ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមអត្ថបទនៅលើវិគីភីឌា សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិគឺជាគោលការណ៍មួយដែលគាំទ្រសិទ្ធិរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ឬសហគមន៍ ក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងគំនិតរបស់ខ្លួនដោយមិនមានការភ័យខ្លាចចំពោះការសងសឹក ការត្រួតពិនិត្យ ឬការដាក់ទណ្ឌកម្មតាមច្បាប់ឡើយ។ សិទ្ធិនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (UDHR) និងនៅក្នុងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។ ប្រទេសជាច្រើនមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬច្បាប់ដែលការពារសេរីភាពនេះ។

ពាក្យថាសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិត្រូវបានប្រើជំនួសគ្នានៅក្នុងសុន្ទរកថានយោបាយ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងបរិបទច្បាប់ សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិមានវិសាលភាពធំទូលាយជាង ដោយរួមបញ្ចូលទាំងសិទ្ធិក្នុងការស្វែងរក ទទួល និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ឬគំនិត ដោយមិនគិតពីទម្រង់នៃការប្រើប្រាស់។

និយមន័យ និងក្របខណ្ឌច្បាប់

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិត្រូវបានកំណត់និយមន័យយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ។ យោងតាមវិគីភីឌា មាត្រា ១៩ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ធានាសិទ្ធិឱ្យមនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិក្នុងការកាន់គំនិតដោយគ្មានការរំខាន និងមានសិទ្ធិស្វែងរក ទទួល និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានតាមរយៈមធ្យោបាយណាមួយ។ សិទ្ធិនេះក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឧបករណ៍សិទ្ធិមនុស្សដទៃទៀត ដូចជា កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិស៊ីវិល និងនយោបាយ (ICCPR)។

នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន សេរីភាពនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ឧទាហរណ៍ វិសោធនកម្មទី ១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកហាមឃាត់សភាពីការអនុម័តច្បាប់ណាដែលកាត់បន្ថយសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ ទោះជាយ៉ាងណា សិទ្ធិនេះមិនមែនជាដាច់ខាតនោះទេ ហើយអាចមានការកម្រិតដោយច្បាប់ ដូចជាក្នុងករណីសុវត្ថិភាពជាតិ ការបរិហាកេរ្តិ៍ ឬការញុះញង់ឱ្យមានអំពើហិង្សា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការតស៊ូដើម្បីសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិគឺមានជាយូរមកហើយ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ ការបង្កើតរោងពុម្ពដោយលោក Johannes Gutenberg បានធ្វើឱ្យគំនិតនានាអាចផ្សព្វផ្សាយបានយ៉ាងទូលំទូលាយ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការព្រួយបារម្ភពីអាជ្ញាធរសាសនា និងនយោបាយ។ យោងតាមវិគីភីឌា លោក Henric van Cuyck ប៊ីស្សពជនជាតិហូឡង់ បានការពារតម្រូវការឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យ ដោយអះអាងថាការបោះពុម្ពបានធ្វើឱ្យពិភពលោកឆ្លងមេរោគ «ការកុហកដ៏សាហាវ»។ គាត់បានចង្អុលទៅកាន់ស្នាដៃសាសនាដូចជា តាល់មុដ គម្ពីរគូរ៉ាន និងស្នាដៃរបស់អ្នកដឹកនាំកំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់ ដូចជា Martin Luther, Jean Calvin និង Erasmus។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ លោក John Milton បានសរសេរអំណះអំណាងដ៏មានឥទ្ធិពលប្រឆាំងនឹងការត្រួតពិនិត្យក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ឈ្មោះ Areopagitica (១៦៤៤) ដែលជំទាស់នឹងបញ្ជាហាមប្រព័ន្ធផ្តល់អាជ្ញាបណ្ណនៅប្រទេសអង់គ្លេស។ ស្នាដៃនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាឯកសារមូលដ្ឋានមួយក្នុងការការពារសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ ក្រោយមក នៅសតវត្សរ៍ទី ១៨ បដិវត្តន៍បារាំង និងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបាននាំមកនូវការទទួលស្គាល់សេរីភាពនេះជាគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃសិទ្ធិមនុស្ស។

នៅសម័យទំនើប សេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (១៩៤៨) បានធ្វើឱ្យសិទ្ធិនេះក្លាយជាបទដ្ឋានអន្តរជាតិ។ លោក George Orwell ដែលជាអ្នកនិពន្ធដ៏ល្បីល្បាញ បានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃសេរីភាពនេះតាមរយៈសម្តីដ៏ល្បីមួយថា៖ «ប្រសិនបើសេរីភាពមានន័យអ្វីមួយ វាមានន័យថាសិទ្ធិក្នុងការប្រាប់មនុស្សនូវអ្វីដែលពួកគេមិនចង់ស្តាប់» ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅលើរូបចម្លាក់របស់គាត់នៅឯទីស្នាក់ការ BBC។

សារៈសំខាន់ក្នុងសង្គម និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់វប្បធម៌ និងសង្គម។ វាជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការរីកចម្រើនផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងវិទ្យាសាស្ត្រ។ ករណីនៃសៀវភៅ Lady Chatterley's Lover ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជារឿងអាសអាភាសនៅសម័យនោះ បង្ហាញពីការតស៊ូរវាងសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញស្នាដៃសិល្បៈ និងបទដ្ឋានសីលធម៌សាធារណៈ។ យោងតាមវិគីភីឌា សន្ទស្សន៍សៀវភៅហាមឃាត់ (Index Librorum Prohibitorum) ដែលបង្កើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃការគ្រប់គ្រងគំនិតតាមរយៈការត្រួតពិនិត្យ។

នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិជួយជំរុញការច្នៃប្រឌិត និងទីផ្សារព័ត៌មានដោយសេរី។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យអាចដើរតួជាអ្នកឃ្លាំមើលអំពើពុករលួយ និងផ្តល់ព័ត៌មានទីផ្សារចាំបាច់ ដែលអាចជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ទោះជាយ៉ាងណា សិទ្ធិនេះអាចត្រូវបានកម្រិតដើម្បីការពារសន្តិសុខជាតិ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ ឬការពារសិទ្ធិអ្នកដទៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី ២១ សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗដែលកើតចេញពីបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម។ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីស្អប់ខ្ពើមតាមអ៊ីនធឺណិត និងការត្រួតពិនិត្យរបស់រដ្ឋាភិបាល បានធ្វើឱ្យមានការជជែកវែកញែកយ៉ាងក្តៅគគុកអំពីព្រំដែននៃសិទ្ធិនេះ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសជាច្រើនកំពុងពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវច្បាប់ស្តីពីការបញ្ចេញមតិ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាថ្មីៗទាំងនេះ។

នៅកម្ពុជា សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិគឺជាប្រធានបទមួយដែលទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់។ ការជជែកពិភាក្សាអំពីតុល្យភាពរវាងសេរីភាព និងសន្តិសុខ បានបន្តកើតមានឡើងជាញឹកញាប់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីសារៈសំខាន់នៃសេរីភាពនេះគឺចាំបាច់ដើម្បីតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយ និងសង្គមទាំងក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក។