប់ទីក្រុងខនស្តង់ទីណូប ជំនួសឱ្យការបន្តដំណើរទៅកាន់ដែនដីបរិសុទ្ធ។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ មេដឹកនាំបូជនីយកិច្ចដូចជា Boniface I of Montferrat និងទីក្រុង Venice បានជំរុញឱ្យបង្កើតចក្រភពឡាទីន (Latin Empire) ដែលជារដ្ឋបូជនីយកិច្ចសក្តិភូមិ ដើម្បីជំនួសចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ដែលជាចក្រភពគ្រិស្តអូស្សូដក់។ ពួកបូជនីយកិច្ចបានតែងតាំងអធិរាជកាតូលិក ហើយបែងចែកទឹកដីនៃអតីតចក្រភពក្នុងចំណោមពួកអភិជនអឺរ៉ុប។

ក្រោយការដួលរលំនៃទីក្រុងនៅឆ្នាំ១២០៤ អភិជននិងមេដឹកនាំប៊ីហ្សង់ទីនជាច្រើនបានភៀសខ្លួនទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗ ហើយបង្កើតរដ្ឋបន្តវេនចំនួន ៣។ រដ្ឋធំជាងគេគឺ ចក្រភពនីកា (Empire of Nicaea) នៅភាគពាយ័ព្យអាណាតូលី ដែលបានចាត់ទុកខ្លួនឯងជាការបន្តពិតនៃចក្រភពរ៉ូមខាងកើត។ រដ្ឋផ្សេងទៀតរួមមាន អាណាចក្រអេពីរ (Despotate of Epirus) នៅភាគខាងលិចក្រិច និងចក្រភពត្រេប៊ីហ្សុន (Empire of Trebizond) នៅឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅ។ រដ្ឋទាំង ៣ បានប្រកួតប្រជែងគ្នា និងជាមួយចក្រភពឡាទីន ដើម្បីដណ្តើមយកទីក្រុងខនស្តង់ទីណូបឡើងវិញ។ មហាអំណាចខាងក្រៅដូចជាចក្រភពប៊ុលហ្គារីទីពីរ និងស៊ុលតង់ណាតនៃរូមក៏បានចូលរួមក្នុងជម្លោះនេះផងដែរ។

យូរៗទៅ ចក្រភពនីកាបានក្លាយជាមហាអំណាចក្រិចដ៏ខ្លាំងបំផុត ក្រោមការដឹកនាំរបស់រាជវង្ស Laskaris។ នៅពេលដែលអធិរាជ Theodore II Laskaris សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ១២៥៨ ភាពចលាចលនយោបាយបានកើតមាន ហើយ Michael VIII Palaiologos ដែលជាអភិជននិងជាអ្នកប្រឆាំងនឹងអតីតអធិរាជ បានឡើងសោយរាជ្យ។ ឧត្តមនាវី Alexios Strategopoulos ដែលត្រូវបានគេដាក់គុកដោយ Theodore II បានគាំទ្រ Michael VIII ហើយបានជួយគាត់ឱ្យឡើងសោយរាជ្យ។ Strategopoulos ជាមេទ័ពដ៏មានបទពិសោធន៍ គាត់បានចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការ Pelagonia ឆ្នាំ១២៥៩ និងបានដណ្តើមយកអាណាចក្រអេពីរ ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានគេចាប់ខ្លួន ហើយដោះលែងវិញបានប៉ុន្មានខែក្រោយ។

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១២៦១ Strategopoulos បានដឹកនាំកងកម្លាំងរបស់គាត់ចូលទៅក្នុងទីក្រុងខនស្តង់ទីណូប ហើយបានដណ្តើមយកទីក្រុងវិញដោយជោគជ័យ តាមរបៀបដែលមិននឹកស្មានដល់។ ការវាយប្រហារនេះបានធ្វើឡើងយ៉ាងរហ័ស ដោយសារតែកងការពារឡាទីនមានចំនួនតិច និងគ្មានការរៀបចំខ្លួន។ តាមការពិពណ៌នា ការដណ្តើមយកនេះបានកើតឡើងដោយសារការចៃដន្យ និងឱកាសដែលមិនបានរំពឹងទុក មិនមែនជាយុទ្ធនាការដែលបានគ្រោងទុកធំដុំនោះទេ។

