ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

បូជនីយកិច្ចទី៤ (ឆ្នាំ១២០២ – ១២០៤) គឺជាបេសកកម្មយោធាគ្រិស្តឡាតាំងដែលត្រូវបានកោះហៅដោយសម្តេចប៉ាប អ៊ីណូសង់ទី៣ (Pope Innocent III) ។ តាមវីគីភីឌា គោលបំណងចម្បងគឺដណ្ដើមយកទីក្រុងយេរូសាឡឹមពីការគ្រប់គ្រងរបស់ឥស្លាម ដោយត្រូវវាយកម្ទេចអាណាចក្រអៃយូប៊ីត (Ayyubid Sultanate) នៅអេហ្ស៊ីបជាមុន ។ ប៉ុន្តែ សង្វាក់នៃព្រឹត្តិការណ៍សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយបានធ្វើឱ្យកងទ័ពបូជនីយកិច្ចបែរទៅឡោមព័ទ្ធទីក្រុងហ្សារ៉ា (Zara) នៅឆ្នាំ១២០២ និងការប្លន់ទីក្រុងខនស្តង់ទីណូប (Constantinople) នៅឆ្នាំ១២០៤ ជំនួសឱ្យការវាយប្រហារអេហ្ស៊ីប ។ លទ្ធផលគឺការបែងចែកចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន (Byzantine Empire) ដោយពួកបូជនីយកិច្ច និងសម្ព័ន្ធមិត្តវេនីស (Venice) ដែលនាំឱ្យកើតមានយុគសម័យមួយហៅថា Frankokratia ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់ ដោយបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្មលើបេសកកម្មសាសនា និងបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងគ្រិស្តកាតូលិក និងគ្រិស្តអូធូដុក្ស៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានលាតសន្ធឹងលើតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ចាប់ពីទីក្រុងវេនីស (Venice) ក្នុងឧបទ្វីបអ៊ីតាលី ឆ្លងកាត់សមុទ្រ Adriatic ទៅដល់ហ្សារ៉ា (Zadar សព្វថ្ងៃ) នៅឆ្នេរក្រូអាត ហើយទីបំផុតទៅដល់ទីក្រុងខនស្តង់ទីណូប (ឥឡូវអ៊ីស្តង់ប៊ុល) នៅច្រកសមុទ្រ Bosphorus ។ ក្រោយការឈ្នះ ពួកបូជនីយកិច្ចបានបង្កើតរដ្ឋឡាតាំងជាច្រើននៅក្នុងទឹកដីក្រិក និងបាល់កង់ ។

សហគមន៍សំខាន់ៗដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធមាន៖ ពួកគ្រិស្តឡាតាំង/កាតូលិក ដែលជាក្រុមអ្នកចម្បាំងមកពីប្រទេសបារាំង ហ្វ្លាម៉ង់ និងអ៊ីតាលី ក្រោមមេដឹកនាំដូចជា Boniface of Montferrat និងឌូហ្គេ Enrico Dandolo នៃវេនីស ។ ម្ខាងទៀត ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន គឺជាអរិយធម៌គ្រិស្តអូធូដុក្ស៍ដែលមានភាសាក្រិកជាភាសាផ្លូវការ ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះមិនមែនជាសង្គ្រាមដើម្បីរំដោះដែនដីបរិសុទ្ធទេ តែជាការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងសាសនាគ្រិស្ត និងការដណ្ដើមអំណាចពាណិជ្ជកម្ម ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា បូជនីយកិច្ចទី៣ (១១៨៩–១១៩២) បានបរាជ័យក្នុងការដណ្ដើមយកក្រុងយេរូសាឡឹម ដូច្នេះសម្តេចប៉ាប អ៊ីណូសង់ទី៣ បានអំពាវនាវឡើងវិញនៅឆ្នាំ១១៩៨ ។ កងទ័ពបានជួបជុំគ្នានៅទីក្រុងវេនីស ហើយចុះកិច្ចសន្យាជាមួយរដ្ឋាភិបាលវេនីសដើម្បីសាងសង់នាវា និងផ្គត់ផ្គង់ការដឹកជញ្ជូនទៅកាន់អេហ្ស៊ីប ។ ដោយមានទាហានមកដល់តិចជាងការរំពឹងទុក ពួកគេមិនអាចបង់ថ្លៃសរុប ៨៥,០០០ ម៉ាកប្រាក់បានឡើយ ។ វេនីសបានស្នើឱ្យពួកបូជនីយកិច្ចជួយវាយយកទីក្រុងហ្សារ៉ា ជាថ្នូរនឹងការពន្យាពេលបង់ប្រាក់ ។ ទោះបីជាសម្តេចប៉ាបហាមឃាត់មិនឱ្យវាយប្រហារទីក្រុងគ្រិស្តក៏ដោយ ក៏ការឡោមព័ទ្ធបានកើតឡើង ហើយទីក្រុងត្រូវបានកាន់កាប់នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១២០២ ។

