ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

Estado Novo ដែលមានន័យថា «រដ្ឋថ្មី» គឺជារដ្ឋសាជីវកម្មរបស់ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ ដែលបានតាំងឡើងជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៣៣។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia របបនេះបានវិវត្តចេញពីរបប Ditadura Nacional ដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ២៨ ឧសភា ១៩២៦ ប្រឆាំងនឹងសាធារណរដ្ឋទីមួយដែលខ្វះស្ថិរភាព។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានទទួលស្គាល់ថា របប Ditadura Nacional និងរបប Estado Novo រួមគ្នាបង្កើតបានជា «សាធារណរដ្ឋព័រទុយហ្គាល់ទីពីរ»។

របបនេះត្រូវបានអភិវឌ្ឍឡើងដោយលោក António de Oliveira Salazar ដែលបានកាន់តំណែងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីពីឆ្នាំ ១៩៣២ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៨ នៅពេលដែលជំងឺបានបង្ខំឲ្យលោកចាកចេញពីអំណាច។ យោងតាម Wikipedia របប Estado Novo ត្រូវបានបំផុសគំនិតយ៉ាងខ្លាំងដោយមនោគមវិជ្ជាអភិរក្សនិយម និងមនោគមវិជ្ជាបែបផ្តាច់ការ ហើយបានគ្រប់គ្រងប្រទេសព័រទុយហ្គាល់អស់រយៈពេលជាង ៤ ទសវត្សរ៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសម័យ Estado Novo ព័រទុយហ្គាល់គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃចក្រភពអាណានិគមមួយដែលលាតសន្ធឹងលើទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី ដូចដែលបង្ហាញក្នុងផែនទីខាងលើ។ រដ្ឋាភិបាលនាសម័យនោះបានហៅដែនដីអាណានិគមរបស់ខ្លួនថាជា «ខេត្តឯនាយសមុទ្រ» ដោយ Luanda ត្រូវបានរៀបរាប់ថាជារដ្ឋធានីនៃខេត្តឯនាយសមុទ្រអង់ហ្គោឡា។ ប្រជាជនក្នុងចក្រភពមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ ដោយក្នុងចំណោមនោះមានជនជាតិអាហ្វ្រិកដូចជាលោក Eusébio ដែលកើតនៅម៉ូសំប៊ិកក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព័រទុយហ្គាល់ និងលោក Marcelino da Mata ដែលបានក្លាយជានាយទាហានទទួលបានគ្រឿងឥស្សរិយយសច្រើនជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកងទ័ពព័រទុយហ្គាល់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ២៨ ឧសភា ១៩២៦ បានបញ្ចប់សាធារណរដ្ឋទីមួយរបស់ព័រទុយហ្គាល់ ដែលកំពុងជួបវិបត្តិនយោបាយ ហើយបាននាំទៅដល់ការបង្កើតរបប Ditadura Nacional។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៩៣៣ របប Estado Novo ត្រូវបានតាំងឡើងជាផ្លូវការ បន្ទាប់ពីលោក Salazar បានកាន់តំណែងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីតាំងពីឆ្នាំ ១៩៣២។

