កាលពីថ្ងៃសុក្រ ទី ៣ កក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦ បណ្ណសារជាតិនៃចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រកាសរកឃើញច្បាប់ចម្លងដ៏កម្រមួយនៃសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការប្រកាសនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីអ្នកស្ម័គ្រចិត្តម្នាក់បានប្រទះឃើញឯកសារនេះក្នុងកំឡុងពេលធ្វើការក្នុងបណ្ណសារ យោងតាមកាសែត The Hill ។

តាមការរាយការណ៍របស់កាសែត New York Times អ្នកស្ម័គ្រចិត្តនោះកំពុងធ្វើកាតាឡុកសំបុត្រកងទ័ពជើងទឹកសម័យអាណានិគម ដែលត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងបណ្ណសារនៅទីក្រុងឡុងដ៍។ គាត់បានប្រទះឃើញច្បាប់ចម្លងនេះដោយចៃដន្យ ហើយបានរាយការណ៍ទៅមន្ត្រីបណ្ណសារភ្លាមៗ។

ច្បាប់ចម្លងដែលគេហៅថា “Exeter Declaration” ត្រូវបានបោះពុម្ពនៅទីក្រុង Exeter រដ្ឋ New Hampshire នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ តាមកាសែត The Hill វាត្រូវបានបោះពុម្ពតែប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយការអនុម័តសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ៤ កក្កដា ឆ្នាំ ១៧៧៦។ នេះមានន័យថាឯកសារនេះមានអាយុ ២៥០ ឆ្នាំគត់។

តាម NBC News ច្បាប់ចម្លង Exeter នេះជាច្បាប់ចម្លងតែមួយគត់នៃប្រភេទរបស់វាដែលគេដឹងថាមាននៅក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ កាសែត The Straits Times ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា វាជាច្បាប់ចម្លងដំបូងគេដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្រៅទឹកដីអាមេរិក។

ក្រុមអ្នកជំនាញប្រវត្តិសាស្ត្រជឿថា ច្បាប់ចម្លងនេះទំនងជាត្រូវបានកងទ័ពអង់គ្លេសរឹបអូសក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិកនៅឆ្នាំ ១៧៧៦ បន្ទាប់មកត្រូវបាននាំយកមកប្រទេសអង់គ្លេស ហើយបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្ណសារអស់រយៈពេល ២៥០ ឆ្នាំ។ តាម NBC News វាជាការរកឃើញដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ។

កាសែត The Straits Times បានពណ៌នាច្បាប់ចម្លងនេះថាជា “ដ៏កម្រស្ទើរតែគ្មាន” (vanishingly rare) រីឯ The Hill បានរាយការណ៍ថា គ្មានច្បាប់ចម្លង Exeter ផ្សេងទៀតនៅក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ។ កត្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យឯកសារនេះមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រខ្ពស់។

“វាជាការរកឃើញដ៏រំភើបមួយ” នេះជាសម្តីរបស់អ្នកស្ម័គ្រចិត្តដែលបានប្រទះឃើញឯកសារនេះ ដកស្រង់ដោយកាសែត New York Times ។ ការរកឃើញនេះត្រូវបានរំពឹងថានឹងផ្តល់ព័ត៌មានថ្មីៗអំពីការផ្សព្វផ្សាយឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់នេះនៅក្នុងសម័យបដិវត្តន៍អាមេរិក។