បន្ទាប់មក រាជបុត្រប៊ីហ្សង់ទីននិរទេស អាឡិចស្យូស អេនជេឡូស (Alexios Angelos) បានស្នើសុំជំនួយពីពួកបូជនីយកិច្ច ដោយសន្យាថានឹងផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងគាំទ្រការបូជនីយកិច្ច ប្រសិនបើពួកគេជួយដាក់គាត់ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យជាអធិរាជវិញ ។ កងទ័ពបានធ្វើដំណើរទៅដល់ខនស្តង់ទីណូប ហើយដាក់គាត់ជាអធិរាជ Alexios IV នៅខែសីហា ឆ្នាំ១២០៣ ។ ប៉ុន្តែគាត់ពុំអាចបំពេញកាតព្វកិច្ចបង់ប្រាក់បានទេ ហើយត្រូវបានគេទម្លាក់ និងសម្លាប់នៅដើមឆ្នាំ១២០៤ ។ ភាពតានតឹងបានឈានដល់ចំណុចកំពូល ហើយនៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១២០៤ ពួកបូជនីយកិច្ចបានវាយទម្លាយកំពែងទីក្រុង ចូលទៅប្លន់ ដុត និងសម្លាប់រង្គាលអស់រយៈពេលបីថ្ងៃ ។

ក្រោយការឈ្នះ ពួកបូជនីយកិច្ចបានបែងចែកទឹកដីចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនគ្នាឯង ដោយបង្កើតចក្រភពឡាតាំង (Latin Empire) ជាមួយអធិរាជ Baldwin I និងរដ្ឋសក្តិភូមិផ្សេងៗ រួមទាំងអាណាចក្រ Thessalonica ដែនដីសំខាន់របស់វេនីសដូចជា Crete និង Euboea ជាដើម ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កត្តាសេដ្ឋកិច្ចគឺជាកម្លាំងជំរុញដ៏សំខាន់នៅពីក្រោយការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនៃបូជនីយកិច្ចនេះ ។ វេនីសជាសាធារណរដ្ឋពាណិជ្ជកម្មមួយដែលបានវិនិយោគយ៉ាងច្រើនក្នុងការកសាងនាវា ហើយមានបំណងពង្រឹងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើផ្លូវពាណិជ្ជកម្មនៅបូព៌ា ។ តាមវីគីភីឌា បន្ទាប់ពីការប្លន់ វត្ថុមានតម្លៃជាច្រើនដូចជារូបសំណាកសេះទង់ដែងពីសម័យបុរាណ (Horses of St. Mark) និងសារីរិកធាតុសាសនាត្រូវបានដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ទីក្រុងវេនីស ដែលបង្ហាញពីការផ្ទេរទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌យ៉ាងធំធេង ។

ចំពោះផ្នែកវប្បធម៌វិញ សម័យ Frankokratia បានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ដំណែលស្ថាបត្យកម្មដ៏ពិសេស រួមទាំងប្រាសាទ ព្រះវិហារ និងបន្ទាយនានាដែលរួមផ្សំស្ទីលឡាតាំង និងប៊ីហ្សង់ទីន ។ ទំនាក់ទំនងរវាងសាសនាកាតូលិក និងអូធូដុក្ស៍បានខូចខាតយ៉ាងដំណំ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យរបៀងបែកបាក់នៃឆ្នាំ១០៥៤ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងមិនអាចផ្សះផ្សាបានរាប់សតវត្ស ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការចុះខ្សោយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររបស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនដោយសារតែបូជនីយកិច្ចទី៤ បានធ្វើឱ្យវាងាយស្រួលក្នុងការវាយប្រហារដោយអំណាចអូតូម៉ង់ ហើយនៅទីបំផុតខនស្តង់ទីណូបបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៤៥៣ ។ ហេតុការណ៍នេះបានផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅអឺរ៉ុប និងមេឌីទែរ៉ាណេ ។

សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានបទនេះនៅតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងការទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងសាសនា ។ នៅឆ្នាំ២០០១ សម្តេចប៉ាប John Paul II បានសម្តែងការសោកស្ដាយចំពោះការឈ្លានពាន ដោយមានគោលបំណងពង្រឹងកិច្ចសន្ទនារវាងព្រះវិហារទាំងពីរ ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ សំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបន្សល់ទុកពីសម័យនោះ ដូចជាបន្ទាយវេនីសនៅក្រិក បានក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់ និងជាការរំឭកឡើងវិញពីអតីតកាល ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការសិក្សាពីបូជនីយកិច្ចនេះអាចផ្តល់ជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃ អំពីរបៀបដែលផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយអាចបង្វែរចេតនាដើម ដោយបន្សល់នូវស្លាកស្នាមរាប់ពាន់ឆ្នាំ ។