ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការគ្រប់គ្រងមាតិកា (Content Moderation) សំដៅទៅលើដំណើរការជាប្រព័ន្ធដែលវេទិកាអនឡាញប្រើប្រាស់ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ កាត់បន្ថយ ឬដកចេញនូវមាតិកាដែលបង្កើតដោយអ្នកប្រើប្រាស់ (User-Generated Content) ដែលមានចរិតមិនពាក់ព័ន្ធ អាសអាភាស ខុសច្បាប់ បង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬជាការប្រមាថ។ ដំណើរការនេះអាចពាក់ព័ន្ធនឹងការដកចេញដោយផ្ទាល់នូវមាតិកាដែលមានបញ្ហា ឬការភ្ជាប់ស្លាកព្រមានទៅលើសម្ភារៈដែលត្រូវបានដាក់ទង់ (Flagged)។ ជាជម្រើសមួយទៀត វេទិកានានាអាចអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកប្រើប្រាស់ធ្វើការទប់ស្កាត់ និងត្រងមាតិកាដោយផ្អែកលើចំណូលចិត្តរបស់ពួកគេផ្ទាល់។ ការអនុវត្តនេះគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃក្របខ័ណ្ឌ “សុវត្ថិភាព និងទំនុកចិត្ត” (Trust and Safety) ដែលមានគោលបំណងការពារអ្នកប្រើប្រាស់ និងរក្សាសុចរិតភាពនៃវេទិកា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមវិគីភីឌា ការគ្រប់គ្រងមាតិកាកើតឡើងនៅលើគេហទំព័រដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការបង្កើតមាតិកាដោយអ្នកប្រើប្រាស់ រួមមានបណ្តាញសង្គមធំៗដូចជា Facebook, Twitter, និង YouTube, ក៏ដូចជាវេទិកាពិភាក្សា និងផ្នែកបញ្ចេញមតិនានា។ វេទិកាទាំងនេះមានវត្តមានជាសកល ប៉ុន្តែគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេអាចត្រូវបានកែសម្រួលទៅតាមតម្រូវការច្បាប់ និងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់នីមួយៗ។ ចំពោះ “ប្រជាជន” ដែលពាក់ព័ន្ធ មានទាំងអ្នកសម្របសម្រួលជាមនុស្ស (Human Moderators) និងប្រព័ន្ធស្វ័យប្រវត្តិ (AI)។ អ្នកសម្របសម្រួលជាមនុស្សច្រើនត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដោយផ្ទាល់ ឬតាមរយៈក្រុមហ៊ុនភាគីទីបី (Outsourcing) ហើយភាគច្រើនមានទីតាំងការិយាល័យនៅក្នុងប្រទេសដែលមានតម្លៃពលកម្មទាប ដូចជាប្រទេសឥណ្ឌា និងហ្វីលីពីន ជាដើម។ ក្រៅពីនោះ អ្នកប្រើប្រាស់ខ្លួនឯងក៏ចូលរួមដោយប្រយោល តាមរយៈមុខងារដូចជា “Block” និង “Mute” ដែលអនុញ្ញាតឲ្យពួកគេកំណត់ថាតើមាតិកាអ្វីខ្លះដែលពួកគេចង់ឃើញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការគ្រប់គ្រងមាតិកាមានឫសគល់តាំងពីសម័យដើមនៃអ៊ីនធឺណិត។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០ សហគមន៍អនឡាញដូចជា Usenet និង BBS (Bulletin Board Systems) បានប្រើប្រាស់អ្នកសម្របសម្រួលស្ម័គ្រចិត្ត ដើម្បីលុបសារឥតប្រយោជន៍ (Spam) និងរក្សាការសន្ទនាឲ្យស្ថិតក្នុងប្រធានបទ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការមកដល់នៃបណ្តាញសង្គមធំៗនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ដូចជា Facebook, YouTube, និង Twitter បានផ្លាស់ប្តូរទិដ្ឋភាពនេះទាំងស្រុង។ បរិមាណមាតិកាបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សដល់កម្រិតដែលមនុស្សតែម្នាក់ឯងមិនអាចតាមទាន់។ ជាលទ្ធផល ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាបានងាកទៅរកក្បួនដោះស្រាយសិប្បនិម្មិត (AI) និងការរៀនម៉ាស៊ីន (Machine Learning) ដើម្បីជួយសម្រួលដំណើរការ។ ប៉ុន្តែ AI មិនទាន់អាចជំនួសមនុស្សបានទាំងស្រុងនោះទេ ដោយសារតែវាខ្វះសមត្ថភាពក្នុងការយល់ដឹងពីភាពស្មុគស្មាញនៃភាសា និងបរិបទវប្បធម៌។ នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០ ការគ្រប់គ្រងមាតិកាបានក្លាយជាប្រធានបទសាធារណៈ បន្ទាប់ពីមានរឿងអាស្រូវធំៗ ដូចជាការផ្សាយវីដេអូហិង្សាដោយផ្ទាល់នៅលើ Facebook ជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមរយៈវិគីភីឌា វិស័យគ្រប់គ្រងមាតិកាបានវិវត្តទៅជាឧស្សាហកម្មមួយដែលមានទំហំទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។ ក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិដូចជា Accenture, Cognizant និង Genpact ផ្តល់សេវាកម្មគ្រប់គ្រងមាតិកាដល់វេទិកាធំៗ។ ប៉ុន្តែឧស្សាហកម្មនេះត្រូវបានគេរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងអំពីលក្ខខណ្ឌការងារ៖ អ្នកសម្របសម្រួលច្រើនតែទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលទាប ធ្វើការច្រើនម៉ោង និងប្រឈមមុខនឹងខ្លឹមសារដែលបង្កឲ្យមានរបួសផ្លូវចិត្ត (Trauma) ជាប្រចាំ ដូចជា រូបភាពអំពើហិង្សា ការរំលោភបំពានកុមារ ឬការធ្វើទារុណកម្មជាដើម។ បញ្ហាទាំងនេះបាននាំឲ្យមានការប្តឹងផ្តល់ និងការអំពាវនាវឲ្យមានការគាំពារកាន់តែប្រសើរសម្រាប់កម្មករទាំងនេះ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ការគ្រប់គ្រងមាតិកាបានបង្កឲ្យមានការជជែកវែកញែកឥតឈប់ឈរអំពីតុល្យភាពរវាងសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងតម្រូវការក្នុងការទប់ស្កាត់ការស្អប់ខ្ពើម និងព័ត៌មានមិនពិត។ វេទិកាដូចជា Facebook និង Twitter ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថា ពេលខ្លះពួកគេអនុគ្រោះដល់រដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការ ដោយដកចេញនូវមាតិកាដែលរិះគន់រដ្ឋាភិបាល ឬពេលខ្លះទៀតបរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់ការញុះញង់ឲ្យមានអំពើហិង្សា។ វិគីភីឌាក៏បានគូសបញ្ជាក់ដែរថា គោលគំនិតនៃ “ការគ្រប់គ្រងមាតិកា” មានការបកស្រាយខុសៗគ្នានៅតាមប្រទេស និងសហគមន៍នីមួយៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន ការគ្រប់គ្រងមាតិកាបានក្លាយជាប្រធានបទកណ្តាលនៃគោលនយោបាយសាធារណៈ។ យោងតាមវិគីភីឌា សហភាពអឺរ៉ុបបានអនុម័តច្បាប់សេវាឌីជីថល (Digital Services Act) ដែលកំណត់ឲ្យវេទិកាអនឡាញធំៗមានតម្លាភាពអំពីដំណើរការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន និងទទួលខុសត្រូវចំពោះមាតិកាដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មាត្រា ២៣០ នៃច្បាប់សមរម្យទូរគមនាគមន៍ (Section 230) ដែលផ្តល់ការការពារផ្លូវច្បាប់ដល់វេទិកា កំពុងស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញ ដោយមានការជំរុញឲ្យមានការកែទម្រង់ពីសំណាក់សមាជិកសភាទាំងពីរគណបក្ស។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការរីករាលដាលនៃ AI ជំនាន់ថ្មី ដូចជា ChatGPT ជាដើម កំពុងធ្វើឲ្យការសម្របសម្រួលកាន់តែស្មុគស្មាញ ដោយសារតែ AI អាចបង្កើតមាតិកាក្លែងក្លាយដែលពិបាកសម្គាល់។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីប្រធានបទនេះគឺចាំបាច់ណាស់។ ដោយសារ Facebook ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេស គោលនយោបាយគ្រប់គ្រងមាតិការបស់ខ្លួនប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ការពិភាក្សានយោបាយ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ។ ការសិក្សាពីរបៀបដែលវេទិកាសម្រេចថាតើខ្លឹមសារអ្វីខ្លះគួរត្រូវបានរក្សាទុក ឬដកចេញ ជួយឲ្យប្រជាពលរដ្ឋការពារសិទ្ធិបញ្ចេញមតិរបស់ខ្លួន និងយល់ពីដែនកំណត់ដែលវេទិកាទាំងនោះដាក់។