ដំណឹងនៃការដណ្តើមយកបានទៅដល់អធិរាជ Michael VIII Palaiologos យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ព្រះអង្គបានប្រកាសការស្តារឡើងវិញនៃចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនភ្លាមៗ ហើយបានយាងចូលទីក្រុងជាសាធារណៈ។ ចក្រភពឡាទីន ដែលមានអធិរាជចុងក្រោយគឺ Baldwin II ត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយពួកអភិជនឡាទីនបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសខាងលិច។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យ Palaiologos ដែលជាជំពូកចុងក្រោយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រប៊ីហ្សង់ទីន។ ជាងនេះទៅទៀត ការស្តារឡើងវិញបានបង្ហាញពីនិមិត្តរូបដ៏ខ្លាំងក្លាសម្រាប់ពួកក្រិចនិងគ្រិស្តអូស្សូដក់ ដែលបានមើលឃើញការត្រឡប់មកវិញនៃអធិរាជស្របច្បាប់របស់ពួកគេ។

ទោះបីជាមានជ័យជំនះជាប្រវត្តិសាស្ត្រក៏ដោយ ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនដែលបានស្តារឡើងវិញគឺជារដ្ឋទន់ខ្សោយ និងមានទឹកដីតូចជាងមុនច្រើន។ វាបានបាត់បង់ខេត្តសម្បូរជាច្រើននៅក្នុងតំបន់បាល់កង់ និងអាណាតូលី ហើយត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយសត្រូវជាច្រើន។ គ្រិស្តបរិស័ទខាងលិចមិនដែលទទួលស្គាល់ការស្តារនេះពេញលេញទេ ហើយបានបន្តរៀបចំយុទ្ធនាការថ្មីៗដើម្បីដណ្តើមយកទីក្រុងខនស្តង់ទីណូបមកវិញ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ នៅភាគខាងកើត ពួក Ottoman Turks កំពុងតែកើនឡើងអំណាច ហើយបានចាប់ផ្តើមវាយដណ្តើមទឹកដីប៊ីហ្សង់ទីនជាបន្តបន្ទាប់។

រាជវង្ស Palaiologos បានគ្រប់គ្រងចក្រភពនេះរយៈពេលជិត ២០០ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃរយៈពេលនេះគឺជាការថយចុះឥតឈប់ឈរ។ ទីក្រុងខនស្តង់ទីណូបត្រូវបានឡោមព័ទ្ធជាច្រើនលើក រួមទាំងការឡោមព័ទ្ធដ៏ធំនៅឆ្នាំ១៤៥៣ ដែលដឹកនាំដោយស៊ុលតង់ Mehmed II នៃចក្រភព Ottoman។ នៅទីបំផុត នៅថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៤៥៣ ទីក្រុងបានដួលរលំ ដោយបញ្ចប់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនជាផ្លូវការ។ ការដួលរលំនេះមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ពិភពលោក រួមមានការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម និងការជំរុញឱ្យកើតសម័យ Renaissance នៅអឺរ៉ុប។

សព្វថ្ងៃ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ូល (Istanbul) ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតនៃសាធារណរដ្ឋតួកគី។ វានៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ សាសនា និងលោកីយ៍ដ៏សំខាន់ ដោយមានអគារប្រវត្តិសាស្ត្រល្បីៗដូចជា Hagia Sophia ជាសាក្សី។ ការស្តារទីក្រុងខនស្តង់ទីណូបនៅឆ្នាំ១២៦១ គឺជាការរំលឹកពីភាពផុយស្រួយនៃអំណាច និងការតស៊ូដើម្បីអត្តសញ្ញាណជាតិនិងសាសនា។ មេរៀននេះនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងពិភពលោកសម័យទំនើប ដែលមានការផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាញឹកញាប់។