ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទឹកជំនន់ភ្លាមៗ (Flash flood) គឺជាជំនន់ដែលកើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ក្នុងរយៈពេលតិចជាង ៦ ម៉ោង បន្ទាប់ពីមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ឬមូលហេតុផ្សេងទៀត។ វាច្រើនកើតឡើងនៅតំបន់ទាបៗ ដូចជាជ្រលងស្អួត ទន្លេ បឹងស្ងួត និងតំបន់ទំនាប។ មូលហេតុអាចមកពីភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងពីព្យុះរន្ទះ ព្យុះស៊ីក្លូន ឬខ្យល់ព្យុះត្រូពិក ក៏ដូចជាការរលាយទឹកកក និងព្រិល។ លើសពីនេះ ការដាច់ទំនប់ធម្មជាតិ ឬសាងសង់ដោយមនុស្សក៏អាចបណ្តាលឲ្យកើតទឹកជំនន់ភ្លាមៗបានដែរ ដូចករណីជំនន់ Johnstown នៅឆ្នាំ ១៨៨៩។

ភាពឆាប់រហ័សរបស់វាធ្វើឲ្យទឹកជំនន់ភ្លាមៗជាគ្រោះធម្មជាតិដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយ ព្រោះជាធម្មតាគ្មានការព្រមានគ្រប់គ្រាន់ ហើយទឹកអាចហក់ឡើងក្នុងកម្រិតខ្ពស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិ។ តាមវិគីភីឌា ទឹកជំនន់ភ្លាមៗជាមូលហេតុមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់ដោយសារគ្រោះអាកាសធាតុនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទឹកជំនន់ភ្លាមៗអាចកើតឡើងបានស្ទើរតែគ្រប់ទីកន្លែងទូទាំងពិភពលោក ទោះបីជាតំបន់នោះជាតំបន់ស្ងួតក៏ដោយ ពីព្រោះវាអាស្រ័យលើបរិមាណទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលខ្លី ជាជាងបរិមាណសរុបប្រចាំឆ្នាំ។ តំបន់ដែលមានភូមិសាស្ត្រចោត ជ្រលងជ្រៅ និងទីក្រុងដែលមានផ្ទៃដីស៊ីម៉ង់ត៍ច្រើន សុទ្ធតែប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់។ នៅវាលខ្សាច់ ដូចក្នុងរូបភាពខាងលើ ទឹកជំនន់ភ្លាមៗអាចកើតមាននៅពេលមានព្យុះរន្ទះធ្លាក់ទឹកភ្លៀងច្រើន ហើយដីមិនអាចស្រូបយកទឹកបានទាន់។

ចំពោះផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជន ទឹកជំនន់ភ្លាមៗគឺជាគ្រោះធម្មជាតិដែលបង្កឲ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ជនបទដែលខ្វះប្រព័ន្ធព្រមានជាមុន ឬតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅដោយគ្មានការរៀបចំផែនការគេចវេស។ នៅបណ្ដាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដូចជានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា ទឹកជំនន់ភ្លាមៗអាចនាំឲ្យបាត់បង់ជីវិត និងខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនិងការត្រៀមបង្ការនៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ទឹកជំនន់ភ្លាមៗបានបន្សល់ទុកនូវព្រឹត្តិការណ៍គួរឲ្យរន្ធត់ជាច្រើន។ គ្រោះជំនន់ Johnstown ដែលបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៣១ ឧសភា ១៨៨៩ នៅរដ្ឋ Pennsylvania សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាឧទាហរណ៍មួយដ៏ល្បី។ ជំនន់នេះបណ្តាលមកពីការដាច់ទំនប់ South Fork ដែលជាទំនប់សាងសង់ដោយមនុស្ស បន្ទាប់ពីមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងជាច្រើនថ្ងៃ។ ទឹកជាង ២០ លានតោនបានបោកបក់កាត់ទីក្រុង Johnstown ដោយចំណាយពេលតែប៉ុន្មាននាទីប៉ុណ្ណោះ បណ្តាលឲ្យមនុស្សជាង ២២០០ នាក់ស្លាប់ និងធ្វើឲ្យជាង ១៦០០ ផ្ទះត្រូវបំផ្លាញ។ គ្រោះមហន្តរាយនេះបានក្លាយជាមេរៀនដ៏ធំសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទំនប់ និងការព្រមានពីទឹកជំនន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃទឹកជំនន់ភ្លាមៗគឺធំធេង។ យោងតាមវិគីភីឌា ការជន់លិចភ្លាមៗតែងតែបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ ដូចជាផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក និងបណ្តាញអគ្គិសនី ព្រមទាំងបំផ្លាញដំណាំកសិកម្ម និងផ្ទះសម្បែងរបស់ប្រជាជន។ នៅតំបន់កសិកម្ម ទឹកជំនន់ភ្លាមៗអាចបំផ្លាញដំណាំដែលជិតប្រមូលផល បង្កការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ។ សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ការស្តារឡើងវិញអាចចំណាយពេលរាប់ឆ្នាំ និងតម្រូវឲ្យមានជំនួយពីខាងក្រៅ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ទឹកជំនន់ភ្លាមៗជាញឹកញាប់បានបង្កប់ក្នុងប្រពៃណី និងរឿងព្រេងរបស់សហគមន៍ជាច្រើន ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលជួបប្រទះជំនន់ជាប្រចាំ។ រឿងនិទានជាច្រើននិយាយអំពី “ទឹកជំនន់ពីលើភ្នំ” ដែលជាការព្រមានកូនចៅឲ្យប្រុងប្រយ័ត្នពេលមានភ្លៀងធ្លាក់នៅតំបន់ខ្ពស់។ នៅកម្ពុជា មានរឿងព្រេងដែលនិយាយពីទឹកជំនន់ធំៗ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការយល់ដឹងពីគ្រោះធម្មជាតិតាំងពីបុរាណកាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឲ្យព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់ភ្លាមៗកាន់តែកើតមានញឹកញាប់ និងធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន។ ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពពិភពលោកនាំឲ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងក្នុងរយៈពេលខ្លីកាន់តែច្រើន ដែលបង្កើនហានិភ័យទឹកជំនន់ភ្លាមៗទាំងនៅតំបន់ទីក្រុង និងជនបទ។ នៅកម្ពុជា ការអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃទីក្រុង និងការបាត់បង់ព្រៃឈើ បានធ្វើឲ្យសមត្ថភាពស្រូបទឹករបស់ដីថយចុះ បង្កជាកត្តាបន្ថែមដល់គ្រោះទឹកជំនន់ភ្លាមៗ។

ការយល់ដឹងពីសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ និងការមានផែនការគេចវេសជាមុន គឺចាំបាច់ណាស់សម្រាប់ប្រជាជន។ អ្នកជំនាញបានណែនាំឲ្យគ្រប់គ្នាត្រួតពិនិត្យការព្យាករណ៍អាកាសធាតុជាប្រចាំ ពិសេសក្នុងរដូវភ្លៀង ហើយត្រូវជៀសវាងការបើកបរ ឬដើរឆ្លងកាត់តំបន់មានទឹកជំនន់ ពីព្រោះទឹកជ្រៅត្រឹមតែ ១៥ សង់ទីម៉ែត្រ អាចធ្វើឲ្យយានយន្តបាត់ការគ្រប់គ្រងបាន។