ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមអត្ថបទវីគីភីឌាអង់គ្លេស ការវិវត្តន៍គឺជាការផ្លាស់ប្ដូរលក្ខណៈសម្បត្តិដែលអាចទទួលមរតកបាននៃចំនួនប្រជាជនជីវសាស្ត្រពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ វាកើតឡើងតាមរយៈដំណើរការវិវត្តន៍ដូចជា ការជ្រើសរើសតាមធម្មជាតិ ការរសាត់ហ្សែន ការផ្លាស់ប្ដូរហ្សែន និងលំហូរហ្សែន។ ដំណើរការទាំងនេះធ្វើឱ្យលក្ខណៈខ្លះក្លាយជារឿងសាមញ្ញឬកម្រនៅក្នុងក្រុមប្រជាជនតាមពេលវេលា។ ការវិវត្តន៍បានបង្កើតនូវជីវៈចម្រុះនៅគ្រប់កម្រិតនៃការរៀបចំជីវសាស្ត្រ ចាប់ពីម៉ូលេគុលដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូល។ ភស្តុតាងគាំទ្ររួមមានហ្វូស៊ីល ការប្រៀបធៀបកាយវិភាគសាស្ត្រ និងទិន្នន័យហ្សែន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ការវិវត្តន៍កើតឡើងនៅគ្រប់តំបន់លើពិភពលោក ដោយលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រដូចជាកោះឯកោដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបង្កកំណើតពពួកថ្មីៗ។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីគឺនៅកោះហ្គាឡាប៉ាហ្គូស ជាកន្លែងដែលឆាលស៍ ដាវីន បានសង្កេតឃើញថា ពពួកសត្វព្រាបថ្មមានរាងចំពុះខុសៗគ្នា ដែលសម្របទៅតាមប្រភពអាហារនៅលើកោះនីមួយៗ។ ការសង្កេតនេះបានក្លាយជាភស្តុតាងគន្លឹះនៃការវិវត្តន៍តាមរយៈការជ្រើសរើសធម្មជាតិ។ ចំពោះបុគ្គលសំខាន់ៗ វីគីភីឌារៀបរាប់ថា ក្រៅពីដាវីន លោក អាល់ហ្វ្រេដ រ៉ាសឺល វ៉ាលឡេស ក៏បានបង្កើតទ្រឹស្ដីស្រដៀងគ្នានេះដោយឯករាជ្យ ដោយផ្អែកលើការសង្កេតរបស់គាត់នៅប្រជុំកោះម៉ាឡេ។ ក្រោយមក ការស្រាវជ្រាវហ្សែនរបស់លោក ហ្គ្រេហ្គ័រ មេនឌែល បានផ្ដល់មូលដ្ឋានដើម្បីពន្យល់ពីរបៀបដែលលក្ខណៈត្រូវបានបន្តពូជ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា គំនិតនៃការវិវត្តន៍មានឫសគល់តាំងពីបុរាណកាល។ ទស្សនវិទូរ៉ូម៉ាំង លូក្រីស៊ីស បានស្នើថាសារពាង្គកាយមានការផ្លាស់ប្ដូរតាមពេលវេលា។ ប៉ុន្តែការយល់ដឹងបែបវិទ្យាសាស្ត្រចាប់ផ្ដើមនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ជាមួយនឹងលោក ហ្សង់-បាទីស្ត ឡាម៉ាក ដែលបានស្នើសារពាង្គកាយទទួលលក្ខណៈដែលបុព្វបុរសបានប្រើប្រាស់។ ប៉ុន្តែទ្រឹស្ដីនៃការវិវត្តន៍តាមរយៈការជ្រើសរើសធម្មជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយដាវីន និងវ៉ាលឡេស។ ដាវីនបានចាប់ផ្ដើមបង្កើតទ្រឹស្ដីរបស់គាត់កំឡុងពេលធ្វើដំណើរជាមួយកប៉ាល់ HMS Beagle ពីឆ្នាំ១៨៣១ ដល់ឆ្នាំ១៨៣៦។ គាត់បានចំណាយពេលជាង ២០ឆ្នាំដើម្បីប្រមូលភស្តុតាង មុននឹងការបង្ហាញទ្រឹស្ដីរួមគ្នាជាមួយវ៉ាលឡេសនៅឆ្នាំ១៨៥៨។ សៀវភៅ “On the Origin of Species” របស់ដាវីនបានចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ១៨៥៩ និងបានធ្វើឱ្យពិភពវិទ្យាសាស្ត្រភ្ញាក់ផ្អើល។ ក្រោយមក ការរកឃើញហ្សែនដោយមេនឌែលនៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ បាននាំទៅដល់ “សំយោគទំនើប” ដែលរួមបញ្ចូលវិវត្តន៍ជាមួយហ្សែនវិទ្យា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ទ្រឹស្ដីវិវត្តន៍បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌សកល។ ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ការបង្កាត់ពូជបែបជ្រើសរើស ដែលជាទម្រង់មួយនៃការជ្រើសរើសសិប្បនិម្មិត បានជួយបង្កើនផលិតភាព និងអភិវឌ្ឍពូជថ្មីៗជាច្រើន។ ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រក៏ទទួលផលប្រយោជន៍ពីការយល់ដឹងអំពីដំណើរការវិវត្តន៍ ដូចជាការតាមដានការវិវត្តរបស់មេរោគ និងការធន់នឹងថ្នាំ។ ចំណែកឯវប្បធម៌វិញ ការទទួលស្គាល់ទ្រឹស្ដីវិវត្តន៍បានបង្កឱ្យមានវិវាទជាមួយនឹងជំនឿសាសនា ជាពិសេសលើប្រភពដើមរបស់មនុស្ស។ គំនូរជីវចលនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដែលពណ៌នាលោកដាវីនជាសត្វស្វា បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រតិកម្មចម្រុះរបស់សង្គម។ លើសពីនេះ ទស្សនៈ “សង្គមដាវីននិយម” ដែលប្រើទ្រឹស្ដីវិវត្តន៍ដើម្បីការពារវិសមភាពសង្គម ត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចាត់ទុកជាការបកស្រាយខុសឆ្គង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ការវិវត្តន៍បន្តជាដំណើរការសកម្មដែលមានផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងគឺ បាក់តេរីដែលធន់នឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក ដែលជាលទ្ធផលនៃការជ្រើសរើសធម្មជាតិដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំហួសកម្រិត។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏កំពុងដាក់សម្ពាធវិវត្តន៍លើសារពាង្គកាយជាច្រើន ដោយបង្ខំឱ្យពួកវាសម្របរបៀបរស់នៅ ឬផ្លាស់ទីទីជម្រក។ វីរុសកូវីដ-១៩ ក៏បានបង្ហាញពីការវិវត្តន៍យ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលបង្កើតពពួកថ្មីៗ និងប៉ះពាល់ដល់យុទ្ធសាស្ត្រសុខាភិបាលសកល។ វីគីភីឌាក៏បានលើកយកករណីសត្វពស់កន្ទុយក្រួច ដែលវិវត្តភាពធន់នឹងជាតិពុល tetrodotoxin នៅក្នុងចំណីរបស់វា ដែលបង្ហាញពីការវិវត្តន៍ជាបន្ត។ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋនៅកម្ពុជា បញ្ហានេះទាក់ទងនឹងសុខភាពសាធារណៈ ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងការអភិរក្សជីវៈចម្រុះក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់។