សុខភាពសកល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សុខភាពសកល គឺជាសុខភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងបរិបទទូទាំងពិភពលោក ហើយត្រូវបានកំណត់និយមន័យថាជា "វិស័យសិក្សា ស្រាវជ្រាវ និងអនុវត្តដែលផ្តោតសំខាន់លើការកែលម្អសុខភាព និងការសម្រេចបានសមភាពសុខភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាទូទាំងពិភពលោក" យោងតាមវិគីភីឌា។ វិស័យនេះគ្របដណ្តប់លើបញ្ហាជាច្រើនដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែនជាតិ ដូចជាជំងឺឆ្លង ជំងឺមិនឆ្លង សុខភាពមាតា និងទារក អាហារូបត្ថម្ភ និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាដើម។

គោលដៅចម្បងនៃសុខភាពសកលគឺកាត់បន្ថយវិសមភាពសុខភាព និងការពារប្រជាជនពិភពលោកពីការគំរាមកំហែងសុខភាពដែលមិនគោរពព្រំដែនជាតិ។ នេះរួមមានការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺដែលជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់ និងឆ្នាំនៃជីវិតដែលបាត់បង់ (Years of Life Lost - YLLs) តាមទស្សនវិស័យសកល យោងតាមការសិក្សាបន្ទុកជំងឺសកល (Global Burden of Disease Study)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បញ្ហាសុខភាពប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ នៅក្នុងប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប ជាពិសេសនៅតំបន់អនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក និងអាស៊ីខាងត្បូង បន្ទុកជំងឺឆ្លងដូចជា ជំងឺគ្រុនចាញ់ ជំងឺរបេង ការឆ្លងមេរោគផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងក្រោម និងជំងឺរាករូស នៅតែជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់។ មរណភាពមាតា និងទារកក៏ស្ថិតក្នុងកម្រិតខ្ពស់ផងដែរ។

ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ ជំងឺមិនឆ្លង (NCDs) ដូចជាជំងឺបេះដូង ischemic ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងជំងឺវង្វេង Alzheimer គឺជាមូលហេតុនៃការស្លាប់ឈានមុខគេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ជំងឺមិនឆ្លងក៏កំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ផងដែរ ដែលបង្កើតនូវ "បន្ទុកទ្វេ" នៃជំងឺ។

រូបភាពផែនទីខាងលើពីវិគីភីឌា បង្ហាញពីភាពខុសគ្នានេះ ដោយបង្ហាញមូលហេតុនៃការស្លាប់ឈានមុខនៅតាមតំបន់នានាក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។ ប្រជាជនសកលដែលមានប្រមាណ ៨ ពាន់លាននាក់ សុទ្ធតែទទួលរងផលប៉ះពាល់ខុសៗគ្នាពីហានិភ័យសុខភាព អាស្រ័យលើកត្តាសេដ្ឋកិច្ចសង្គម បរិស្ថាន និងការចូលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃសុខភាពសកលអាចតាមដានទៅដល់ឱសថសាស្ត្រត្រូពិក (tropical medicine) និងចលនាសុខភាពអន្តរជាតិនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ២០។ ក្នុងសម័យនោះ ប្រទេសអាណានិគមបានផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លងនៅក្នុងទឹកដីក្រៅប្រទេសរបស់ពួកគេ។

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៨ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ដោយមានបេសកកម្មលើកកំពស់សុខភាពសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់។ ជោគជ័យដ៏ធំមួយនៃសុខភាពសកលគឺការលុបបំបាត់ជំងឺអុតស្វាយទូទាំងពិភពលោក ដែលត្រូវបានប្រកាសនៅឆ្នាំ ១៩៨០ តាមរយៈកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងដ៏យូរអង្វែង។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ វិស័យនេះបានផ្លាស់ប្តូរពី "សុខភាពអន្តរជាតិ" ទៅជា "សុខភាពសកល" ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសមភាពសុខភាព កត្តាកំណត់សង្គមនៃសុខភាព និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព យោងតាមវិគីភីឌា។ កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដូចជា គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហស្សវត្សរ៍ (MDGs) និងគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) បានដាក់បញ្ចូលគោលដៅសុខភាពជាចំណុចកណ្តាល នេះបើយោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សុខភាពសកល និងសេដ្ឋកិច្ចមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ការវិនិយោគលើសុខភាពត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ពីព្រោះប្រជាជនដែលមានសុខភាពល្អអាចធ្វើការ និងចូលរួមចំណែកក្នុងសង្គមបានកាន់តែប្រសើរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការចំណាយលើសុខភាពដ៏ខ្ពស់អាចធ្វើឱ្យគ្រួសារធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពក្រីក្រ ដែលជាបាតុភូតមួយហៅថា "ការចំណាយមហន្តរាយ" យោងតាម WHO ។

វប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅក៏មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសុខភាពដែរ។ ការជក់បារី ការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹង របបអាហារមិនមានតុល្យភាព និងកង្វះសកម្មភាពរាងកាយ គឺជាកត្តាហានិភ័យចម្បងសម្រាប់ជំងឺមិនឆ្លងដូចជាជំងឺមហារីក ជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។ ទម្លាប់ទាំងនេះច្រើនត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយបរិបទវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។

វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចជាសកលធ្វើឱ្យវិសមភាពសុខភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ដោយប្រទេសអ្នកមានអាចវិនិយោគក្នុងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលរឹងមាំ ចំណែកប្រទេសក្រីក្រតែងត្រូវពឹងផ្អែកលើជំនួយអន្តរជាតិ។ មូលនិធិសកលដូចជា The Global Fund និង Gavi ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីប្រមូលថវិកាសម្រាប់កម្មវិធីសុខភាពនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ដែលផ្ទុះឡើងនៅចុងឆ្នាំ ២០១៩ បានដាក់សុខភាពសកលនៅចំណុចកណ្តាលនៃការយកចិត្តទុកដាក់ជាសកល។ វិបត្តិនេះបានបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការត្រៀមបង្ការជាសកល ក៏ដូចជាវិសមភាពយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការចូលប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំង និងការព្យាបាល។

បញ្ហាសុខភាពសកលដ៏ធំផ្សេងទៀតរួមមាន ភាពធន់នឹងថ្នាំអង់ទីប្យូទិក (AMR) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "រោគរាតត្បាតស្ងាត់" អាចបណ្តាលឱ្យមានការស្លាប់ ១០ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំនៅឆ្នាំ ២០៥០ ប្រសិនបើគ្មានសកម្មភាព យោងតាមការរាយការណ៍របស់ WHO ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏កំពុងធ្វើឱ្យហានិភ័យសុខភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ រួមមានរលកកម្តៅកាន់តែខ្លាំង គ្រោះទឹកជំនន់ និងការរីករាលដាលនៃជំងឺដែលឆ្លងតាមមូសដូចជាជំងឺគ្រុនឈាម ទៅកាន់តំបន់ថ្មីៗ។

នៅឆ្នាំ ២០២៦ សហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងពិភាក្សាអំពីសន្ធិសញ្ញាសុខភាពសកលថ្មីមួយក្រោមអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីបង្កើនការត្រៀមបង្ការ និងការឆ្លើយតបចំពោះជំងឺរាតត្បាត នេះបើយោងតាមទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានអន្តរជាតិ។

សម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បញ្ហាសុខភាពសកលក៏មានសារៈសំខាន់ដែរ។ ប្រទេសនេះកំពុងប្រឈមមុខនឹងការកើនឡើងនៃជំងឺមិនឆ្លង រួមជាមួយនឹងហានិភ័យពីជំងឺឆ្លងដែលនៅសេសសល់ ព្រមទាំងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការពង្រឹងប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពបឋម និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសុខភាពសកល គឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រទេស។