ប្រធានបទ Topic
អឺរ៉ុប
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
អឺរ៉ុប គឺជាទ្វីបមួយស្ថិតនៅអឌ្ឍគោលខាងជើង និងភាគច្រើននៅអឌ្ឍគោលខាងកើត។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ទ្វីបនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់មហាសមុទ្រអាកទិកនៅខាងជើង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅខាងលិច សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅខាងត្បូង និងទ្វីបអាស៊ីនៅខាងកើត។ អឺរ៉ុបចែករំលែកផ្ទាំងទ្វីបអឺរ៉ាស៊ីជាមួយអាស៊ី ហើយក៏ជាផ្នែកនៃផ្ទាំងទ្វីបធំអាហ្វ្រិក-អឺរ៉ាស៊ីផងដែរ។
ទ្វីបអឺរ៉ុបមានផ្ទៃដីប្រហែល ១០,១៨០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៧៤៨ លាននាក់ (តួលេខឆ្នាំ ២០២០) ដែលធ្វើឱ្យវាជាទ្វីបដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតមួយ។ អឺរ៉ុបគឺជាទីកន្លែងកំណើតនៃអរិយធម៌លោកខាងលិច ហើយបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសកល ចាប់ពីសម័យបុរាណរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ព្រំប្រទល់ខាងកើតរបស់អឺរ៉ុបត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែទឹកនៃជួរភ្នំអ៊ូរ៉ាល់ ទន្លេអ៊ូរ៉ាល់ សមុទ្រកាសព្យែន ជួរភ្នំកាវកាសធំ សមុទ្រខ្មៅ និងច្រកសមុទ្រទួរគី។ ភូមិសាស្ត្រអឺរ៉ុបមានភាពសម្បូរបែប ពីតំបន់ទំនាបធំទូលាយនៅភាគខាងជើង ដល់ជួរភ្នំខ្ពស់ៗដូចជា ភ្នំអាល់ និងភ្នំភីរេណេ និងតំបន់ឆ្នេរវែងៗនៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺភ្នំអិលប្រូស (៥,៦៤២ ម៉ែត្រ) នៅរុស្ស៊ី។
ប្រជាជនអឺរ៉ុបនិយាយភាសាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដោយភាសាសំខាន់ៗស្ថិតក្នុងក្រុមភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ដូចជា អង់គ្លេស បារាំង អាល្លឺម៉ង់ អេស្ប៉ាញ រុស្ស៊ី ជាដើម។ ក៏មានភាសាក្រុមអ៊ុយរ៉ាល់ (ហុងគ្រី ហ្វាំងឡង់) និងភាសាបាសខ៍ ដែលមិនមែនជាភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប។ សាសនាធំបំផុតគឺគ្រិស្តសាសនា (កាតូលិក ប្រូតេស្តង់ អ័រតូដុក) ប៉ុន្តែមានការកើនឡើងនូវប្រជាជនគ្មានសាសនា និងសាសនាឥស្លាមនៅតំបន់ខ្លះ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
Wikipedia បានរាយការណ៍ថា ប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុបចាប់ផ្តើមពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដែលមានភស្តុតាងនៃមនុស្សសម័យថ្ម (Homo sapiens) និងមនុស្សនេអង់ដឺថាល់ (Neanderthals)។ រូងភ្នំ Lascaux នៅបារាំង និង Stonehenge នៅចក្រភពអង់គ្លេស ជាសក្ខីភាពនៃសម័យថ្មរំលីងនិងសំរិទ្ធ។
សម័យបុរាណបានឃើញការកកើតអរិយធម៌ក្រិច និងរ៉ូម៉ាំង ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃទស្សនវិជ្ជា វិទ្យាសាស្ត្រ ច្បាប់ និងវប្បធម៌លោកខាងលិច។ ចក្រភពរ៉ូមបានពង្រីកឥទ្ធិពលពាសពេញតំបន់មេឌីទែរ៉ានេ ហើយក្រោយមកបែកខ្ញែកទៅជាចក្រភពរ៉ូមខាងលិច និងខាងកើត (ប៊ីហ្សង់ទីន)។
ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល អឺរ៉ុបឆ្លងកាត់ការរើបម្រាស់នគរថ្មីៗ ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ព្រះចៅអធិរាជ Charlemagne និងការរីករាលដាលនៃសាសនាគ្រិស្ត។ សង្គ្រាមបូជនីយកិច្ច (Crusades) បានបង្កើនទំនាក់ទំនងជាមួយពិភពអ៊ីស្លាមនិងអាស៊ី។ រោគប៉េស្តខ្មៅ (Black Death) និងការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោល បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រជាសាស្ត្រនិងនយោបាយ។
សម័យទំនើបដើមនាំមកនូវសម័យរស់ឡើងវិញ (Renaissance) និងយុគសម័យនៃការរកឃើញ (Age of Discovery) ដែលនាំឱ្យមានការធ្វើអាណានិគមទូទាំងពិភពលោក។ សតវត្សរ៍ទី ១៨-១៩ បានឃើញបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម និងបដិវត្តន៍នយោបាយដូចជាបដិវត្តន៍បារាំង។ សតវត្សរ៍ទី ២០ ទទួលរងសង្គ្រាមលោកពីរលើក ហើយក្រោយមកទ្វីបនេះបានបែងចែកជាសង្គ្រាមត្រជាក់ រហូតដល់ការដួលរលំជញ្ជាំងប៊ែរឡាំងឆ្នាំ ១៩៨៩ និងការបង្កើតសហភាពអឺរ៉ុប (EU)។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
អឺរ៉ុបគឺជាតំបន់ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេមួយក្នុងពិភពលោក។ យោងតាម Wikipedia សហភាពអឺរ៉ុប (EU) មានសមាជិក ២៧ ប្រទេស បង្កើតជាទីផ្សារតែមួយដែលមានសេរីភាពក្នុងការធ្វើចរាចរទំនិញ សេវា ទុន និងមនុស្ស។ ប្រាក់អឺរ៉ូ (Euro) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រទេសសមាជិកជាច្រើន។ ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗរួមមាន អាល្លឺម៉ង់ បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស អ៊ីតាលី និងរុស្ស៊ី។ ឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗរួមមាន រថយន្ត អាកាសចរណ៍ ហិរញ្ញវត្ថុ និងកសិកម្មបច្ចេកវិទ្យា។
វប្បធម៌អឺរ៉ុបគឺជាមរតកដ៏សម្បូរ ចាប់ពីទស្សនវិជ្ជាក្រិច ច្បាប់រ៉ូម៉ាំង សិល្បៈនិងស្ថាបត្យកម្មក្រុមហ៊ុនសាសនា តន្ត្រីបុរាណ (Bach, Mozart) អក្សរសិល្ប៍ (Shakespeare, Tolstoy) រហូតដល់វិទ្យាសាស្ត្រទំនើប។ សមិទ្ធផលទាំងនេះត្រូវបានថែរក្សានៅក្នុងសារមន្ទីរ និងតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូជាច្រើន។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia បច្ចុប្បន្នទ្វីបអឺរ៉ុបកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗជាច្រើន រួមមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ វិបត្តិចំណាកស្រុក និងភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដូចជាសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនជាដើម។ កត្តាទាំងនេះជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងសន្តិសុខសកល រួមទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ព្រឹត្តិការណ៍និងគោលនយោបាយនៅអឺរ៉ុបតែងមានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ពិសេសតាមរយៈទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍ ដែលធ្វើឱ្យទ្វីបនេះនៅតែជាចំណុចផ្តោតសំខាន់ក្នុងការផ្សាយព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃ។