ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលអង់គ្លេស គឺជាសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរវាងក្រុមរ៉យយ៉ាលីស្ដ ដែលគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រឆាលស៍ទី១ និងក្រុមប៉ាឡាម៉ង់តេរីយ៉ាន។ សង្គ្រាមនេះបានកើតឡើងនៅអង់គ្លេស ពីឆ្នាំ ១៦៤២ ដល់ ១៦៥១។ យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមនគរទាំងបី (Wars of the Three Kingdoms) ដែលរួមបញ្ចូលទាំងស្កុតឡែន និងអៀរឡង់ផងដែរ។

សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ដោយការទម្លាក់ព្រះមហាក្សត្រ និងការបង្កើតរដ្ឋាករណ៍ (Commonwealth) ក្រោមការដឹកនាំរបស់អូលីវើរ ខ្រុមវែល (Oliver Cromwell)។ វាបានផ្លាស់ប្ដូរតុល្យការអំណាចនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស និងនាំមកនូវគំនិតថ្មីអំពីសិទ្ធិរបស់សភាទល់នឹងអំណាចរាជ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សង្គ្រាមនេះប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេស តែក៏បានពាក់ព័ន្ធនឹងស្កុតឡែន និងអៀរឡង់ដែរ។ ក្រុមធំៗពីរគឺ ក្រុមរ៉យយ៉ាលីស្ដ (Royalists) ដែលគាំទ្រព្រះបាទឆាលស៍ទី១ ដែលជឿលើ "សិទ្ធិដ៏ទេវៈរបស់មហាក្សត្រ" (divine right of kings) និងក្រុមប៉ាឡាម៉ង់តេរីយ៉ាន (Parliamentarians) ដែលដឹកនាំដោយសភា និងក្រោយមកដោយលោកអូលីវើរ ខ្រុមវែល។ អ្នកគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានគេហៅថា Cavaliers ខណៈអ្នកគាំទ្រសភាត្រូវបានហៅថា Roundheads។

ពួកទីតាំងភូមិសាស្ត្រមានភាពខុសគ្នា៖ តំបន់ខាងជើង និងខាងលិចប្រទេសភាគច្រើនគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រ ចំណែកខាងត្បូង និងខាងកើត រួមទាំងទីក្រុងឡុងដ៍ គាំទ្រសភា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌា បានពិពណ៌នាថា មូលហេតុនៃសង្គ្រាមរួមមានការប៉ះទង្គិចរវាងព្រះមហាក្សត្រនិងសភាលើបញ្ហាពន្ធ សាសនា និងអំណាចនយោបាយ។ ព្រះបាទឆាលស៍ទី១ បានព្យាយាមគ្រប់គ្រងដោយគ្មានសភា ប៉ុន្តែតម្រូវការថវិកាបានបង្ខំឱ្យទ្រង់កោះប្រជុំសភាឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៦៤០ (Long Parliament)។ សភាបានដាក់កម្រិតអំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ហើយនៅឆ្នាំ១៦៤២ ព្រះបាទឆាលស៍ទី១ បានព្យាយាមចាប់ខ្លួនសមាជិកសភាប្រាំរូប តែបរាជ័យ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្កើនភាពតានតឹង ហើយសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើង។

សង្គ្រាមលើកទីមួយ (១៦៤២-១៦៤៦) មានសមរភូមិសំខាន់ៗដូចជា Edgehill, Marston Moor និង Naseby។ នៅសមរភូមិ Naseby ឆ្នាំ១៦៤៥ កងទ័ពសភាក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអូលីវើរ ខ្រុមវែល បានកម្ចាត់កងទ័ពរាជ្យយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ នៅឆ្នាំ១៦៤៦ ព្រះបាទឆាលស៍ទី១ បានចុះចាញ់ ប៉ុន្តែការចរចាមិនអាចដោះស្រាយបាន ហើយសង្គ្រាមលើកទីពីរបានផ្ទុះនៅឆ្នាំ១៦៤៨។

បន្ទាប់ពីការបរាជ័យ ព្រះបាទឆាលស៍ទី១ ត្រូវបានកាត់ទោសនិងសម្លាប់នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមករា ឆ្នាំ ១៦៤៩។ របបរាជានិយមត្រូវបានលុបបំបាត់ ហើយរដ្ឋាករណ៍ (Commonwealth) ត្រូវបានប្រកាស។ លោកខ្រុមវែល បានដឹកនាំយុទ្ធនាការយោធានៅអៀរឡង់ (១៦៤៩) និងស្កុតឡែន (១៦៥០) ដែលពេលខ្លះត្រូវបានហៅថាសង្គ្រាមស៊ីវិលលើកទីបី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបណ្ដាលឱ្យមានការបាត់បង់ជីវិត និងការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង។ តំបន់ជនបទត្រូវបានបំផ្លាញ សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មធ្លាក់ចុះ។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមក៏បានពង្រឹងអំណាចសភា និងដាក់កម្រិតអំណាចរាជ្យដែលជាគោលការណ៍នយោបាយដ៏សំខាន់។

វប្បធម៌នាសម័យនោះមានការបែងចែក៖ ក្រុម Puritans ដែលគាំទ្រសភា បានបិទរោងល្ខោន និងហាមឃាត់ការសប្បាយជាច្រើន។ ក្រោយការស្តាររបបរាជានិយមនៅឆ្នាំ១៦៦០ វប្បធម៌បានត្រឡប់មកវិញ ប៉ុន្តែគំនិតនៃអំណាចសភាបានបន្តមានឥទ្ធិពល។ ស្នាដៃសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីជម្លោះនេះ ដូចជាសៀវភៅ Leviathan របស់ Thomas Hobbes ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌា បានបញ្ជាក់ថា សង្គ្រាមស៊ីវិលអង់គ្លេសត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ក្នុងការវិវត្តន៍ឆ្ពោះទៅរកប្រជាធិបតេយ្យបែបសភានិយម។ ការប្រកាសថាអំណាចរបស់សភាខ្ពស់ជាងអំណាចរាជ្យបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលនៅចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រទេសជាច្រើនទៀត។

បច្ចុប្បន្ន សង្គ្រាមនេះនៅតែជាប្រធានបទនៃការសិក្សា និងការចងចាំ។ ការសម្តែងឡើងវិញនូវសមរភូមិ និងសារមន្ទីរនានានៅអង់គ្លេសបានទាក់ទាញទស្សនិកជនជាច្រើន។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse សង្គ្រាមនេះជាឧទាហរណ៍នៃជម្លោះផ្ទៃក្នុងដែលនាំទៅរកការផ្លាស់ប្ដូរប្រព័ន្ធនយោបាយ ដែលជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រជាជាតិណាដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង។