ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ គឺជាគោលការណ៍ដែលគាំទ្រសិទ្ធិរបស់បុគ្គល ឬសហគមន៍ក្នុងការបញ្ចេញទស្សនៈ និងគំនិតរបស់ខ្លួនដោយមិនភ័យខ្លាចការសងសឹក ការត្រួតពិនិត្យ ឬការផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សិទ្ធិនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសិទ្ធិមនុស្សក្នុង សេចក្តីប្រកាសជាសកលអំពីសិទ្ធិមនុស្ស (UDHR) និងនៅក្នុងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិផ្សេងទៀត។ សេរីភាពនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមក្នុងការពិភាក្សាសាធារណៈ និងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលទទួលខុសត្រូវ។ ប្រទេសជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោកមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលការពារសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិនេះ។

នៅក្នុងការពិភាក្សានយោបាយ ពាក្យថា "សេរីភាពនៃការនិយាយ" និង "សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជំនួសគ្នាជាញឹកញាប់។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងបរិបទច្បាប់ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិមានន័យកាន់តែទូលំទូលាយ ដោយរួមបញ្ចូលសិទ្ធិក្នុងការស្វែងរក ទទួល និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ឬគំនិត ដោយមិនគិតពីមធ្យោបាយដែលបានប្រើប្រាស់ឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិមិនមែនជាសិទ្ធិដាច់ខាតទេ ហើយការអនុវត្តរបស់វាមានលក្ខណៈខុសៗគ្នានៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា ខណៈដែលប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជាច្រើនដាក់បញ្ចូលសិទ្ធិនេះក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ប្រទេសខ្លះទៀតមានច្បាប់រឹតបន្តឹងដែលដាក់កម្រិតលើការបញ្ចេញមតិក្នុងករណីដូចជា ការបរិហារកេរ្តិ៍ ការញុះញង់ឱ្យមានអំពើហិង្សា ឬការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ។

នៅក្នុងតំបន់ខ្លះ កន្លែងសាធារណៈត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិដោយសេរី។ ឧទាហរណ៍ នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស មានទីលាន Speakers' Corner ដ៏ល្បីល្បាញ ដែលអ្នកណាម្នាក់អាចឡើងនិយាយជាសាធារណៈបាន។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ជញ្ជាំងសេរីភាពនៃការនិយាយ (Free Speech Wall) នៅទីក្រុង Charlottesville រដ្ឋ Virginia អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសរសេរសាររបស់ពួកគេដោយសេរី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការត្រួតពិនិត្យការនិយាយ និងការសរសេរបានកើតមានជាយូរមកហើយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសតវត្សទី១៦ វិហារកាតូលិកបានបង្កើតសន្ទស្សន៍សៀវភៅហាមឃាត់ (Index Librorum Prohibitorum) ដើម្បីហាមឃាត់ការផ្សព្វផ្សាយស្នាដៃដែលពួកគេចាត់ទុកថាបង្កគ្រោះថ្នាក់ រួមមានសំណេររបស់លោក Martin Luther, Jean Calvin និង Erasmus ជាដើម។

ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយក្នុងការតស៊ូដើម្បីសេរីភាពបញ្ចេញមតិបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៦៤៤ នៅពេលដែលលោក John Milton បានបោះពុម្ពស្នាដៃដ៏ល្បីឈ្មោះរបស់គាត់គឺ Areopagitica។ លោកបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះបទបញ្ជាអាជ្ញាបណ្ណរបស់អង់គ្លេសឆ្នាំ ១៦៤៣ ដោយលើកឡើងថា ការត្រួតពិនិត្យមុនការបោះពុម្ពគឺជាការរារាំងដល់ការស្វែងរកការពិត។ Areopagitica ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាស្នាដៃមួយដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសេរីភាពសារព័ត៌មាន។

នៅសតវត្សទី២០ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិបានក្លាយជាសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដ៏សំខាន់មួយ ក្រោយពីការអនុម័តសេចក្តីប្រកាសជាសកលអំពីសិទ្ធិមនុស្សនៅឆ្នាំ ១៩៤៨។ លោកស្រី Eleanor Roosevelt ដែលជាប្រធានគណៈកម្មការរៀបចំសេចក្តីព្រាង បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។ ក្រោយមក នៅសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ លោក George Orwell បានក្លាយជាសំឡេងដ៏ខ្លាំងមួយក្នុងការការពារសិទ្ធិនេះ ដោយសរសេរថា ៖ «បើសិទ្ធិសេរីភាពមានន័យអ្វីទាំងអស់ វាគឺជាសិទ្ធិក្នុងការប្រាប់មនុស្សនូវអ្វីដែលពួកគេមិនចង់ស្តាប់»។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងការពិភាក្សាសាធារណៈ។ ឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់គឺការកាត់ក្តីរឿងអាសគ្រាមជុំវិញការបោះពុម្ពសៀវភៅ Lady Chatterley's Lover នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ដែលបានបង្ហាញពីការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងសេរីភាពសិល្បៈ និងបទដ្ឋានសីលធម៌សង្គម។ រូបភាពនៃការបោះពុម្ពសៀវភៅនេះដែលគ្មានការកាត់ចេញ (unexpurgated) បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាមួយនៃការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការត្រួតពិនិត្យ។ ដូចគ្នានេះដែរ រូបបដិមារបស់លោក George Orwell នៅទីស្នាក់ការ BBC ជាមួយសិលាចារឹកដកស្រង់សម្តីរបស់គាត់ គឺជាការរំលឹកដ៏ខ្លាំងក្លាមួយថា សិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរួមមានសិទ្ធិក្នុងការប្រាប់មនុស្សនូវអ្វីដែលពួកគេមិនចង់ស្តាប់។ វិស័យសេដ្ឋកិច្ចក៏ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីសេរីភាពនេះផងដែរ តាមរយៈការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការច្នៃប្រឌិត ដែលពឹងផ្អែកលើលំហូរសេរីនៃគំនិត និងព័ត៌មាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាថ្មីៗជាច្រើន ជាពិសេសពីការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងបណ្តាញសង្គម។ បណ្តាប្រទេសជាច្រើនកំពុងព្យាយាមធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពរវាងការការពារសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងតម្រូវការក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្លឹមសារដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ ដូចជាព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងការញុះញង់តាមអ៊ីនធឺណិត។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិនៅតែជាប្រធានបទដ៏សំខាន់។ ទោះបីជាប្រទេសជាច្រើនក្នុងតំបន់មានច្បាប់ការពារសិទ្ធិនេះក៏ដោយ ការអនុវត្តជាក់ស្តែងជារឿយៗប្រឈមនឹងឧបសគ្គ។ ការតាមដានព័ត៌មានពហុទស្សនវិស័យ គឺជាមធ្យោបាយមួយក្នុងការគាំទ្រសេរីភាពក្នុងការទទួលព័ត៌មាន ដែលជាផ្នែកសំខាន់នៃសិទ្ធិបញ្ចេញមតិទាំងមូល។