ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ចក្រភពអាណានិគមបារាំងគឺជាប្រព័ន្ធមួយនៃអាណានិគម ប្រទេសអាណាព្យាបាល និងទឹកដីអាណត្តិ ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងចាប់ពីសតវត្សទី១៦ មក។ វាត្រូវបានបែងចែកជាពីរដំណាក់កាលធំៗ ៖ ចក្រភពទីមួយ (ដែលបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៨១៤ ដោយសារការបាត់បង់ឬការលក់ទឹកដីភាគច្រើន) និងចក្រភពទីពីរ (ដែលចាប់ផ្តើមជាមួយការដណ្តើមកាន់កាប់អាល់ហ្សេរីនៅឆ្នាំ១៨៣០)។ មុនសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ចក្រភពអាណានិគមបារាំងគឺជាចក្រភពធំជាងគេទីពីរបន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេស។ វាបានឈានដល់ចំណុចកំពូលក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០-១៩៣០ ដោយគ្របដណ្តប់ទឹកដីធំធេងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី អាមេរិក និងប៉ាស៊ីហ្វិក។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រលកនៃការទាមទារឯករាជ្យបាននាំឱ្យចក្រភពនេះរលាយសាបសូន្យនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ប៉ុន្តែទឹកដីក្រៅប្រទេសមួយចំនួននៅតែស្ថិតក្នុងបារាំងរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ចក្រភពបារាំងនៅកម្រិតកំពូលបានលាតសន្ធឹងលើទ្វីបចំនួន៥។ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាណានិគមរួមមាន អាល់ហ្សេរី (តាំងពីឆ្នាំ១៨៣០) អាហ្វ្រិកខាងលិច (ដូចជា សេណេហ្គាល់ កូតឌីវ័រ ដាហូម៉េ – បច្ចុប្បន្នបេណាំង) អាហ្វ្រិកកណ្តាល ម៉ារ៉ុក ទុយនីស៊ី ម៉ាដាហ្គាស្ការ ជាដើម។ នៅអាស៊ី ឥណ្ឌូចិនបារាំងរួមមាន វៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា ព្រមទាំងដែនសម្បទាននៅចិន (ដូចជា ទៀនជីន)។ នៅអាមេរិក អាណានិគមដំបូងរួមមាន បារាំងថ្មី (កេបិក) ល្វីស៊ីអាណា និងកោះការីប៊ីនជាច្រើនដូចជា សាំង-ដូមេង (ហៃទី) ហ្គាដឺលប និងម៉ាទីនិក។ នៅប៉ាស៊ីហ្វិក បារាំងបានគ្រប់គ្រងប៉ូលីនេស៊ី នូវែល-កាលីដូនី និងកោះនានា។ ប្រជាជនក្រោមអាណានិគមមានភាពចម្រុះ ដោយមានភាសារាប់រយ និងសាសនាផ្សេងៗគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia ចក្រភពអាណានិគមបារាំងទីមួយបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៦ ជាមួយនឹងការរុករករបស់អ្នកដំណើរសមុទ្រដូចជា Jacques Cartier នៅកាណាដា។ នៅសតវត្សទី១៨ បារាំងបានបង្កើតបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មនៅឥណ្ឌា និងសេដ្ឋកិច្ចចម្ការនៅការីប៊ីន។ ទោះយ៉ាងណា សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ (១៧៥៦-១៧៦៣) បានធ្វើឱ្យបារាំងបាត់បង់ទឹកដីភាគច្រើននៅអាមេរិកខាងជើង និងឥណ្ឌាទៅឱ្យចក្រភពអង់គ្លេស។ បដិវត្តន៍ហៃទី (១៧៩១-១៨០៤) បានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅសាំង-ដូមេង ហើយណាប៉ូលេអុងបានលក់ដីល្វីស៊ីអាណាដល់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៨០៣។

ចក្រភពទីពីរបានចាប់ផ្តើមជាមួយការវាយលុកអាល់ហ្សេរីនៅឆ្នាំ១៨៣០។ ពេញសតវត្សទី១៩ បារាំងបានពង្រីកឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី។ នៅអាហ្វ្រិកខាងលិច កិច្ចព្រមព្រៀងនិងយុទ្ធនាការយោធានាំមកនូវការគ្រប់គ្រងលើ សេណេហ្គាល់ កូតឌីវ័រ ដាហូម៉េ និងតំបន់នីហ្សេ។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការដណ្តើមបានក្រុង Saigon នៅឆ្នាំ១៨៥៩ បាននាំឱ្យមានអាណានិគមកូសាំងស៊ីន បន្ទាប់មកប្រទេសអាណាព្យាបាលលើកម្ពុជា (១៨៦៣) និងឡាវ (១៨៩៣)។ វៀតណាមត្រូវបានបញ្ចូលទាំងស្រុងក្រោយសង្គ្រាមចិន-បារាំង។ នៅប៉ាស៊ីហ្វិក តាហ៊ីទីបានក្លាយជាប្រទេសអាណាព្យាបាលនៅឆ្នាំ១៨៤២ ហើយត្រូវបានបញ្ចូលជាអាណានិគមនៅឆ្នាំ១៨៨០។ ម៉ារ៉ុកត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោម "ការសន្តិភាវកម្ម" រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០។

សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអាណានិគមចុះខ្សោយ។ រដ្ឋាភិបាលវិស៊ីបានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាច្រើនទៅឱ្យបារាំងសេរី និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ក្រោយឆ្នាំ១៩៤៥ សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១ (១៩៤៦-១៩៥៤) បានបញ្ចប់ដោយបរាជ័យនៅឌៀនបៀនហ្វូ ដែលនាំទៅដល់ឯករាជ្យនៃវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា។ សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី (១៩៥៤-១៩៦២) ក៏បានបណ្តាលឱ្យអាល់ហ្សេរីទទួលបានឯករាជ្យ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ អាណានិគមភាគច្រើននៅអាហ្វ្រិកបានទទួលឯករាជ្យតាមរយៈការចរចា ឬការធ្វើប្រជាមតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ចក្រភពបារាំងបានកេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិយ៉ាងសម្បូរបែប ៖ ស្ករនៅកោះការីប៊ីន កៅស៊ូនិងស្រូវនៅឥណ្ឌូចិន កាហ្វេនិងកាកាវនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ហ្វូស្វាតនៅម៉ារ៉ុក និងរ៉ែនៅអាណានិគមផ្សេងៗ។ សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីឧបត្ថម្ភដល់ប្រទេសមាតុភូមិ តាមរយៈការនាំចេញវត្ថុធាតុដើម និងការប្រើប្រាស់ពលកម្មដោយបង្ខំ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ភាសាបារាំង ប្រព័ន្ធច្បាប់ និងរដ្ឋបាលត្រូវបានដាក់បញ្ចូល។ នៅតាមអតីតអាណានិគមជាច្រើន ភាសាបារាំងនៅតែជាភាសាផ្លូវការ ឬភាសាដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយបង្កើតបានជាស្ថាប័នអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (Francophonie)។ ស្ថាបត្យកម្មអាណានិគម ដូចជាព្រះបរមរាជវាំងប្រធានាធិបតីនៅវៀតណាម និងអគារនានានៅកម្ពុជា នៅតែជាសក្ខីភាព។ សាសនាកាតូលិកក៏បានរីករាលដាលតាមរយៈបេសកកម្មសាសនាផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia កេរដំណែលនៃអាណានិគមនិយមបារាំងនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធ សម្រាប់កម្ពុជា និងប្រទេសដទៃទៀត។ កម្ពុជាដែលជាប្រទេសអាណាព្យាបាលបារាំងពីឆ្នាំ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ បានទទួលមរតកផ្នែកច្បាប់ អប់រំ និងវប្បធម៌ពីបារាំង។ ប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើននៅតែនិយាយភាសាបារាំង ហើយស្ថាបត្យកម្មសម័យអាណានិគមនៅភ្នំពេញទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ។ ការពិភាក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគម រួមទាំងការទាមទារឱ្យសងប្រាក់សំណង ការសុំទោសជាផ្លូវការ និងការប្រគល់វត្ថុបុរាណនៅតែបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ទំនាក់ទំនងរវាងបារាំងនិងអតីតអាណានិគមនានាគឺជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ខ្លួន ហើយព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាកិច្ចប្រជុំកំពូល Francophonie ប្រចាំឆ្នាំរំលឹកពីចំណងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះ។ សមរភូមិឌៀនបៀនហ្វូនៅតែជានិមិត្តសញ្ញានៃការតស៊ូប្រឆាំងនឹងអាណានិគមសម្រាប់ប្រជាជននៅឥណ្ឌូចិន។