ទីក្រុងឌូប្លាំង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ឌូប្លាំង (Dublin) គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសអៀរឡង់ ស្ថិតនៅលើឈូងសមុទ្រឌូប្លាំង ត្រង់មាត់ទន្លេលីហ្វហ្វី (River Liffey) ក្នុងខេត្តឡេនស្ទើរ (Leinster) និងមានព្រំប្រទល់ខាងត្បូងជាប់នឹងភ្នំឌូប្លាំង ដែលជាផ្នែកមួយនៃជួរភ្នំវីកឡូ (Wicklow Mountains)។ ទីក្រុងនេះជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅលើកោះអៀរឡង់ ទាំងនៅក្នុងតំបន់រដ្ឋបាល និងតំបន់ទីប្រជុំជនធំ។

តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២២ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា តំបន់ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងមានប្រជាជន ៥៩២ ៧១៣ នាក់ រីឯទីក្រុងរួមទាំងដែនជាយមានប្រជាជន ១ ២៦៣ ២១៩ នាក់ ហើយខេត្តឌូប្លាំង (County Dublin) មានប្រជាជន ១ ៥០១ ៥០០ នាក់។ ឌូប្លាំងមិនត្រឹមតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចរបស់អៀរឡង់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងអប់រំដ៏សំខាន់នៅអឺរ៉ុបផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងសកលដ៏ទាក់ទាញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីក្រុងឌូប្លាំងស្ថិតនៅឆ្នេរខាងកើតនៃកោះអៀរឡង់ ត្រង់ច្រកចូលនៃទន្លេលីហ្វហ្វី ដែលហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រអៀរឡង់ (Irish Sea)។ ទន្លេនេះបានចែកទីក្រុងជាពីរតំបន់ធំៗ គឺណតសៃដ (Northside) និងសៅថ៍សៃដ (Southside) ដែលជាលក្ខណៈសម្គាល់ភូមិសាស្ត្រដ៏ពិសេស។ តំបន់ជុំវិញទីក្រុងមានភ្នំឌូប្លាំងនៅភាគខាងត្បូង ដែលផ្តល់កន្លែងកម្សាន្តធម្មជាតិ និងឆ្នេរសមុទ្រដូចជា ឆ្នេរឌូឡូ (Dollymount Strand) ជាដើម។

យោងតាមវិគីភីឌា អាកាសធាតុនៅឌូប្លាំងគឺជាប្រភេទសមុទ្រក្តៅ (temperate maritime) ដែលមានរដូវរងារស្រាល និងរដូវក្តៅត្រជាក់ ដោយមិនមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ឬទាបខ្លាំងពេកឡើយ។ ភ្លៀងធ្លាក់ពេញមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែមិនមានភាពរាំងស្ងួតខ្លាំងទេ។

ផ្នែកប្រជាជនវិញ ឌូប្លាំងគឺជាទីក្រុងដែលមានសមាសភាពចម្រុះជាតិសាសន៍។ ក្រៅពីប្រជាជនអៀរឡង់ដើម ក៏មានសហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីប្រទេសជាច្រើនដូចជា ប៉ូតថល (Poland) ចក្រភពអង់គ្លេស ឥណ្ឌា និងចិនជាដើម។ ភាសាផ្លូវការពីរគឺ ភាសាអង់គ្លេស និងភាសាអៀរឡង់ (Irish) ដោយភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងវិស័យអាជីវកម្ម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ដែលជាទីក្រុងឌូប្លាំងបច្ចុប្បន្នមានការតាំងទីលំនៅតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ប៉ុន្តែទីក្រុងដែលមានកំណត់ត្រាច្បាស់លាស់បានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី ៩ នៅពេលពួកវ៉ាយគីង (Vikings) មកពីន័រវែសបានតាំងទីលំនៅ ហើយបង្កើតជាសហគមន៍ពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយ។ ឈ្មោះ “ឌូប្លាំង” មានប្រភពពីភាសាអៀរឡង់បុរាណ “Dubhlinn” មានន័យថា “ថ្លុកខ្មៅ” (Black Pool) ដោយសំដៅទៅលើកន្លែងមួយត្រង់ចំនុចប្រសព្វនៃទន្លេលីហ្វហ្វីនិងទន្លេផូឌល (River Poddle)។

