កាលពី ៩០ ឆ្នាំមុន គឺនៅថ្ងៃទី ៨ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៣៦ ក្រុមនាវិកនៃនាវាចម្បាំងព័រទុយហ្គាល់ពីរគ្រឿង គឺនាវា Afonso de Albuquerque និងនាវាពិឃាត Dão បានបះបោរឡើង ខណៈដែលនាវាទាំងពីរកំពុងបោះយុថ្កានៅក្នុងកំពង់ផែក្រុងលីស្បោន រដ្ឋធានីព័រទុយហ្គាល់។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដែលក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រមានឈ្មោះផងដែរថា «ការបះបោរទូកតាហ្គូស» (Tagus Boats Mutiny) បានកើតឡើងដោយសារការមិនពេញចិត្តរបស់ក្រុមនាវិកចំពោះការគាំទ្ររបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការ សាឡាហ្សារ ចំពោះក្រុមជាតិនិយមក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការបះបោរនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយអង្គការបដិវត្តន៍កងនាវា (Revolutionary Organization of the Fleet) ដែលជាក្រុមនយោបាយឆ្វេងនិយម មានទំនាក់ទំនងជាមួយបក្សកុម្មុយនីស្តព័រទុយហ្គាល់។

នៅពេលនោះ ព័រទុយហ្គាល់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោក អង់តូនីញ៉ូ ដឺ អូលីវេរ៉ា សាឡាហ្សារ ដែលឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីតាំងពីឆ្នាំ ១៩៣២ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៨។ លោកបានឡើងកាន់អំណាចក្រោមរបប Ditadura Nacional ហើយក្រោយមកបានកែទម្រង់របបនេះទៅជារបបផ្តាច់ការសាជីវកម្មនិយមហៅថា Estado Novo ដោយខ្លួនលោកជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការ។ របបដែលលោកកសាងឡើងបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៤ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារបបផ្តាច់ការមួយក្នុងចំណោមរបបផ្តាច់ការដែលគ្រប់គ្រងយូរអង្វែងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុបទំនើប។ ដូច្នេះ ការបះបោររបស់នាវិកឆ្នាំ ១៩៣៦ មិនមែនជាជម្លោះផ្ទៃក្នុងកងទ័ពធម្មតានោះទេ តែជាសញ្ញាដំបូងមួយនៃការប្រឈមមុខផ្នែកមនោគមន៍វិជ្ជា ដែលរបបវ័យក្មេងរបស់លោក សាឡាហ្សារ ត្រូវប្រឈម។

មូលហេតុផ្ទាល់នៃការបះបោរ គឺជំហររបស់លោក សាឡាហ្សារ ក្នុងការគាំទ្រក្រុមជាតិនិយមក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញ ដែលផ្ទុះឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៣៦ ក្រោយក្រុមស្តាំនិយមធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងនឹងសាធារណរដ្ឋអេស្ប៉ាញទីពីរ។ សង្គ្រាមនេះបានបែងចែកអេស្ប៉ាញជាពីរក្រុមធំៗ គឺក្រុមសាធារណរដ្ឋ ដែលរួមមានសង្គមនិយម អនាធិបតេយ្យនិយម កុម្មុយនីស្ត និងក្រុមផ្តាច់ខ្លួន ដោយមានការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀត និងក្រុមជាតិនិយម ដែលជាសម្ព័ន្ធភាពស្តាំនិយម រួមមានក្រុមហ្វាឡង់ហេ អ្នករាជានិយម អ្នកអភិរក្ស និងហ្វាស៊ីសនិយម ដោយមានការគាំទ្រពីណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីសនិយម។ ដូច្នេះ ការជ្រើសយកភាគីរបស់លោក សាឡាហ្សារ មិនមែនជាគោលនយោបាយការបរទេសអព្យាក្រឹតទេ តែជាការដាក់ជំហរមនោគមន៍វិជ្ជាយ៉ាងច្បាស់ ដែលបានរុញច្រានក្រុមនាវិកឆ្វេងនិយមឱ្យងាកមកប្រឆាំងរបបរបស់លោកផ្ទាល់។

នាវាទាំងពីរដែលពាក់ព័ន្ធ គឺជាផ្នែកមួយនៃកងទ័ពជើងទឹកព័រទុយហ្គាល់ ដែលជាកងទ័ពជើងទឹកដែលបម្រើការបន្តយូរជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៣១៧ ក្រោមព្រះរាជា ដេនីស។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ កងទ័ពជើងទឹកនេះបានប្រារព្ធខួប ៧០០ ឆ្នាំនៃការបង្កើតជាផ្លូវការរបស់ខ្លួន។ នាវា Afonso de Albuquerque ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមមេទ័ពនិងអនុរាជនៃដែនដីឥណ្ឌាព័រទុយហ្គាល់នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ រីឯនាវា Dão គឺជានាវាពិឃាតមួយក្នុងចំណោមនាវាពិឃាតប្រាំគ្រឿងនៃថ្នាក់ Douro ដែលផលិតសម្រាប់កងទ័ពជើងទឹកព័រទុយហ្គាល់នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០។ ដោយសារនាវាចម្បាំងជានិមិត្តសញ្ញានៃអំណាចរដ្ឋ ការដែលនាវិកអាចបះបោរនៅលើនាវាទាំងនេះបាន បង្ហាញថាវិបត្តិនយោបាយបានជ្រាបចូលជ្រៅដល់ស្ថាប័នការពារជាតិផ្ទាល់។

