ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សន្ទស្សន៍ដំណើរការបរិស្ថាន (Environmental Performance Index - EPI) គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយក្នុងការកំណត់បរិមាណ និងដាក់ពិន្ទុតាមលេខដល់ការអនុវត្តគោលនយោបាយបរិស្ថានរបស់រដ្ឋនានា។ សន្ទស្សន៍នេះបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះនៃប្រព័ន្ធទ្រទ្រង់ជីវិតរបស់ភពផែនដី ដែលមនុស្សជាតិពឹងផ្អែកលើ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដែលបន្តពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើថាមពលហ្វូស៊ីល នាំឱ្យមានការបំពុលខ្យល់ និងទឹក ការកើនជាតិអាស៊ីតនៃមហាសមុទ្រ និងការកើនឡើងនូវកំហាប់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងបរិយាកាស។

ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះបានគំរាមកំហែងដល់ការរស់រាននៃប្រភេទសត្វជាច្រើន ដែលកំពុងរងការបាត់បង់ទីជម្រកយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយរុញច្រានពួកវាខិតទៅជិតការផុតពូជ។ ការវិភាគថ្មីៗដែលយោងដោយវិគីភីឌា បង្ហាញថាមនុស្សជាតិបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនភពផែនដីសំខាន់ៗចំនួន ៦ ក្នុងចំណោម ៩ ដែលកំណត់វិសាលភាពប្រតិបត្តិការប្រកបដោយសុវត្ថិភាពរបស់ភពផែនដី ហើយកំពុងខិតជិតឆ្លងកាត់ព្រំដែនទី ៧ ថែមទៀត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សន្ទស្សន៍ EPI វាយតម្លៃប្រទេសជាង ១៨០ លើវិស័យបរិស្ថានសំខាន់ៗ រួមមានគុណភាពខ្យល់ ទឹកស្អាត អនាម័យ ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ ការការពារជីវចម្រុះ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ក្របខ័ណ្ឌឆ្នាំ២០២៤ ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ បង្ហាញពីរបៀបដែលសូចនាករទាំងនេះត្រូវបានដាក់ជាក្រុម ដើម្បីគណនាពិន្ទុសរុប។ តាមរយៈផែនទីសកលឆ្នាំ២០២៤ គេអាចមើលឃើញពីភាពខុសគ្នាយ៉ាងច្បាស់នៃពិន្ទុ EPI តាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងលិច និងអាមេរិកខាងជើង មានពិន្ទុខ្ពស់ជាង ដោយសារគោលនយោបាយបរិស្ថានរឹងមាំ និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុច្រើន។ ផ្ទុយទៅវិញ តំបន់អាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួន មានពិន្ទុទាបជាង ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាប្រឈមខាងសេដ្ឋកិច្ច និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា សន្ទស្សន៍ EPI ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីមជ្ឈមណ្ឌលច្បាប់ និងគោលនយោបាយបរិស្ថាននៃសាកលវិទ្យាល័យយ៉េល និងមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តាញព័ត៌មានវិទ្យាសាស្ត្រផែនដីអន្តរជាតិនៃសាកលវិទ្យាល័យកូឡុំប៊ី។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំនោះមក EPI ត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាប្រចាំរៀងរាល់ពីរឆ្នាំម្តង ដោយបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រជាច្រើន ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិន្នន័យ និងបញ្ហាបរិស្ថានថ្មីៗ។ កំណែឆ្នាំ២០២៤ រួមបញ្ចូលសូចនាករថ្មីៗ និងគ្របដណ្តប់ប្រទេសកាន់តែច្រើន ដោយផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូលំទូលាយអំពីសុខភាពបរិស្ថានសកល។ EPI បានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការតាមដានវឌ្ឍនភាពបរិស្ថាន និងជំរុញការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រទេសជាកត្តាព្យាករណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសមត្ថភាពបរិស្ថានរួម ប៉ុន្តែប្រទេសខ្លះមានសមត្ថភាពលើសគេក្នុងក្រុមសេដ្ឋកិច្ចដូចគ្នា រីឯប្រទេសខ្លះទៀតដើរថយក្រោយ។ តាមក្រាហ្វ EPI ធៀបនឹង GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ គេសង្កេតឃើញថា ប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ច្រើនតែមានពិន្ទុ EPI ខ្ពស់ ព្រោះពួកគេអាចវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាស្អាត និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបរិស្ថាន។ ផ្ទុយមកវិញ ប្រទេសដែលមាន GDP ទាប ច្រើនតែជួបការលំបាកក្នុងការរក្សាតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការការពារបរិស្ថាន។

លើសពីនេះ វប្បធម៌ និងគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលក៏ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ។ ប្រទេសដែលមានចលនាបរិស្ថានស៊ីវិលខ្លាំង និងការប្តេជ្ញាចិត្តនយោបាយច្បាស់លាស់ តែងតែមានពិន្ទុខ្ពស់ជាងប្រទេសដែលមានកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ការវិនិយោគលើការអប់រំបរិស្ថាន និងការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងសាធារណៈ ក៏ជាកត្តាជំរុញដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកែលម្អសមត្ថភាពបរិស្ថានផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន សន្ទស្សន៍ EPI មានសារៈសំខាន់ជាពិសេសសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល។ កម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ដូចជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការបំពុលទឹក និងខ្យល់ និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការវិភាគបានបង្ហាញថា មនុស្សជាតិបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនភពផែនដីចំនួន ៦ រួចទៅហើយ ដែលធ្វើឲ្យការតាមដានសមត្ថភាពបរិស្ថានកាន់តែមានភាពបន្ទាន់។ ការយល់ដឹងអំពី EPI អាចជួយដល់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ក្នុងការកំណត់អាទិភាព និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។

ជាមួយគ្នានេះ ដោយសារសន្ទស្សន៍នេះប្រៀបធៀបប្រទេសលើមាត្រដ្ឋានដូចគ្នា កម្ពុជាអាចវាយតម្លៃសមត្ថភាពខ្លួនធៀបនឹងប្រទេសជិតខាងដូចជា វៀតណាម ថៃ និងឡាវ ដើម្បីកំណត់យកគំរូល្អៗ និងជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់។ លើសពីនេះ EPI ក៏ជាឧបករណ៍សម្រាប់សង្គមស៊ីវិល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ក្នុងការតាមដានគណនេយ្យភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលចំពោះការប្តេជ្ញាចិត្តបរិស្ថានផងដែរ។