ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធ Federal Reserve (Fed) គឺជាធនាគារកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩១៣ ក្រោមច្បាប់ Federal Reserve Act។ ការបង្កើតនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ ១៩០៧ ដើម្បីដោះស្រាយភាពទន់ខ្សោយនៃប្រព័ន្ធធនាគារដែលគ្មានអ្នកគ្រប់គ្រងកណ្តាល។

Fed ទោះជាផ្នែកមួយរបស់រដ្ឋាភិបាលក្ដី តែវិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ខ្លួនចាត់ទុកជា «ធនាគារកណ្តាលឯករាជ្យ» ព្រោះការសម្រេចលើគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុមិនចាំបាច់ទទួលការយល់ព្រមពីប្រធានាធិបតី ឬសភា។ ម្យ៉ាងទៀត Fed មិនទទួលថវិកាពីសភា ហើយអាណត្តិសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាភិបាលវែងទៅហួសអាណត្តិនយោបាយដើម្បីរក្សាភាពឯករាជ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធ Federal Reserve មានធនាគារកណ្តាលប្រចាំតំបន់ចំនួន ១២ នៅតាមទីក្រុងធំៗដូចជា ញូវយ៉ក សានហ្រ្រានស៊ីស្កូ ឈីកាហ្គោ និងអាត្លង់តា រួមទាំងសាខាសរុប ២៤ ទៀត (សាខានៅ Buffalo ត្រូវបានបិទក្នុងឆ្នាំ ២០០៨)។ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល (Board of Governors) មានទីតាំងនៅវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី។

ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលមានសមាជិក ៧ រូប តែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី និងអនុម័តដោយព្រឹទ្ធសភា ក្នុងអាណត្តិ ១៤ ឆ្នាំ។ ប្រធាន (Chair) និងអនុប្រធានត្រូវជ្រើសរើសពីសមាជិកទាំងនេះក្នុងអាណត្តិ ៤ ឆ្នាំ។ គណៈកម្មាធិការគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុបើកចំហ (FOMC) ជាអ្នកសម្រេចអត្រាការប្រាក់ Federal Funds Rate ហើយមានសមាជិករួមមានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលទាំង ៧ និងប្រធានធនាគារកណ្តាលប្រចាំតំបន់ ៥ រូប ដោយប្រធានធនាគារញូវយ៉កជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា គំនិតបង្កើតធនាគារកណ្តាលអាមេរិកបានកើតឡើងក្រោយវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ ១៩០៧ ដែលបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃយន្តការគ្រប់គ្រងកណ្តាល។ ច្បាប់ Federal Reserve Act ត្រូវបានអនុម័តដោយសភា និងចុះហត្ថលេខាដោយប្រធានាធិបតី Woodrow Wilson នៅថ្ងៃទី ២៣ ធ្នូ ១៩១៣។

ក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំ (Great Depression) ទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ Fed បានទទួលការរិះគន់ខ្លាំងពីការបរាជ័យទប់ស្កាត់ការដួលរលំនៃធនាគារ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ និងវិបត្តិឆ្នាំ ២០០៨ (Great Recession) បានជំរុញឱ្យមានការពង្រីកតួនាទីរបស់ Fed ដូចជា ការអនុវត្តកម្មវិធីទិញមូលបត្របំណុលធំៗ (Quantitative Easing) ដើម្បីស្ដារសេដ្ឋកិច្ច។

យោងតាមវិគីភីឌា ច្បាប់សំខាន់ៗដែលផ្លាស់ប្តូរ Fed រួមមាន Banking Act of 1935 ដែលបង្កើត FOMC និង Dodd-Frank Act ឆ្នាំ ២០១០ ដែលពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យហិរញ្ញវត្ថុ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា Fed មានឧបករណ៍គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុសំខាន់ៗដូចជា ប្រតិបត្តិការទីផ្សារបើកចំហ (Open Market Operations) ការកំណត់អត្រាការប្រាក់បញ្ចុះ (Discount Rate) និងអត្រាបម្រុងធនាគារ (Reserve Requirements)។ តាមរយៈឧបករណ៍ទាំងនេះ Fed ស្វះស្វែងសម្រេចគោលដៅពីរ គឺកម្រិតការងារអតិបរមា និងស្ថិរភាពថ្លៃទំនិញ (Dual Mandate)។ Fed ក៏ជាអ្នកឱ្យខ្ចីចុងក្រោយ (Lender of Last Resort) ដែលអាចផ្តល់សាច់ប្រាក់បន្ទាន់ដល់ធនាគារដែលខ្វះលំហូរសាច់ប្រាក់។

នៅក្នុងវប្បធម៌សាធារណៈ និងនយោបាយអាមេរិក Fed ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាស្ថាប័នមានឥទ្ធិពល ប៉ុន្តែក៏រងការរិះគន់ជាប្រចាំ។ លោក Ron Paul អតីតសមាជិកសភា បាននិពន្ធសៀវភៅ «End the Fed» ដោយអះអាងថា Fed បង្កើនអតិផរណា និងធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមិនស្ថិតស្ថេរ ហើយគួរត្រូវលុបបំបាត់ចោល។ ទស្សនៈនេះទទួលបានការគាំទ្រពីអ្នកប្រកាន់ទីផ្សារសេរីមួយចំនួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការសម្រេចចិត្តគោលនយោបាយរបស់ Fed មានឥទ្ធិពលខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាប្រើប្រាស់ដុល្លារអាមេរិកយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ។ នៅពេល Fed ដំឡើងអត្រាការប្រាក់ ដុល្លារឡើងថ្លៃ ប៉ះពាល់ដល់ការនាំចេញ និងបន្ទុកបំណុលខាងក្រៅរបស់កម្ពុជា។

ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦ ទិសដៅគោលនយោបាយរបស់ Fed គឺជាចំណុចផ្តោតរបស់ទីផ្សារពិភពលោក ដោយត្រូវសម្រេចថាតើត្រូវបន្តរក្សាអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ដើម្បីទប់អតិផរណា ឬកាត់បន្ថយដើម្បីគាំទ្រកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ អ្នកអានកម្ពុជាដែលតាមដានចលនាទាំងនេះ អាចរៀបចំផែនការហិរញ្ញវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួន មិនថាការសម្រេចចិត្តខ្ចីប្រាក់ ឬការវិនិយោគឡើយ។