ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការផ្ទុះគឺជាការពង្រីកបរិមាណយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃបរិមាណសារធាតុមួយ ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងការបញ្ចេញថាមពលយ៉ាងខ្លាំងទៅខាងក្រៅ ជាធម្មតាបង្កើតសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ និងបញ្ចេញឧស្ម័នដែលមានសម្ពាធខ្ពស់។ ការផ្ទុះក៏អាចបង្កឡើងដោយការពង្រីកយឺតដែលត្រូវបានទប់ស្កាត់មិនឲ្យពង្រីក ដូច្នេះនៅពេលសម្ភារៈដែលទប់ស្កាត់ត្រូវបានបំបែកដោយសម្ពាធ ការផ្ទុះក៏កើតឡើងដោយបង្ខំ។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្អមួយគឺការផ្ទុះភ្នំភ្លើងដែលបង្កឡើងដោយការពង្រីកនៃម៉ាក់ម៉ាក្នុងធុងម៉ាក់ម៉ា នៅពេលវាឡើងមកផ្ទៃផែនដី។

ការផ្ទុះត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ គឺការបំផ្ទុះ (detonation) ដែលជាការផ្ទុះមានល្បឿនលឿនជាងសំឡេង បង្កឡើងដោយសារធាតុផ្ទុះខ្លាំង (high explosives) និងធ្វើដំណើរតាមរលកឆក់ (shock waves) និងការឆេះយឺត (deflagration) ដែលជាការផ្ទុះមានល្បឿនយឺតជាងសំឡេង បង្កឡើងដោយសារធាតុផ្ទុះខ្សោយ (low explosives) តាមរយៈដំណើរការចំហេះយឺត។ បាតុភូតនេះកើតឡើងនៅគ្រប់មាត្រដ្ឋាន ចាប់ពីការផ្ទុះនៃផ្កាយរហូតដល់ប្រតិកម្មគីមីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្ទុះអាចកើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ទាំងពីបាតុភូតធម្មជាតិ និងសកម្មភាពមនុស្ស។ ការផ្ទុះភ្នំភ្លើងដូចជាការផ្ទុះភ្នំក្រាកាតាវ និងការផ្ទុះដែលបង្កឡើងដោយអាចម៍ផ្កាយ បានបង្កើតរណ្ដៅ និងផ្លាស់ប្តូរទេសភាពភូមិសាស្ត្រយ៉ាងខ្លាំង។ ការផ្ទុះដែលបង្កឡើងដោយមនុស្ស ដូចជាការប្រើគ្រឿងផ្ទុះក្នុងការជីករ៉ែ ការសាងសង់ និងសកម្មភាពយោធា ក៏បានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមយ៉ាងច្បាស់លើភូមិសាស្ត្រ និងប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជននៅតំបន់ជុំវិញ។

គ្រោះថ្នាក់ពីការផ្ទុះនៅក្នុងរោងចក្រឧស្សាហកម្ម ឬតំបន់រស់នៅ អាចបណ្តាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសច្រើន ព្រមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញអគារ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការផ្ទុះដ៏ធំអាចបង្កជារលកសម្ពាធ កម្ដៅខ្លាំង និងការបែកខ្ចាត់ខ្ចាយបំណែកផ្សេងៗ ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវិតមនុស្ស និងទ្រព្យសម្បត្តិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្ទុះដោយមនុស្ស មានតាំងពីការរកឃើញកាំភ្លើងធ្យូង (gunpowder) នៅប្រទេសចិនក្នុងសតវត្សទី ៩។ កាំភ្លើងធ្យូងបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អាវុធ និងកាំជ្រួច។ ក្រោយមកនៅសតវត្សទី ១៩ ការអភិវឌ្ឍសារធាតុផ្ទុះខ្លាំងដូចជា ឌីណាមីត (dynamite) ដោយអាល់ហ្វ្រេដ ណូបែល (Alfred Nobel) បានផ្លាស់ប្តូរឧស្សាហកម្មសំណង់ និងការជីករ៉ែ ប៉ុន្តែក៏បានបង្កើនគ្រោះថ្នាក់ផងដែរ។

ក្នុងសតវត្សទី ២០ ការរកឃើញនៃការបំបែកអាតូមបាននាំទៅដល់ការបង្កើតគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ ដែលមានកម្លាំងបំផ្លិចបំផ្លាញដ៏មហាសាល។ ការសាកល្បងគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរនៅសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់ បានបង្ហាញពីឥទ្ធិពលដ៏ធំធេងនៃការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ ដូចជារលកកម្ដៅ រលកឆក់ និងវិទ្យុសកម្ម។ ការប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្ទុះក្នុងវិស័យស៊ីវិល ក៏បានរីកចម្រើនផងដែរ រួមទាំងការបង្កើតពពួកគ្រឿងផ្ទុះសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការជីករ៉ែ និងការកម្ទេចអគារ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្ទុះដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈការប្រើប្រាស់នៅក្នុងឧស្សាហកម្មរ៉ែ ការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ និងស្ពាន និងការរុករកប្រេង និងឧស្ម័ន។ ក្រុមហ៊ុនជាច្រើនពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាផ្ទុះដើម្បីបំបែកថ្ម និងជីករូងក្រោមដី ដែលជួយជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ទន្ទឹមនឹងនេះ គ្រោះថ្នាក់ឧស្សាហកម្មដែលទាក់ទងនឹងការផ្ទុះ អាចបណ្តាលឲ្យមានការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិរាប់លានដុល្លារ និងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។

ក្នុងវប្បធម៌ ការផ្ទុះត្រូវបានបង្ហាញជាញឹកញាប់នៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត ហ្គេមវីដេអូ និងសិល្បៈ ដែលជានិមិត្តរូបនៃកម្លាំង គ្រោះថ្នាក់ ឬភាពអស្ចារ្យ។ កាំជ្រួច (fireworks) ដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ពិធីបុណ្យនានា ក៏ជាទម្រង់មួយនៃការផ្ទុះដែលគ្រប់គ្រងបាន ហើយបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ការផ្ទុះនៅតែជាបញ្ហាសំខាន់ដែលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខ និងសុវត្ថិភាពជាសកល។ គ្រោះថ្នាក់ឧស្សាហកម្មដូចជាការផ្ទុះនៅកំពង់ផែបេរូត ប្រទេសលីបង់ នៅខែសីហា ឆ្នាំ ២០២០ បានបញ្ជាក់ពីគ្រោះថ្នាក់នៃការរក្សាទុកសារធាតុគ្រោះថ្នាក់ដោយមិនមានសុវត្ថិភាព។ ការវាយប្រហារភេរវករដោយប្រើគ្រឿងផ្ទុះ និងការបន្សល់ទុកគ្រាប់មីនក្នុងតំបន់សង្គ្រាម ក៏បន្តគម្រាមកំហែងដល់ប្រជាជនស៊ីវិលរាប់លាននាក់។

សម្រាប់ទស្សនិកជនរបស់ចង្វាក់ខ្មែរ ការផ្ទុះមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារបញ្ហាគ្រាប់មីន និងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ (UXO) ដែលបន្សល់ពីសង្គ្រាមជាច្រើនទសវត្សរ៍។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការបោសសម្អាត និងអប់រំសាធារណៈអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការផ្ទុះ នៅតែជាកិច្ចការអាទិភាពសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការដៃគូ។