ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់ (Dutch East India Company) ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា United East India Company និងស្គាល់ជាទូទៅតាមអក្សរកាត់ថា VOC គឺជាក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មដែលទទួលបានច្បាប់អនុញ្ញាតពីរដ្ឋ ហើយជាក្រុមហ៊ុនភាគហ៊ុនរួមមួយក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនដំបូងបំផុតនៅលើពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២០ មីនា ១៦០២ ដោយមហាសភាតំណាង (States General) នៃប្រទេសហូឡង់ តាមរយៈការរួមបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មដែលមានស្រាប់ឱ្យក្លាយជាក្រុមហ៊ុនតែមួយ ហើយទទួលបានសិទ្ធិផ្តាច់មុខរយៈពេល ២១ ឆ្នាំ ដើម្បីធ្វើសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនៅអាស៊ី។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យ VOC ខុសប្លែកពីក្រុមហ៊ុនធម្មតា គឺអំណាចពាក់កណ្តាលរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុននេះមានសិទ្ធិធ្វើសង្គ្រាម ឃុំខ្លួន និងប្រហារជីវិតអ្នកទោស ចរចាសន្ធិសញ្ញា បោះពុម្ពកាក់ដោយខ្លួនឯង និងបង្កើតអាណានិគម។ ដោយសារក្រុមហ៊ុននេះធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់អាណានិគម និងប្រទេសជាច្រើន ទាំងខាងកើត និងខាងលិច វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា VOC ជួនកាលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសាជីវកម្មពហុជាតិដំបូងបង្អស់នៅលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

VOC មានកំណើតនៅសាធារណរដ្ឋហូឡង់ ហើយថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលរបស់ខ្លួន ដែលគេហៅថា "The Lords Seventeen" ប្រជុំគ្នានៅបន្ទប់អភិបាលនៃ East India House ក្នុងក្រុងអាំស្ទែដាំ។ ប៉ុន្តែឆាកអាជីវកម្មពិតប្រាកដរបស់ក្រុមហ៊ុនស្ថិតនៅអាស៊ី ដោយក្រុមហ៊ុនបានកសាងក្រុងបាតាវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃជាទីក្រុងហ្សាការតាខាងជើង នៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។

ដែនដីប្រតិបត្តិការរបស់ VOC រីករាលដាលពីកោះម៉ាលូគូ ដែលជាប្រភពគ្រឿងទេសសំខាន់ រួមទាំងកោះ Ternate និង Tidore ឆ្លងកាត់ចាវ៉ា ម៉ាឡាកា សេឡង់ (Ceylon) និងបេងហ្គាល់ រហូតដល់ចុងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ តាមវិគីភីឌា កប៉ាល់ប្រភេទ baghlah របស់បេងហ្គាល់ ត្រូវបានពាណិជ្ជករហូឡង់ប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា សមុទ្រអារ៉ាប់ ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់ ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ នេះបង្ហាញថា ក្រុមហ៊ុនមួយនេះធ្វើការជាមួយប្រជាជន និងភាសារាប់សិបប្រភេទ ពីអ្នកជំនួញឥណ្ឌា រហូតដល់អ្នកគ្រប់គ្រងកំពង់ផែនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនការបង្កើត VOC ពាណិជ្ជករហូឡង់បានបញ្ជូនបេសកកម្មជាច្រើនទៅកាន់អាស៊ី។ តាមវិគីភីឌា គំនូររបស់ Cornelis Vroom បង្ហាញពីការត្រឡប់មកវិញនៃបេសកកម្មទីពីររបស់ Jacob van Neck នៅឆ្នាំ ១៥៩៩ ដែលជានិមិត្តរូបនៃរលកពាណិជ្ជកម្មដំបូងនោះ។ ការបង្កើតក្រុមហ៊ុនតែមួយដែលមានឯកភាព គឺជាគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់ Johan van Oldenbarnevelt ដែលវិគីភីឌាពណ៌នាថាជារដ្ឋបុរសឈានមុខគេនៃសាធារណរដ្ឋហូឡង់។

នៅថ្ងៃទី ២០ មីនា ១៦០២ មហាសភាតំណាងនៃប្រទេសហូឡង់បានរួមបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនដែលមានស្រាប់ទាំងអស់ឱ្យក្លាយជា VOC តែមួយ ហើយផ្តល់សិទ្ធិផ្តាច់មុខ ២១ ឆ្នាំលើពាណិជ្ជកម្មនៅអាស៊ី។ ក្រោយមក ក្រុមហ៊ុនបានពង្រីកឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង ដោយកសាងក្រុងបាតាវី ដែលផែនទីរបស់ខ្លួនត្រូវបានគូរតាំងពីប្រហែលឆ្នាំ ១៦២៧ កាន់កាប់ម៉ាឡាកា តាំងទីរឹងមាំនៅសេឡង់ និងបេងហ្គាល់ ព្រមទាំងសាងសង់ Fort Rotterdam នៅ Makassar ក្នុងឆ្នាំ ១៦៧៣ និង Castle of Good Hope នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៧។