នៅសតវត្សទី ១២ កងទ័ពន័រម៉ាន (Norman) បានចូលកាន់កាប់ ហើយឌូប្លាំងបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលនៃការត្រួតត្រារបស់អង់គ្លេសលើកោះអៀរឡង់។ ប្រាសាទឌូប្លាំង (Dublin Castle) ដែលសាងសង់នៅសតវត្សទី ១៣ បានក្លាយជាទីស្នាក់ការនៃអំណាចអង់គ្លេសអស់រយៈពេលរាប់សតវត្ស។ ចាប់ពីសតវត្សទី ១៦ មក ទីក្រុងបានរីកចម្រើនជាបណ្តើរៗ ហើយក្លាយជាច្រកពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់។

ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១៨ ឌូប្លាំងបានឆ្លងកាត់សម័យកាលដ៏រុងរឿង ដែលគេស្គាល់ថាជាសម័យចចជៀន (Georgian era)។ អគារនិងផ្លូវថ្នល់ជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់ឡើង ដូចជាផ្លូវហេនរីតា (Henrietta Street) ជាដើម។ ប៉ុន្តែក្រោយពីច្បាប់សហភាពឆ្នាំ ១៨០០ (Act of Union) ដែលបានបញ្ចូលសភាអៀរឡង់ទៅជាមួយសភាអង់គ្លេស ទីក្រុងឌូប្លាំងបានធ្លាក់ចុះខាងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ រហូតដល់ដើមសតវត្សទី ២០។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបគឺការបះបោរបុណ្យអ៊ីស្ទើរឆ្នាំ ១៩១៦ (Easter Rising) ដែលក្រុមអ្នកស្នេហាជាតិបានដណ្តើមអគារសាលាប្រៃសណីយ៍ធំ (GPO) នៅផ្លូវអូកុនណល (O'Connell Street) ប្រកាសឯករាជ្យ។ ទោះបីការបះបោរបរាជ័យក៏ដោយ ក៏វាបានក្លាយជាកម្លាំងចលករដែលនាំទៅដល់សង្គ្រាមឯករាជ្យ និងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យអៀរឡង់នៅឆ្នាំ ១៩២២។ បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ ឌូប្លាំងបានក្លាយជារដ្ឋធានី ហើយបន្តអភិវឌ្ឍរហូតដល់សម័យ “សេដ្ឋកិច្ចខ្លាខេត” (Celtic Tiger) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ដែលបានប្រែក្លាយទីក្រុងឱ្យទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចទំនើប និងទាក់ទាញការវិនិយោគអន្តរជាតិយ៉ាងច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឌូប្លាំងគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតរបស់អៀរឡង់ និងជាតំបន់មួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំនៅអឺរ៉ុប។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងនេះគឺជាទីតាំងនៃមជ្ឈមណ្ឌលសេវាហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFSC) ដែលទាក់ទាញធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងធំៗជាច្រើន។ លើសពីនេះ វាជាទីស្នាក់ការកណ្តាលអឺរ៉ុបរបស់ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាយក្សដូចជា Google, Facebook, Apple និង Twitter ដែលបានធ្វើឱ្យតំបន់កំពង់ផែឌុកឡង់ (Docklands) មានឈ្មោះហៅក្រៅថា “Silicon Docks”។ វិស័យឱសថក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចឌូប្លាំង ដោយមានរោងចក្រឱសថធំៗជាច្រើនស្ថិតនៅក្នុងតំបន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ឌូប្លាំងត្រូវបានចាត់ទុកជាទីក្រុងសកល (global city) ដែលមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ (GDP per capita) ខ្ពស់ជាងគេមួយនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប។

