KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No.

សមរភូមិលាវឡូវ៉ាយ ១៦៣៣៖ កងទ័ពជើងទឹកមីងផ្តួលក្រុមហ៊ុនហូឡង់ មុនសង្គ្រាមអាភៀនជាងពីររយឆ្នាំ

នៅឆ្នាំ ១៦៣៣ កងទ័ពជើងទឹករាជវង្សមីងបានផ្តួលកងនាវារបស់ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់នៅឆកសមុទ្រលាវឡូវ៉ាយ ក្បែរកោះគីនមេន ជាការប្រឈមមុខផ្លូវសមុទ្រធំបំផុតរវាងចិន និងអឺរ៉ុប មុនសង្គ្រាមអាភៀនជាងពីររយឆ្នាំ ហើយជាសក្ខីភាពថាការគ្រប់គ្រងសមុទ្ររបស់អឺរ៉ុបនៅសតវត្សទី ១៧ មិនទាន់ជាកត្តាដែលមិនអាចជំទាស់បាន។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

The Forest Fires & Maritime exhibit at the Michigan History Museum in Lansing, Michigan (United States).
ប្រភព: Wikimedia Commons

សមរភូមិលាវឡូវ៉ាយ បានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៦៣៣ នៅឆកសមុទ្ររាងអឌ្ឍចន្ទ តាមបណ្តោយឆ្នេរខាងត្បូងនៃកោះគីនមេន ក្នុងទឹកសមុទ្រខេត្តហ្វូចៀន។ កងនាវារបស់ក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់ ក្រោមបញ្ជារបស់ឧត្តមនាវី ហានស៍ ពុតម៉ានស៍ កំពុងព្យាយាមគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍ដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រនៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់។ ចំណែកកងទ័ពជើងទឹករាជវង្សមីង ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ត្រី ចេង ជឺឡុង មានភារកិច្ចការពារចរាចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្មផ្លូវសមុទ្រនៅហ្វូចៀនភាគខាងត្បូង។ លទ្ធផល កងទ័ពមីងបានយកជ័យជម្នះ ហើយកងនាវាហូឡង់ត្រូវបរាជ័យ។

ដើម្បីយល់ពីសមរភូមិនេះ ត្រូវដឹងថាក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតហូឡង់ ដែលគេស្គាល់ដោយអក្សរកាត់ថា VOC មិនមែនជាក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មធម្មតាទេ។ ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២០ មីនា ១៦០២ ដោយសភាជាតិនៃសាធារណរដ្ឋហូឡង់ តាមរយៈការបញ្ចូលគ្នានៃក្រុមហ៊ុនដែលមានស្រាប់ ហើយទទួលបានសិទ្ធិផ្តាច់មុខរយៈពេល ២១ ឆ្នាំ លើការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនៅអាស៊ី។ វាជាក្រុមហ៊ុនភាគហ៊ុនរួមមួយក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនភាគហ៊ុនរួមដំបូងបំផុតនៅលើពិភពលោក ហើយភាគហ៊ុនរបស់វាអាចទិញបានដោយពលរដ្ឋហូឡង់គ្រប់រូប ព្រមទាំងជួញដូរនៅទីផ្សារបន្ទាប់បន្សំ ដែលមួយក្នុងចំណោមនោះបានក្លាយជាផ្សារភាគហ៊ុនអាំស្ទ័រដាម។