សតវត្សរ៍ទី ១៨ នាំមកនូវវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ។ តាមវិគីភីឌា ការសម្របខ្លួននៅបាតាវីបានឈានដល់ហិង្សាធំដុំនៅឆ្នាំ ១៧៤០ ហើយក្រុមហ៊ុនក៏បានបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ នៅពេលកងទ័ពរបស់ខ្លួនចុះចាញ់មហារាជ Marthanda Varma នៃនគរ Travancore ក្នុងសមរភូមិ Colachel។ នៅឆ្នាំ ១៧៩៥ កប៉ាល់ចម្បាំងអង់គ្លេសឈ្មោះ General Goddard បានវាយប្រហារកប៉ាល់ពាណិជ្ជកម្មរបស់ VOC ចំនួន ៧ គ្រឿង ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការធ្លាក់ចុះនៃអំណាចសមុទ្ររបស់ក្រុមហ៊ុន។ វិគីភីឌាបង្ហាញថា VOC បានរលាយបាត់នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការរីកចម្រើនផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរបស់ VOC គឺជាកត្តាសំខាន់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ភាគហ៊ុនរបស់ក្រុមហ៊ុនអាចទិញបានដោយពលរដ្ឋណាមួយនៃសាធារណរដ្ឋហូឡង់ ហើយត្រូវបានទិញលក់គ្នានៅផ្សារបន្ទាប់បន្សំក្រោមមេឃ ដែលមួយក្នុងចំណោមនោះបានក្លាយជាផ្សារភាគហ៊ុនអាំស្ទែដាំ។ ក្រុមហ៊ុនក៏បានបោះពុម្ពកាក់ដោយខ្លួនឯង ដូចជាកាក់ duit ដែលវិគីភីឌាបញ្ជាក់ថាត្រូវបានផលិតនៅឆ្នាំ ១៧៣៥។

មូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចរបស់ VOC គឺពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងទេស ជាពិសេសគ្រឿងទេសពីកោះម៉ាលូគូ ដែលវិគីភីឌាហៅថា "កោះគ្រឿងទេស" ហើយដែលព័ត៌មានអំពីប្រភពរបស់វាត្រូវបានរក្សាជាការសម្ងាត់ពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ មរតកវប្បធម៌របស់ក្រុមហ៊ុននៅរស់រានមានជីវិតរហូតដល់សព្វថ្ងៃ តាមរយៈសំណង់ស្ថាបត្យកម្មនៅតាមទីក្រុងដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង ដូចជាទីលានហូឡង់នៅម៉ាឡាកា ដែលមានព្រះវិហារ Christ Church និងអគារ Stadthuys ក៏ដូចជាសំណង់នៅកូឡុំបូ និង Fort Rotterdam។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ VOC មិនមែនជារឿងអតីតកាលឆ្ងាយប៉ុណ្ណោះទេ។ សំណង់ដែលក្រុមហ៊ុនបានកសាងនៅម៉ាឡាកា ហ្សាការតា និង Makassar បានក្លាយជាមរតកវប្បធម៌ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់សព្វថ្ងៃ។

ចំណុចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសង្គមបច្ចុប្បន្នគឺធម្មជាតិនៃអំណាចសាជីវកម្ម។ VOC បង្ហាញពីករណីដំបូងដែលក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយអាចកាន់អំណាចស្មើនឹងរដ្ឋ ទាំងការធ្វើសង្គ្រាម ការចរចាសន្ធិសញ្ញា និងការបង្កើតអាណានិគម។ ក្រៅពីនេះ គំរូភាគហ៊ុនរួម និងផ្សារបន្ទាប់បន្សំដែលក្រុមហ៊ុននេះបានចាប់ផ្តើម គឺជាឫសគល់នៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ និងផ្សារភាគហ៊ុនដែលយើងស្គាល់នៅថ្ងៃនេះ។ ហើយដោយសារបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មរបស់ VOC ឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង សំណួរអំពីការគ្រប់គ្រងផ្លូវសមុទ្រ និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ នៅតែជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងតំបន់នេះរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។