វិស័យទេសចរណ៍ក៏ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ ដោយឌូប្លាំងទទួលបានភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលមកទស្សនាប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងកន្លែងកម្សាន្តពេលរាត្រី។ ទីក្រុងនេះមានសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន និងហាងលក់ទំនិញទំនើបៗ ជាពិសេសនៅតាមផ្លូវធំៗដូចជាផ្លូវហ្គ្រាហ្វតន (Grafton Street) និងតំបន់ថេមផលបារ (Temple Bar)។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឌូប្លាំងមានកេរ្តិ៍តំណែលដ៏សម្បូរបែប។ វាជាស្រុកកំណើតរបស់អ្នកនិពន្ធល្បីៗដូចជា James Joyce, Samuel Beckett និង Oscar Wilde ហើយមានសារមន្ទីរជាតិ (National Museum) និងវិចិត្រសាលជាតិ (National Gallery) ដែលបង្ហាញពីសិល្បៈនិងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប។ បណ្ណាល័យចាស់ (Old Library) នៃមហាវិទ្យាល័យទ្រីនីធី (Trinity College) ដែលបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៥៩២ គឺជាកន្លែងរក្សាទុកសៀវភៅ Book of Kells ដែលជាស្នាដៃសាស្ត្រាបុរាណដ៏មានតម្លៃ។ ទីក្រុងនេះក៏ល្បីល្បាញដោយសារតន្ត្រីប្រពៃណី និងក្រុមតន្ត្រីសម័យដូចជា U2 និង The Dubliners។ កីឡាបុរាណអៀរឡង់ (Gaelic games) មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង ហើយទីលានកីឡា Croke Park និង Aviva Stadium តែងតែរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍កីឡាធំៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ឌូប្លាំងបានក្លាយជាទីក្រុងដែលមានតួនាទីសំខាន់ថែមមួយកម្រិត ជាពិសេសបន្ទាប់ពី Brexit ដែលចក្រភពអង់គ្លេសបានចាកចេញពីសហភាពអឺរ៉ុប។ ក្នុងនាមជារដ្ឋធានីតែមួយគត់ដែលប្រើភាសាអង់គ្លេសក្នុងសហភាព វាបានទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុជាច្រើនឲ្យផ្លាស់ប្តូរទីតាំងពីទីក្រុងឡុងដ៍មកកាន់ទីនេះ។ សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ និងនិស្សិតកម្ពុជា ឌូប្លាំងគឺជាគោលដៅគួរឱ្យទាក់ទាញសម្រាប់ការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យនានា ដូចជា Trinity College ជាដើម ហើយក៏មានឱកាសការងារក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា និងសេវាកម្មផងដែរ។

ទោះបីជាយ៉ាងណា ឌូប្លាំងកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិលំនៅដ្ឋានធ្ងន់ធ្ងរ (housing crisis) ដែលបានក្លាយជាប្រធានបទនយោបាយដ៏ក្តៅគគុកនៅអៀរឡង់។ តម្លៃផ្ទះនិងការជួលបានឡើងថ្លៃយ៉ាងខ្លាំង ដែលបង្កើតការលំបាកសម្រាប់អ្នករស់នៅ ជាពិសេសយុវជន និងជនអន្តោប្រវេសន៍។ បញ្ហានេះអាចមានឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តរបស់ជនជាតិខ្មែរដែលមានបំណងធ្វើដំណើរទៅទីនោះ មិនថាសម្រាប់សិក្សា ឬធ្វើការនោះទេ។

សរុបមក ឌូប្លាំងគឺជាទីក្រុងដែលមានភាពស្វាហាប់ និងមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ដែលអាចផ្តល់ឱកាសជាច្រើនដល់សហគមន៍ខ្មែរនៅបរទេស។ ការតាមដានព័ត៌មានអំពីទីក្រុងនេះអាចជួយឱ្យអ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរយល់កាន់តែច្បាស់អំពីនិន្នាការសកល និងឱកាសដែលអាចកើតមានសម្រាប់ជនជាតិខ្មែរនៅលើពិភពលោក។