ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាឯកសារគ្រឹះមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។ តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ឯកសារនេះត្រូវបានអនុម័តជាឯកច្ឆន្ទដោយសភាទ្វីបលើកទីពីរ នៅថ្ងៃទី ៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧៧៦ នៅទីក្រុងហ្វ៊ីឡាដេលហ្វ្យ៉ា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកត់សម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមនៃសហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រជាជាតិឯករាជ្យមួយ។ ឯកសារនេះមិនគ្រាន់តែជាការប្រកាសឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍អំពីគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស ដោយប្រកាសថា "មនុស្សទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតមកស្មើគ្នា" (all men are created equal) និងមានសិទ្ធិមិនអាចកាត់ផ្ដាច់បានដូចជា ជីវិត សេរីភាព និងការស្វែងរកសុភមង្គល។ គណៈប្រតិភូចំនួន ៥៦ រូប ដែលរួមមានឥស្សរជនដូចជា ថូម៉ាស់ ជេហ្វឺសុន ចន អាដាមស៍ និងបេនយ៉ាមីន ហ្វ្រែងគ្លីន បានចុះហត្ថលេខាលើឯកសារនេះ។ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបិតាស្ថាបនិកនៃប្រទេសអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia អាណានិគមទាំង ១៣ ដែលបានប្រកាសឯករាជ្យមានទីតាំងនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរខាងកើតនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។ អាណានិគមទាំងនោះរួមមាន ញូវហេមសៀរ ម៉ាសាឈូសេត រ៉ូដអាឡែន ខាន់ណេតធីកខាត ញូវយ៉ក ញូវជឺស៊ី ផេនស៊ីលវ៉ានៀ ដេឡាវែរ ម៉ារីឡែន វឺជីញៀ ការ៉ូលីណាខាងជើង ការ៉ូលីណាខាងត្បូង និងចចជី។ នៅពេលនោះ ប្រជាជននៅក្នុងអាណានិគមទាំងនេះមានចំនួនប្រមាណ ២,៥ លាននាក់។ ប្រជាជនទាំងនេះមានប្រភពមកពីជនជាតិអឺរ៉ុប ជនជាតិទាសករអាហ្រ្វិក និងជនជាតិដើម។ បន្ទាប់ពីការតស៊ូផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយអស់ជាច្រើនឆ្នាំ អាណានិគមទាំងនេះបានសម្រេចចិត្តបំបែកខ្លួនចេញពីចក្រភពអង់គ្លេស។ ឯកសារប្រកាសបានកត់សម្គាល់ថា ការសម្រេចចិត្តនេះគឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការធ្វើបាប និងការរំលោភបំពានជាបន្តបន្ទាប់ពីស្តេចចក្រភពអង់គ្លេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការតាក់តែងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យបានចាប់ផ្ដើមនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៧៧៦ បន្ទាប់ពីសភាទ្វីបបានតែងតាំងគណៈកម្មាធិការមួយដែលមានសមាជិក ៥ រូប (ថូម៉ាស់ ជេហ្វឺសុន ចន អាដាមស៍ បេនយ៉ាមីន ហ្វ្រែងគ្លីន រ៉ូចឺ សេម៉ាន និងរ៉ូបឺត លីវីងស្តុន) ឱ្យសរសេរឯកសារនេះ។ យោងតាម Wikipedia លោក ជេហ្វឺសុន ដែលជាអ្នកនិពន្ធចម្បង បានសរសេរសេចក្តីព្រាងដំបូងនៅក្នុងផ្ទះមួយដែលគេស្គាល់ថាជា "Declaration House" នៅទីក្រុងហ្វ៊ីឡាដេលហ្វ្យ៉ា។ គាត់បានទាញយកគំនិតពីទស្សនវិទូអង់គ្លេស ចន ឡក (John Locke) ដែលបានសរសេរអំពីសិទ្ធិធម្មជាតិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការការពារសិទ្ធិទាំងនោះ។ សេចក្តីព្រាងនេះត្រូវបានដាក់ជូនសភា ហើយបន្ទាប់ពីការជជែកដេញដោលគ្នាអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ សភាបានអនុម័តសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ២ កក្កដា និងបានអនុម័តអត្ថបទចុងក្រោយនៅថ្ងៃទី ៤ កក្កដា។ ក្រោយមក ឯកសារដែលបានសរសេរឡើងវិញយ៉ាងស្រស់ស្អាត (engrossed copy) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយគណៈប្រតិភូចាប់ពីថ្ងៃទី ២ សីហា តទៅ។ ហត្ថលេខាលើឯកសារនេះគឺជាសកម្មភាពដ៏ក្លាហាន ព្រោះវាអាចនាំឱ្យមានការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិដោយចក្រភពអង់គ្លេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងពិភពលោក។ ការទទួលបានឯករាជ្យបានបើកផ្លូវឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយសេរី គ្មានការរឹតបន្តឹងពីចក្រភពអង់គ្លេស។ យោងតាម Wikipedia គោលការណ៍ស្តីពីសិទ្ធិសេរីភាពបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី។ ផ្នែកវប្បធម៌ ឯកសារនេះបានបំផុសគំនិតដល់ចលនាសិទ្ធិជាច្រើនជំនាន់។ ជាឧទាហរណ៍ នៅឆ្នាំ ១៨៤៨ លោកស្រី អេលីហ្សាបែត ខេឌី ស្តេនតុន បានយកគំរូតាមសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យដើម្បីសរសេរ "សេចក្តីប្រកាសស្តីពីអារម្មណ៍" (Declaration of Sentiments) ទាមទារសិទ្ធិស្ត្រី។ លោក អាប្រាហាម លីនខុន បានចាត់ទុកសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យថាជាឯកសារស្នូលដែលបង្ហាញពីគោលការណ៍ខ្ពស់បំផុតនៃបដិវត្តន៍អាមេរិក ហើយបានប្រើវាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងទាសភាព។ រូបភាពពីសេចក្តីប្រកាសក៏ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលលើក្រដាសប្រាក់ ២ ដុល្លារ ដែលជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់វប្បធម៌របស់វា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យនៅតែជានិមិត្តរូបដ៏មានឥទ្ធិពលនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសេរីភាព។ ឯកសារដើមដែលបានរងការខូចខាតដោយសារការរក្សាទុកមិនបានល្អ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានដាក់តាំងនៅក្នុងបណ្ណសារជាតិ (National Archives) ក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី.។ យោងតាម Wikipedia នៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥ លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ បានស្នើឱ្យព្យួរច្បាប់ចម្លងមួយនៃសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ នៅក្នុងបន្ទប់ការិយាល័យរាងពងក្រពើ (Oval Office) ដែលជាទង្វើបង្កើតការពិភាក្សាអំពីការបកស្រាយឯកសារនេះក្នុងនយោបាយសហសម័យ។ អ្នកអានរបស់ KhmerPulse អាចនឹងចាប់អារម្មណ៍លើការប្រៀបធៀបរវាងគោលការណ៍នៃសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ និងការតស៊ូដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងតំបន់ ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃចលនានយោបាយនាពេលថ្មីៗនេះ។ ឯកសារនេះរំលឹកយើងថា ការទាមទារសិទ្ធិសេរីភាពគឺជាដំណើរការដែលមិនចេះចប់។