លោក Salazar បានដឹកនាំរបបនេះអស់រយៈពេលជាង ៣ ទសវត្សរ៍ ដោយផ្អែកលើគោលនយោបាយអភិរក្ស និងការគ្រប់គ្រងដោយមជ្ឈិម។ ក្នុងសម័យកាលនោះ ព័រទុយហ្គាល់ក៏បានលេចមុខក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិផងដែរ ដូចដែលឃើញក្នុងរូបថតពិធីចុះហត្ថលេខារបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក Truman លើសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង ដែលបានបង្កើតអង្គការណាតូ ដោយមានឯកអគ្គរដ្ឋទូតព័រទុយហ្គាល់ Teotónio Pereira ឈរនៅពីក្រោយ។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៦១ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៤ ព័រទុយហ្គាល់បានធ្វើសង្គ្រាមអាណានិគមនៅលើទឹកដីឯនាយសមុទ្ររបស់ខ្លួន ជាពិសេសនៅអង់ហ្គោឡា ហើយតាម Wikipedia សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឲ្យការចំណាយយោធារបស់រដ្ឋកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ ជំងឺបានបង្ខំឲ្យលោក Salazar ចាកចេញពីអំណាច ហើយលោក Marcelo Caetano បានឡើងមកដឹកនាំប្រទេស និងរបប Estado Novo បន្តពីលោក។ យោងតាម Wikipedia របប Estado Novo បានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ជាឆ្នាំដែលសង្គ្រាមអាណានិគមក៏បានបញ្ចប់ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia របប Estado Novo ត្រូវបានរៀបចំឡើងជា «រដ្ឋសាជីវកម្ម» ដែលគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមតាមគោលការណ៍សាជីវកម្ម។ របបនេះក៏បានវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការអប់រំផងដែរ។ ជាឧទាហរណ៍ សាលាវិស្វកម្ម Instituto Superior Técnico ដែលជាសាលាវិស្វកម្មធំជាងគេ និងមានកិត្យានុភាពជាងគេនៅព័រទុយហ្គាល់ ត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៣៧ ខណៈអគារថ្មីនៃបណ្ណាល័យកណ្តាលសាកលវិទ្យាល័យ Coimbra ត្រូវបានសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៦២។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ របបនេះបានដាក់បទបញ្ជាឲ្យសាលាបឋមសិក្សានីមួយៗត្រូវមានឈើឆ្កាង និងរូបថតរបស់លោក Salazar និង Américo Tomás នៅតាមជញ្ជាំងថ្នាក់រៀន។ ក្រោមកម្មវិធី Plano dos Centenários សាលាបឋមសិក្សាជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់ ដោយមានរូបខែលរបស់ព័រទុយហ្គាល់នៅពីលើច្រកចូល។ ចលនាយុវជន Mocidade Portuguesa ក៏ជាផ្នែកមួយនៃការបណ្តុះបណ្តាលយុវជនផងដែរ ដោយសមាជិករបស់ខ្លួនបានចូលរួមការងារនៅឧទ្យានព្រៃឈើ Monsanto ក្នុងក្រុង Lisbon នៅឆ្នាំប្រហែល ១៩៣៨។ ក្នុងវិស័យកីឡា លោក Eusébio ដែលកើតនៅម៉ូសំប៊ិក បានក្លាយជាតារាកីឡាដ៏ល្បីល្បាញជាងគេរបស់ព័រទុយហ្គាល់ក្នុងសម័យ Estado Novo បន្ទាប់ពីបានលេងបាល់ទាត់ឲ្យក្លឹប Sporting Clube de Lourenço Marques តាំងពីវ័យក្មេង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១ ប្រតិបត្តិការ Operation Vagô បានឲ្យក្រុមប្រឆាំងបាចខិត្តប័ណ្ណពីលើយន្តហោះ TAP ទៅលើទីក្រុងនានារបស់ព័រទុយហ្គាល់ ដោយមានអត្ថបទថា «នៅពេលដែលរបបផ្តាច់ការក្លាយជាការពិត បដិវត្តន៍គឺជាសិទ្ធិមួយ»។ សព្វថ្ងៃនេះ វិមានអនុស្សាវរីយ៍មួយនៅទីបញ្ចុះសព Cemitério dos Prazeres ក្នុងក្រុង Lisbon បានរំលឹកដល់សកម្មភាពទប់ទល់នឹងរបបនេះ។

Estado Novo នៅតែជាករណីសិក្សាដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវអំពីរបបផ្តាច់ការ និងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រោយរបបនេះដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ដែនដីឯនាយសមុទ្រពីមុនក៏លែងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព័រទុយហ្គាល់ទៀត។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ និងអ្នកអានក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រឿងរ៉ាវនេះបង្ហាញពីគំរូនៃរបបផ្តាច់ការដែលស្ថិតស្ថេររាប់ទសវត្សរ៍ តាមរយៈការឃោសនា ការអប់រំ និងការគ្រប់គ្រងស្ថាប័នរដ្ឋ ដែលទីបំផុតត្រូវបានផ្តួលរំលំនៅពេលដែលរបបជាប់ដៃជាប់ជើងក្នុងសង្គ្រាមអាណានិគមដ៏អូសបន្លាយ។