ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គ្រោះមហន្តរាយ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្ស អគារ សេដ្ឋកិច្ច ឬបរិស្ថាន រហូតដល់សហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់មិនអាចគ្រប់គ្រងបានដោយគ្មានជំនួយពីខាងក្រៅ ឬការសង្គ្រោះ។ ការិយាល័យកាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNDRR) បានកំណត់និយមន័យថា គ្រោះមហន្តរាយគឺជា "ការរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់មុខងារនៃសហគមន៍ ឬសង្គមនៅគ្រប់មាត្រដ្ឋាន ដោយសារព្រឹត្តិការណ៍គ្រោះថ្នាក់ ដែលមានអន្តរកម្មជាមួយលក្ខខណ្ឌនៃការប៉ះពាល់ ភាពងាយរងគ្រោះ និងសមត្ថភាព បណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ និងផលប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស សម្ភារៈ សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន"។

គ្រោះមហន្តរាយអាចបែងចែកជាពីរប្រភេទធំៗ គឺគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ដូចជាការធ្លាក់ភ្នំទឹកកក ទឹកជំនន់ រញ្ជួយដី និងភ្លើងឆេះព្រៃ ដែលបណ្តាលមកពីគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ និងគ្រោះមហន្តរាយដោយមនុស្ស ដូចជាការធ្លាយប្រេង ការវាយប្រហារភេរវកម្ម និងការដាច់ចរន្តអគ្គិសនី ដែលបង្កឡើងដោយសកម្មភាពមនុស្ស។ តាមវិគីភីឌា ការបែងចែកនេះមិនតែងតែច្បាស់លាស់ទេ ព្រោះសកម្មភាពមនុស្សអាចធ្វើឱ្យគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ហើយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ប៉ះពាល់ដល់ភាពញឹកញាប់នៃគ្រោះមហន្តរាយដោយសារគ្រោះថ្នាក់ឧតុនិយមខ្លាំងផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា គ្រោះមហន្តរាយមិនមែនកើតឡើងស្មើគ្នានៅគ្រប់ទីកន្លែងទេ។ តំបន់ខ្លះមានហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះគ្រោះរញ្ជួយដី (ដូចជាតំបន់ក្រវ៉ាត់ភ្នំភ្លើងប៉ាស៊ីហ្វិក) ខ្លះមានហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះព្យុះស៊ីក្លូន (ដូចជាឆ្នេរមហាសមុទ្រឥណ្ឌា) និងខ្លះទៀតងាយរងទឹកជំនន់ (ដូចជាតំបន់ដីសណ្ដទន្លេធំៗ)។ ផែនទីហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ចសកល (ដូចក្នុងរូបភាព) បានវាយតម្លៃហានិភ័យពីគ្រោះធម្មជាតិសំខាន់ៗចំនួន ៦ គឺព្យុះត្រូពិក គ្រោះរាំងស្ងួត រញ្ជួយដី ទឹកជំនន់ ការបាក់ដី និងភ្នំភ្លើង។ តាមវិគីភីឌា តំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានកម្រិតហានិភ័យខ្ពស់នៃការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច។

ក្រៅពីកត្តាភូមិសាស្ត្រ ចំនួនប្រជាជនក្រាស់ និងកម្រិតនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមក៏ជាកត្តាជំរុញឱ្យគ្រោះមហន្តរាយកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ភាពក្រីក្រ កង្វះការអប់រំ និងផែនការទីក្រុងមិនគ្រប់គ្រាន់ បង្កើនភាពងាយរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្សោយ និងប្រព័ន្ធព្រមានមុនមិនគ្រប់គ្រាន់ ទទួលរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរជាង ហើយច្រើនតែត្រូវការជំនួយសង្គ្រោះពីខាងក្រៅ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយគ្រោះមហន្តរាយធំៗជាច្រើន ដែលបានផ្លាស់ប្ដូររបៀបរស់នៅ និងគោលនយោបាយសាធារណៈ។ ឧទាហរណ៍ គ្រោះរញ្ជួយដីសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូឆ្នាំ ១៩០៦ ជាមហន្តរាយដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានបំផ្លាញអគារ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ហើយបណ្ដាលឱ្យមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ស្លាប់។ គ្រោះភ្លើងឆេះធំនៅទីក្រុងទួរគូ ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ឆ្នាំ ១៨២៧ (ដែលបង្ហាញក្នុងគំនូរនេះ) ក៏ជាគ្រោះអគ្គិភ័យដ៏ធំមួយដែរ។