សំខាន់ជាងនេះទៅទៀត ក្រុមហ៊ុននេះកាន់អំណាចស្មើនឹងរដ្ឋាភិបាល។ វាមានសិទ្ធិធ្វើសង្គ្រាម ឃុំខ្លួន និងប្រហារជីវិតអ្នកទោស ចរចាសន្ធិសញ្ញា បោះពុម្ពកាក់ប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួន និងបង្កើតអាណានិគម។ ដោយសារវាធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់អាណានិគម និងប្រទេសជាច្រើន ទាំងខាងកើត និងខាងលិច VOC ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាក្រុមហ៊ុនពហុជាតិដំបូងគេនៅលើពិភពលោក។ ដូច្នេះ ការប្រឈមមុខនៅលាវឡូវ៉ាយ មិនមែនជារឿងរវាងក្រុមហ៊ុនឯកជនតូចមួយ និងរដ្ឋមួយនោះទេ។ វាជាការប្រឈមមុខរវាងអង្គភាពពាណិជ្ជកម្មដែលមានអំណាចដូចរដ្ឋ និងរាជវង្សមួយដែលកាន់អធិបតេយ្យភាពលើទឹកដីរបស់ខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់នេះ ពន្យល់ពីហេតុផលនៃសមរភូមិ។ ច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ ដែលមានទទឹង ១៨០ គីឡូម៉ែត្រ និងមានចំណុចចង្អៀតបំផុតទទឹង ១២៦ គីឡូម៉ែត្រ បំបែកកោះតៃវ៉ាន់ចេញពីដីគោកអាស៊ី ហើយភ្ជាប់សមុទ្រចិនខាងត្បូងទៅសមុទ្រចិនខាងកើត។ ការគ្រប់គ្រងចរាចរណ៍ដឹកជញ្ជូននៅច្រកសមុទ្រនេះ គឺជាគោលដៅផ្ទាល់របស់កងនាវាហូឡង់ រីឯការការពារពាណិជ្ជកម្មហ្វូចៀនភាគខាងត្បូង គឺជាភារកិច្ចផ្ទាល់របស់កងទ័ពមីង។ ដូច្នេះ សមរភូមិនេះកើតចេញពីការប៉ះទង្គិចផលប្រយោជន៍លើផ្លូវដឹកជញ្ជូនតែមួយ ដែលជាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់របស់ភាគីទាំងពីរ។

សមរភូមិនេះកើតឡើងក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃរាជវង្សមីង។ រាជវង្សមីង ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា មហាមីង បានគ្រប់គ្រងចិនពីឆ្នាំ ១៣៦៨ ដល់ ១៦៤៤ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជវង្សយាន់ដែលដឹកនាំដោយជនជាតិម៉ុងហ្គោល។ មីងជារាជវង្សអធិរាជចុងក្រោយគេរបស់ចិន ដែលកាន់អំណាចដោយជនជាតិហាន ជាជនជាតិភាគច្រើននៅចិន។ នៅឆ្នាំ ១៦៣៣ រាជវង្សនេះនៅសល់ពេលតែ ១១ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ មុនពេលរាជធានីប៉េកាំងធ្លាក់ក្នុងដៃក្រុមឧទ្ទាមរបស់ លី ហ្សឺឆេង នៅឆ្នាំ ១៦៤៤។ ក្រោយមកទៀត របបមីងភាគខាងត្បូង ដែលដឹកនាំដោយសមាជិករាជវង្សដែលនៅសេសសល់ បានបន្តកាន់អំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ ១៦៦២។ ការពិតដែលកងទ័ពជើងទឹកមីងអាចផ្តួលកងនាវាហូឡង់បាន បង្ហាញថានៅពេលនោះ រាជវង្សនេះនៅមានសមត្ថភាពប្រមូលផ្តុំកងកម្លាំងជើងទឹកដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនៅតាមតំបន់។

អត្ថន័យប្រវត្តិសាស្ត្រធំបំផុតនៃសមរភូមិនេះ គឺការប្រៀបធៀបជាមួយអនាគត។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ នេះជាការប្រឈមមុខផ្នែកយោធាផ្លូវសមុទ្រធំបំផុតរវាងកងកម្លាំងចិន និងកងកម្លាំងអឺរ៉ុប មុនសង្គ្រាមអាភៀនលើកទីមួយ ដែលកើតឡើងជាងពីររយឆ្នាំក្រោយមក។ សង្គ្រាមអាភៀនលើកទីមួយ ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាសង្គ្រាមអង់គ្លេស-ចិន ត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងចក្រភពអង់គ្លេស និងរាជវង្សឈីង ពីឆ្នាំ ១៨៣៩ ដល់ ១៨៤២។ បញ្ហាផ្ទាល់នៃសង្គ្រាមនោះ គឺការអនុវត្តច្បាប់ហាមឃាត់ពាណិជ្ជកម្មអាភៀនរបស់ចិន ដែលនាំឱ្យមានការរឹបអូសស្តុកអាភៀនឯកជន ដែលភាគច្រើនជារបស់ពាណិជ្ជករអង់គ្លេស នៅក្វាងចូវ ព្រមទាំងការគំរាមដាក់ទោសប្រហារជីវិតលើជនល្មើសនៅពេលក្រោយ។

រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់អាភៀនក៏ដោយ ក៏បានគាំទ្រការទាមទារសំណងរបស់ពាណិជ្ជករ និងបានទទូចលើគោលការណ៍ពាណិជ្ជកម្មសេរី ព្រមទាំងការទទួលស្គាល់ផ្នែកការទូតដោយស្មើភាពជាមួយចិន។ ការប្រៀបធៀបរវាងឆ្នាំ ១៦៣៣ និងឆ្នាំ ១៨៣៩ ដល់ ១៨៤២ បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈនៃជម្លោះ។ នៅឆ្នាំ ១៦៣៣ ការប្រកួតប្រជែងគឺស្តីពីការគ្រប់គ្រងផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងការការពារពាណិជ្ជកម្ម។ ចំណែកនៅសតវត្សទី ១៩ ជម្លោះបានក្លាយជាបញ្ហាអាភៀន សំណង ពាណិជ្ជកម្មសេរី និងឋានៈស្មើគ្នាផ្នែកការទូត។

ដូច្នេះ សមរភូមិលាវឡូវ៉ាយបង្ហាញថា នៅសតវត្សទី ១៧ ការគ្រប់គ្រងសមុទ្ររបស់អឺរ៉ុបមិនទាន់ជាកត្តាដែលគេមិនអាចជំទាស់បាននោះទេ។ កងទ័ពជើងទឹកមីង ដែលមានភារកិច្ចការពារពាណិជ្ជកម្មហ្វូចៀន អាចផ្តួលកងនាវារបស់ក្រុមហ៊ុនដែលកាន់អំណាចស្មើរដ្ឋបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ការដែលឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រកត់ត្រាសមរភូមិនេះជាចំណុចប្រៀបធៀបសម្រាប់សង្គ្រាមនៅសតវត្សទី ១៩ បង្ហាញថា ទំនាក់ទំនងរវាងចិន និងមហាអំណាចអឺរ៉ុប បានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលជាងពីររយឆ្នាំ។

ចំណុចមួយទៀតដែលគួរកត់សម្គាល់ គឺការភ្ជាប់គ្នារវាងអំណាចពាណិជ្ជកម្ម និងអំណាចរដ្ឋ។ VOC មានសិទ្ធិធ្វើសង្គ្រាម ចរចាសន្ធិសញ្ញា និងបង្កើតអាណានិគម ដោយសារវាទទួលបានសិទ្ធិទាំងនោះពីសភាជាតិហូឡង់។ សមរភូមិនៅលាវឡូវ៉ាយ គឺជាឧទាហរណ៍ច្បាស់មួយ នៃជម្លោះដែលក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនប្រើកម្លាំងយោធា ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួន។ សម្រាប់តំបន់អាស៊ី ដែលក្រុមហ៊ុនអឺរ៉ុបបានចូលមកធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាំងពីសតវត្សទី ១៧ សមរភូមិនេះរំលឹកថា ការតស៊ូដើម្បីគ្រប់គ្រងផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងពាណិជ្ជកម្មផ្លូវសមុទ្រ មានប្រវត្តិយូរអង្វែងមុនសម័យទំនើប។

ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources

  1. Wikipedia Battle_of_Liaoluo_Bay ១ មករា ១៦៣៣
  2. Wikipedia Ming_dynasty ១ មករា ១៦៣៣
  3. Wikipedia Dutch_East_India_Company ១ មករា ១៦៣៣
  4. Wikipedia Taiwan_Strait ១ មករា ១៦៣៣
  5. Wikipedia First_Opium_War ១ មករា ១៦៣៣