ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅប្រទេសជប៉ុន (ត្រូវបានគេស្គាល់ថា Kaiken-ron ជាភាសាជប៉ុន) គឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនយោបាយដ៏យូរអង្វែងមួយ ដើម្បីកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជប៉ុន។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្នដែលត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ មិនធ្លាប់ត្រូវបានកែប្រែឡើយ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារដ្ឋធម្មនុញ្ញចំណាស់ជាងគេមួយក្នុងពិភពលោកដែលមិនបានកែប្រែ។

ការជជែកពិភាក្សានេះមានសារសំខាន់ខ្លាំង ព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងមាត្រា៩ ដែលចែងអំពីការលះបង់សង្គ្រាម និងការមិនរក្សាកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ។ គណបក្សសេរីប្រជាធិបតេយ្យ (LDP) ដែលកាន់អំណាចយូរអង្វែង បានដឹកនាំកិច្ចខិតខំនេះ ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិ និងតួនាទីយោធារបស់ជប៉ុន ខណៈដែលគណបក្សប្រឆាំង និងក្រុមសន្តិភាពនិយមចង់រក្សាបទបញ្ញត្តិសន្តិភាពនេះឱ្យគង់វង្ស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រទេសជប៉ុន ជាប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅអាស៊ីបូព៌ា មានកោះធំៗចំនួនបួនគឺ ហុងស្សូ ហុកកៃដូ ក្យូស្យូ និងស៊ីកូគូ។ តាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០២៣ ប្រជាជនមានប្រមាណ១២៥លាននាក់ ហើយទីក្រុងតូក្យូជារដ្ឋធានី។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាជប៉ុន។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិជប៉ុន ដោយមានជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនតូច។

ជប៉ុនស្ថិតនៅក្បែរមហាអំណាចយោធាដូចជា ចិន កូរ៉េខាងជើង និងរុស្ស៊ី ដែលជាកត្តាភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់ធ្វើឱ្យការជជែកពីការពង្រឹងកងកម្លាំងការពារជាតិកាន់តែខ្លាំង។ ទស្សនៈរបស់ប្រជាជនជប៉ុនចំពោះកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញមានការបែកបាក់យ៉ាងខ្លាំង។ មតិសាធារណៈជារឿយៗបានបែងចែកគ្នា ដោយមួយផ្នែកគាំទ្រការរក្សាសន្តិភាព និងមួយផ្នែកទៀតចង់បានសមត្ថភាពយោធាខ្លាំងជាងមុន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញជប៉ុនចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញមេជី ដែលត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើនៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៨៩។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាអំណោយពីព្រះចៅអធិរាជមេជីដល់ប្រជារាស្ត្រ ប៉ុន្តែអំណាចពិតប្រាកដនៅជាមួយព្រះអង្គ និងក្រុមយោធា។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានបង្កើតសភាអធិបតេយ្យមួយ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលមិនទទួលខុសត្រូវចំពោះសភានោះទេ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅឆ្នាំ១៩៤៧ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយ (ត្រូវបានគេហៅថារដ្ឋធម្មនុញ្ញសន្តិភាព) ត្រូវបានអនុម័ត ដោយផ្អែកលើសេចក្តីព្រាងរបស់មន្ត្រីអាមេរិក។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានដាក់បញ្ចូលមាត្រា៩ ដែលបានបញ្ជាក់ថា ជប៉ុនលះបង់សិទ្ធិធ្វើសង្គ្រាម និងមិនរក្សាកងទ័ព កងទ័ពជើងទឹក ឬកងទ័ពអាកាសឡើយ។

ទោះបីជាមាត្រា៩ ហាមប្រាមការមានកងទ័ពយ៉ាងណាក៏ដោយ កងកម្លាំងការពារខ្លួន (SDF) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៤ ជាកម្លាំងសម្រាប់ការពារជាតិតែប៉ុណ្ណោះ។ ការបកស្រាយផ្លូវច្បាប់នេះបានអនុញ្ញាតឱ្យជប៉ុនមានកងកម្លាំងយោធាមួយ ប៉ុន្តែដាក់កម្រិតលើសកម្មភាពរបស់ខ្លួនយ៉ាងតឹងរឹង។

នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ សង្គ្រាមឈូងសមុទ្របានបង្ហាញពីដែនកំណត់នៃមាត្រា៩ នៅពេលដែលជប៉ុនមិនអាចបញ្ជូនកងទ័ពទៅកាន់តំបន់ជម្លោះ ប៉ុន្តែអាចផ្តល់តែជំនួយហិរញ្ញវត្ថុប៉ុណ្ណោះ។ វិបត្តិនេះបានជំរុញឱ្យមានការអំពាវនាវឱ្យកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងចំណោមអ្នកនយោបាយមួយចំនួន។ នៅឆ្នាំ២០១២ គណបក្ស LDP បានចេញផ្សាយសេចក្តីព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយ ដែលស្នើឱ្យលុបចោលមាត្រា៩ និងបង្កើត "កងកម្លាំងការពារជាតិ" ពេញលេញ។ នៅឆ្នាំ២០១៤ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអាបេ ស៊ិនហ្សូ បានធ្វើការបកស្រាយជាប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីមាត្រា៩ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យជប៉ុនអាចធ្វើ "ការការពារខ្លួនជាសមូហភាព" ហើយនៅឆ្នាំ២០១៥ ច្បាប់សន្តិសុខថ្មីត្រូវបានអនុម័ត ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងជប៉ុនចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការយោធាក្រៅប្រទេសក្នុងកាលៈទេសៈជាក់លាក់។ កិច្ចខិតខំទាំងនេះបានធ្វើឱ្យមានការជំទាស់យ៉ាងខ្លាំងពីសាធារណៈជន និងប្រទេសជិតខាង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចជប៉ុនគឺជាសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទីបីរបស់ពិភពលោក (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣) ដោយពឹងផ្អែកលើវិស័យផលិតកម្ម បច្ចេកវិទ្យា និងរថយន្ត។ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ឆាប់រហ័សក្រោយសង្គ្រាម ដែលគេហៅថា "អព្ភូតហេតុសេដ្ឋកិច្ច" បានកើតឡើងក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញសន្តិភាព ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជប៉ុនផ្តោតធនធានលើការអភិវឌ្ឍជាជាងយោធា។ ការចំណាយផ្នែកយោធាទាបបានរួមចំណែកដល់ការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងកម្មវិធីជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ (ODA) ដ៏ធំ រួមទាំងនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលទទួលបានជំនួយយ៉ាងច្រើនពីជប៉ុនសម្រាប់ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអភិវឌ្ឍសង្គម។

តាមវិស័យវប្បធម៌ ជប៉ុនមានប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប រួមទាំងសាសនាស៊ិនតូ និងពុទ្ធសាសនា ពិធីតែ សិល្បៈសម័យថ្មីដូចជាអានីមេ និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ ការសង្កត់ធ្ងន់លើសន្តិភាពក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានជះឥទ្ធិពលដល់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ជប៉ុនដែលជាប្រទេសស្រឡាញ់សន្តិភាព។ កេរដំណែលពីហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា និងណាហ្គាសាគី បានពង្រឹងមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងសង្គ្រាមក្នុងចំណោមប្រជាជន ដែលជាឧបសគ្គដ៏ធំមួយសម្រាប់ការកែប្រែមាត្រា៩។ ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះយល់ថាដើមកំណើតបរទេសនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានធ្វើឱ្យមោទនភាពជាតិចុះខ្សោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការជជែកពិភាក្សាអំពីកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅតែបន្តយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងឆាកនយោបាយជប៉ុនសព្វថ្ងៃ។ តាមវិគីភីឌា ដើម្បីធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សំណើកែប្រែត្រូវតែទទួលបានសំឡេងភាគច្រើនពីរភាគបីនៅក្នុងសភាទាំងពីរ និងត្រូវឆ្លងកាត់ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិថ្នាក់ជាតិ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មិនទាន់មានការបោះឆ្នោតប្រជាមតិណាមួយកើតឡើងឡើយ។

នៅការបោះឆ្នោតសភាជាន់ខ្ពស់នាខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ គណបក្ស LDP និងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ខ្លួនបានទទួលសំឡេងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីស្នើកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ បន្ទាប់ពីការធ្វើឃាតលោកអាបេ ស៊ិនហ្សូ នាខែកក្កដាឆ្នាំដដែល រដ្ឋាភិបាលក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីគីស៊ីដា ហ្វូមីអូ បានរុញច្រានវិសោធនកម្មឱ្យកាន់តែខ្លាំង ដោយលើកឡើងថាការកែប្រែនេះជាឆន្ទៈរបស់លោកអាបេ។ ទោះជាយ៉ាងណា មតិសាធារណៈនៅតែរង្គោះរង្គើ ហើយគណបក្សប្រឆាំងបានព្រមានពីការបំផ្លាញគោលការណ៍សន្តិភាព។

នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានអនុម័តផែនការបង្កើនការចំណាយផ្នែកការពារជាតិដល់ ២% នៃផ.ស.ស. នៅឆ្នាំ២០២៧ ដែលជាការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយធំមួយ និងពាក់ព័ន្ធនឹងការជជែកអំពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ចំណាប់អារម្មណ៍របស់អន្តរជាតិចំពោះបញ្ហានេះកាន់តែខ្លាំង ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែននៅឆ្នាំ២០២២ និងភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងកើត។ ការពិភាក្សាអំពីការពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិរបស់ជប៉ុនបានជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ី រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាសមាជិកអាស៊ាន និងមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយជប៉ុន។ បើការផ្លាស់ប្តូរបែបនេះកើតឡើង ជប៉ុនអាចនឹងដើរតួនាទីយោធាកាន់តែសកម្មនៅក្នុងតំបន់ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់តុល្យភាពអំណាច និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍។

បើទោះបីជាមានការគាំទ្រពីផ្នែកនយោបាយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមតស៊ូមតិសន្តិភាព និងពលរដ្ឋជាច្រើនបន្តប្រឆាំងយ៉ាងស្វិតស្វាញ ដោយបារម្ភថាការកែប្រែនឹងនាំឱ្យជប៉ុនវិលត្រឡប់ទៅរកផ្លូវយោធានិយមវិញ។ ដូច្នេះ អនាគតនៃកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅជប៉ុននៅតែស្ថិតក្នុងភាពមិនច្បាស់លាស់។