វិគីភីឌាក៏បានលើកឡើងពីគ្រោះស៊ូណាមិមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ឆ្នាំ ២០០៤ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងតំបន់អាស៊ី ហើយជាគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដ៏សាហាវបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗ។ ចំណែកគ្រោះមហន្តរាយដោយមនុស្ស ដូចជាការវាយប្រហារភេរវកម្មថ្ងៃទី ១១ កញ្ញា ២០០១ បានជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខពិភពលោក និងនាំឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម។ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គ្រោះទឹកជំនន់តាមដងទន្លេមេគង្គបានកើតឡើងជាប្រចាំ ដែលជំរុញឱ្យមានការពង្រឹងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹក និងការព្រមានមុន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គ្រោះមហន្តរាយបណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំធេង។ ការខាតបង់ផ្ទាល់រួមមានការបំផ្លាញអគារ ស្ពានថ្នល់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ចំណែកការខាតបង់ប្រយោលរួមមានការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល ការរាំងស្ទះខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងការកើនឡើងបំណុលសាធារណៈ។ ការស្តារឡើងវិញត្រូវការធនធានយ៉ាងច្រើន និងជំនួយមនុស្សធម៌ដ៏ទូលំទូលាយ ដូចដែលបានឃើញក្នុងជំរំសង្គ្រោះវេជ្ជសាស្ត្រនៅប៊ុច (រដ្ឋហ្គូចារ៉ាត់) ក្រោយគ្រោះរញ្ជួយដីឆ្នាំ ២០០១។

ផ្នែកវប្បធម៌ គ្រោះមហន្តរាយអាចបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដូចជាប្រាសាទបុរាណ និងសារមន្ទីរ ដែលជាការខាតបង់ដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។ តាមវិគីភីឌា ការផ្លាស់ទីលំនៅប្រជាពលរដ្ឋទ្រង់ទ្រាយធំ និងការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណសហគមន៍ គឺជាផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ។ ក៏ប៉ុន្តែ មហន្តរាយក៏បង្កើតឱ្យមានសាមគ្គីភាព សប្បុរសធម៌ និងវប្បធម៌ជួយសង្គ្រោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពតស៊ូរបស់មនុស្សជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យគ្រោះឧតុនិយមខ្លាំងដូចជាខ្យល់ព្យុះ ទឹកជំនន់ធំ និងគ្រោះរាំងស្ងួតកើតឡើងញឹកញាប់ និងកាន់តែខ្លាំង។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ជាពិសេសនៅតំបន់អាស៊ី និងអាហ្វ្រិក កំពុងទទួលរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ។ គំនូសតាងវឌ្ឍនភាពកាត់បន្ថយហានិភ័យ (រូបភាព) ដែលបង្ហាញពីពិន្ទុសម្រាប់ប្រទេសក្នុងឆ្នាំ ២០១១ បង្ហាញថាប្រទេសជាច្រើនមានពិន្ទុទាប ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខ្វះខាតការវិនិយោគលើវិធានការការពារ និងត្រៀមរៀបចំ។

ក្របខ័ណ្ឌសេនដាយសម្រាប់ការកាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយ (ឆ្នាំ ២០១៥-២០៣០) ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រសកលដ៏សំខាន់មួយ។ តាមវិគីភីឌា ក្របខ័ណ្ឌនេះមានគោលដៅកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីមហន្តរាយ ហើយប្រទេសជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា គឺជាភាគីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលផ្អែកលើកសិកម្ម និងមានភូមិសាស្ត្រងាយរងគ្រោះ ការយល់ដឹងអំពីគ្រោះមហន្តរាយគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង។ ផែនទីហានិភ័យសកលដែលបានបង្ហាញ បញ្ជាក់ថា កម្ពុជាស្ថិតក្នុងតំបន់មានហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះទឹកជំនន់ និងព្យុះ។ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍កំពុងពង្រឹងកិច្ចខិតខំកាត់បន្ថយហានិភ័យ ដូចជាប្រព័ន្ធព្រមានមុនទឹកជំនន់ និងគម្រោងធន់នឹងអាកាសធាតុ។ អ្នកអាន KhmerPulse អាចតាមដានព័ត៌មានថ្មីៗអំពីគ្រោះមហន្តរាយ និងការត្រៀមខ្លួននៅកម្ពុជាបានតាមរយៈគេហទំព័រយើង។