ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ពាក្យ «ជលផល» (fishery) អាចមានន័យថា ការប្រកបរបរចិញ្ចឹម ឬនេសាទត្រី និងសត្វទឹកដទៃទៀត ឬក៏ជាទីតាំងដែលសកម្មភាពទាំងនេះកើតឡើង។ ជលផលពាណិជ្ជកម្មរួមមានជលផលធម្មជាតិ (wild fisheries) និងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមត្រី (fish farms) ដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹកសាប និងមហាសមុទ្រ។ ការបែងចែកនេះមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះជលផលធម្មជាតិប្រមូលផលដោយផ្ទាល់ពីប្រភពធម្មជាតិ រីឯកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមត្រីប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដូចជាស្រះ ទ្រុង និងស្រែ។ យោងតាមវិគីភីឌា មានប្រជាជនប្រមាណ ៥០០ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ដែលពឹងផ្អែកសេដ្ឋកិច្ចលើវិស័យជលផល ចាប់ពីអ្នកនេសាទ រហូតដល់អ្នកកែច្នៃនិងលក់ដូរ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ការផលិតត្រីសរុបមានចំនួន ១៧១ លានតោន ប៉ុន្តែទន្ទឹមគ្នានេះ ការនេសាទលើសកំណត់ (overfishing) បានក្លាយជាបញ្ហាដ៏ធំ ដែលបណ្តាលឲ្យចំនួនត្រីមួយចំនួនធ្លាក់ចុះ។ ដូច្នេះ ជលផលមិនត្រឹមតែជាប្រភពអាហារសំខាន់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាវិស័យដែលត្រូវការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយចីរភាពផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជលផលមានវត្តមានទូទាំងពិភពលោក ចាប់ពីបឹងតូដាណូនៅឥណ្ឌូនេស៊ី រហូតដល់ឆ្នេរសមុទ្រសេស៊ីមប្រានៅព័រទុយហ្គាល់ និងតំបន់ទីរហោស្ថានបិចឆារ៉ុហ្វនៅអាឡាស្កា។ រូបថតអ្នកនេសាទនៅសេស៊ីមប្រាបង្ហាញពីជីវភាពប្រចាំថ្ងៃនៃសហគមន៍ឆ្នេរ ដែលពឹងផ្អែកលើជលផលជាប្រភពចំណូលនិងអាហារ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជនប្រមាណ ៥០០ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកពឹងផ្អែកសេដ្ឋកិច្ចលើវិស័យនេះ រួមទាំងអ្នកនេសាទ កម្មករកសិដ្ឋាន អ្នកកែច្នៃ និងអ្នកលក់ដូរ។ តំបន់ជាច្រើននៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអាមេរិកឡាទីន មានជលផលខ្នាតតូចដែលដើរតួសំខាន់ក្នុងការផ្តល់ប្រូតេអ៊ីន និងការងារ។ ឧទាហរណ៍ បឹងតូដាណូផ្តល់ជលផលទឹកសាបដ៏សំខាន់ ខណៈតំបន់បិចឆារ៉ុហ្វជាកន្លែងពងកូនត្រីសាល់ម៉ុន និងជាប្រភពនេសាទពាណិជ្ជកម្ម និងកីឡា។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងប្រភេទជលផលទាំងនេះ បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងមនុស្សនិងធនធានទឹក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជលផលមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ ដោយមានភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាបង្ហាញពីការនេសាទតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍទៅជាឧស្សាហកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ បានចាប់ផ្តើមពីសតវត្សរ៍ទី១៩ និងពន្លឿនឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយសារបច្ចេកវិទ្យាដូចជាកប៉ាល់ម៉ូទ័រ អួនធំៗ និងឧបករណ៍រុករកទំនើប។ ក្រាហ្វពីវិគីភីឌាដែលបង្ហាញភាគរយនៃជលផលដែលត្រូវបានទាញយក បង្ហាញពីកំណើននៃការកេងប្រវ័ញ្ចយ៉ាងគំហុកចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ រហូតឈានដល់កម្រិតដែលគួរឲ្យព្រួយបារម្ភនៅចុងសតវត្សរ៍។ យោងតាមវិគីភីឌា ការនេសាទលើសកំណត់បានក្លាយជាបញ្ហាធំឡើងៗ ហើយបណ្តាលឲ្យចំនួនត្រីមួយចំនួនធ្លាក់ចុះ។ ដោយមើលឃើញពីវិបត្តិនេះ ការចិញ្ចឹមត្រី (aquaculture) ក៏បានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដើម្បីបំពេញតម្រូវការត្រីដែលកំពុងកើនឡើង ជាពិសេសនៅតំបន់អាស៊ី។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាអន្តរជាតិ ដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីការគ្រប់គ្រងជលផល បានចាប់ផ្តើមដំណើរការ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេសាទលើសកំណត់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យជលផលមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ដោយបានរួមចំណែករាប់រយពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដល់សេដ្ឋកិច្ចសកល។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ការផលិតត្រីសរុបមាន ១៧១ លានតោន ដែលបានមកពីទាំងការនេសាទព្រៃ និងការចិញ្ចឹម។ ប្រទេសជាច្រើនពឹងផ្អែកលើការនាំចេញផលជលផលជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ ហើយទីផ្សារត្រីសកលមានការជួញដូរដ៏ធំ។ ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ជលផលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយប្រពៃណី និងរបៀបរស់នៅរបស់សហគមន៍ជាច្រើន។ រូបថតពីតំបន់បិចឆារ៉ុហ្វ រដ្ឋអាឡាស្កា បង្ហាញកន្លែងពងកូនត្រីសាល់ម៉ុន ដែលមានសារៈសំខាន់ទាំងផ្នែកវប្បធម៌ជនជាតិដើម និងសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។ នៅប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ អ្នកនេសាទក្រុងសេស៊ីមប្រារក្សាបច្ចេកទេសនេសាទប្រពៃណី ដែលបានបន្សល់ពីជំនាន់មុន។ ឧទាហរណ៍មួយទៀត គឺស្លាកសញ្ញាបញ្ញត្តិនេសាទនៅហ័រតុនគ្រីក រដ្ឋអារីហ្សូណា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីកិច្ចខិតខំគ្រប់គ្រងដើម្បីចីរភាព។ ដូច្នេះ ជលផលមិនមែនគ្រាន់តែជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ តែជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់មនុស្សជុំវិញពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន វិស័យជលផលកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាធំៗ ជាពិសេសការនេសាទលើសកំណត់ និងការខូចខាតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ គំនូសតាង «Fishing down the food web» ដែលផ្តល់ដោយវិគីភីឌា បង្ហាញពីនិន្នាការដែលមនុស្សកំពុងនេសាទប្រភេទត្រីដែលមានកម្រិតទាបក្នុងខ្សែចង្វាក់អាហារ ដោយសារតែត្រីធំៗបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ យោងតាមវិគីភីឌា ការនេសាទលើសកំណត់បណ្តាលឲ្យចំនួនត្រីមួយចំនួនធ្លាក់ចុះ ដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀងសកល និងជីវភាពរបស់ប្រជាជន ៥០០ លាននាក់។ ដើម្បីដោះស្រាយ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាសកលរួមមាន ការបង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រ ការកំណត់កូតានេសាទ និងការលើកកម្ពស់វិញ្ញាបនប័ត្រនេសាទប្រកបដោយចីរភាព។ សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជលផលខ្នាតតូច ការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយតុល្យភាពគឺជាគន្លឹះកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពសង្គម។ តាមរយៈការយល់ដឹងពីនិន្នាការសកល និងការចូលរួមរបស់គ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ អនាគតនៃវិស័យជលផលអាចត្រូវបានធានាសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។