ការបះបោរនេះមានលក្ខណៈជាការរៀបចំផ្នែកនយោបាយ មិនមែនជាការផ្ទុះឡើងដោយចៃដន្យនោះទេ។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃនាវា Dão នៅលើសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ព្រឹត្តិការណ៍ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៣៦ ត្រូវបានកត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារ។ ប៉ុន្តែការប៉ុនប៉ងនេះមិនបានសម្រេចទេ ដ្បិតលោក សាឡាហ្សារ បានបន្តកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៨ ហើយរបប Estado Novo បានបន្តគ្រប់គ្រងព័រទុយហ្គាល់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៤។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៦ របបផ្តាច់ការរបស់លោក សាឡាហ្សារ នៅមិនទាន់រឹងមាំពេញលេញនៅឡើយ ហើយការមិនពេញចិត្តក្នុងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ គឺជាការគំរាមកំហែងដ៏ពិតប្រាកដមួយសម្រាប់អំណាចរបស់លោក។

ក្រោយឆ្នាំ ១៩៣៦ ជោគវាសនារបស់នាវាទាំងពីរបានបន្តឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពផ្ទុយគ្នាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព័រទុយហ្គាល់ទំនើប។ នាវា Dão បានបន្តបម្រើការរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦០ ដោយត្រូវបានកែលម្អ និងផ្លាស់ប្តូរគ្រឿងប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើក។ រីឯនាវា Afonso de Albuquerque វិញ មិនបានបញ្ចប់ជីវិតក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានបំផ្លាញចោលនៅថ្ងៃទី ១៨ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៦១ នៅពេលដែលខ្លួនកំពុងការពារដែនដីហ្គោអា ប្រឆាំងនឹងការវាយចូលរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធឥណ្ឌា។ ដូច្នេះ នាវាដែលនាវិករបស់ខ្លួនធ្លាប់ងើបបះបោរប្រឆាំងរបបផ្តាច់ការ នៅទីបំផុតបានបញ្ចប់ជីវិតក្នុងការការពារការគ្រប់គ្រងអាណានិគមរបស់ព័រទុយហ្គាល់ ដែលជារឿងគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

បើមើលតាមទស្សនៈទូលំទូលាយ ការបះបោរថ្ងៃទី ៨ កញ្ញា បង្ហាញថា សង្គ្រាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញមិនមែនជារឿងផ្ទៃក្នុងរបស់អេស្ប៉ាញតែមួយប្រទេសនោះទេ។ ភាពតានតឹងមនោគមន៍វិជ្ជានៃទ្វីបអឺរ៉ុបទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ បានរាលដាលឆ្លងព្រំដែនចូលដល់ព័រទុយហ្គាល់ រហូតទៅដល់កប៉ាល់ចម្បាំងរបស់ប្រទេសខ្លួន។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏ជាឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលបង្ហាញថា នៅពេលរដ្ឋាភិបាលយកប្រទេសទៅចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយក្រុមនយោបាយក្នុងជម្លោះបរទេស កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ដែលជាមូលដ្ឋាននៃអំណាចរដ្ឋ អាចក្លាយជាកន្លែងប្រឈមមុខនយោបាយដោយខ្លួនវាផ្ទាល់។ មេរៀននេះនៅតែពាក់ព័ន្ធក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន រាល់ពេលដែលប្រទេសមួយជ្រើសរើសភាគីក្នុងជម្លោះក្រៅប្រទេស ដោយមិនបានគិតគូរដល់មនសិការនយោបាយនៅក្នុងស្ថាប័នរបស់ខ្លួន។

ជាចុងក្រោយ ព្រឹត្តិការណ៍កាលពី ៩០ ឆ្នាំមុននេះ ទុកជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីដែនកំណត់ និងការរស់រាននៃរបបផ្តាច់ការ។ របប Estado Novo របស់លោក សាឡាហ្សារ បានរស់រានផុតពីការបះបោរនេះ ហើយបន្តគ្រប់គ្រងព័រទុយហ្គាល់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៤ រីឯក្រុមជាតិនិយមអេស្ប៉ាញក្រោមការដឹកនាំរបស់មេទ័ព ហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ ហ្វ្រង់កូ ក៏បានគ្រប់គ្រងប្រទេសអេស្ប៉ាញរហូតដល់ការស្លាប់របស់លោកនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ ទោះបីជាការបះបោររបស់នាវិកនៅកំពង់ផែលីស្បោន មិនបានផ្លាស់ប្តូរជោគវាសនានៃឧបទ្វីបអ៊ីបេរីនាពេលនោះក៏ដោយ ក៏វានៅតែជាសក្ខីភាពបង្ហាញថា សូម្បីតែនៅក្នុងរបបដែលគាបសង្កត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ក៏មានមនុស្សដែលហ៊ានឈរឡើងប្រឆាំងតាមមនសិការនយោបាយរបស់ខ្លួនដែរ។