ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ហារាល់ ហាដ្រាដា ដែលមានព្រះនាមដើមថា ហារាល់ ស៊ីគួដសុន គឺជាព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសន័រវែស ដែលគ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ ១០៤៦ ដល់ឆ្នាំ ១០៦៦ ហើយក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាព្រះបាទហារាល់ទី៣ ផងដែរ។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ព្រះអង្គបានទាមទាររាជបល្ល័ង្កដាណឺម៉ាកដោយមិនបានសម្រេច រហូតដល់ឆ្នាំ ១០៦៤ និងបានទាមទាររាជបល្ល័ង្កអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១០៦៦ ដែលបញ្ចប់ដោយការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងសមរភូមិ Stamford Bridge។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យហារាល់ ហាដ្រាដា លេចធ្លោក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប គឺជីវិតរបស់ព្រះអង្គមុនពេលឡើងសោយរាជ្យ។ តាមវិគីភីឌា ព្រះអង្គបានចំណាយពេល ១៥ ឆ្នាំក្នុងនិរទេសភាព ជាទាហានស៊ីឈ្នួល និងជាមេបញ្ជាការយោធានៅរដ្ឋរ៉ូសកៀវ (Kievan Rus') និងជាប្រធានកងឆ្មាំវារ៉ាង (Varangian Guard) នៃចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន។ អ្នកកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ Adam of Bremen បានហៅព្រះអង្គថា «រន្ទះនៃទិសខាងជើង» ហើយការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គនៅថ្ងៃទី ២៥ កញ្ញា ១០៦៦ ត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅថាជាចំណុចបញ្ចប់នៃយុគវីគីង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហារាល់ ស៊ីគួដសុន ប្រសូត្រនៅប្រហែលឆ្នាំ ១០១៥ នៅប្រទេសន័រវែស ជាបុត្ររបស់ Sigurd Syr និង Åsta Gudbrandsdatter ហើយជាប្អូនបង្កើតពាក់កណ្តាលពៅរបស់ព្រះបាទ Olaf II នៃន័រវែស ដែលក្រោយមកត្រូវបានលើកជាសន្តដោយឈ្មោះ សន្ត Olaf។ ឈ្មោះ «ហាដ្រាដា» មានន័យថា «អ្នកគ្រប់គ្រងដ៏តឹងរ៉ឹង»។

ព្រះអង្គជាជនជាតិន័រវែស ដែលកាន់តួនាទីជាព្រះមហាក្សត្រ និងជាមេទ័ព។ តាមវិគីភីឌា ព័ត៌មានអំពីព្រះអង្គក្នុងសាគាន័រវែស និងកំណត់ត្រាប៊ីហ្សង់ទីន នៅតែជាប្រធានបទជជែកដេញដោល ព្រោះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបសង្ស័យថាតួអង្គខ្លះក្នុងខ្សែស្រឡាយព្រះញាតិរបស់ព្រះអង្គ ដែលកត់ត្រាក្នុងសាគាក្រោយៗ ប្រហែលជាមិនពិតជាមានមែន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ ១០៣០ ព្រះអង្គបានចូលរួមក្នុងសមរភូមិ Stiklestad ជាមួយបងរបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទ Olaf II ដែលត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។ ព្រះអង្គរបួស ហើយភៀសខ្លួនទៅជ្រកកោននៅរដ្ឋរ៉ូសកៀវក្រោមការគាំទ្រពីព្រះអង្គម្ចាស់ Yaroslav the Wise។ ក្រោយមក ព្រះអង្គបានទៅទីក្រុង Constantinople ចូលបម្រើកងឆ្មាំវារ៉ាង ឡើងដល់តំណែងប្រធានកង និងប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនពីការបម្រើយោធានៅទីនោះ។ នៅពេលត្រឡប់មកវិញ ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាង Elisiv of Kiev ជាបុត្រីរបស់ Yaroslav the Wise។

នៅឆ្នាំ ១០៤៦ ព្រះអង្គបានព្រមព្រៀងជាមួយព្រះបាទ Magnus the Good ដោយគ្រប់គ្រងន័រវែសជាព្រះមហាក្សត្ររួម ហើយបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រតែមួយអង្គគត់បន្ទាប់ពី Magnus សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១០៤៧។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានធ្វើសង្គ្រាមស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំប្រឆាំងនឹងព្រះបាទ Sweyn Estridsson នៃដាណឺម៉ាក ដើម្បីទាមទាររាជបល្ល័ង្កដាណឺម៉ាក រហូតដល់ឆ្នាំ ១០៦៤ ទើបភាគីទាំងពីរព្រមព្រៀងគ្នា។ តាមវិគីភីឌា ព្រះអង្គត្រូវបានចាត់ទុកជាស្ថាបនិកទីក្រុង Oslo នៅឆ្នាំ ១០៤៩ និងបានចេញកាក់ប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួន ព្រមទាំងពង្រឹងសាសនាចក្រន័រវែស។

នៅឆ្នាំ ១០៦៦ ព្រះអង្គបានលើកទ័ពឈ្លានពានអង់គ្លេស ដោយអះអាងសិទ្ធិលើរាជបល្ល័ង្ក និងដោយមានការគាំទ្រពី Tostig Godwinson ជាបងប្អូនរបស់ព្រះបាទ Harold Godwinson។ នៅថ្ងៃទី ២០ កញ្ញា ១០៦៦ ទ័ពន័រវែសបានយកជ័យជម្នះនៅសមរភូមិ Fulford លើទ័ពភាគខាងជើងអង់គ្លេស។ ប៉ុន្តែប្រាំថ្ងៃក្រោយមក ព្រះបាទ Harold Godwinson បានលើកទ័ពមកដល់ និងវាយបំបែកទ័ពន័រវែសនៅសមរភូមិ Stamford Bridge នៅថ្ងៃទី ២៥ កញ្ញា ១០៦៦។ តាមនិទានប្រពៃណី ហារាល់ ហាដ្រាដា ត្រូវបានព្រួញបាញ់ត្រូវបំពង់កស្លាប់នៅទីនោះ ហើយ Tostig ក៏ត្រូវបានសម្លាប់ដែរ។

ក្រោយសមរភូមិ ទ័ពន័រវែសត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះបាទ Olaf III បានឡើងសោយរាជ្យបន្ត និងចរចាសន្តិភាពជាមួយអង់គ្លេស។ តាមវិគីភីឌា ជ័យជម្នះនៅ Stamford Bridge បានធ្វើឱ្យកងទ័ពអង់គ្លេសចុះខ្សោយ ហើយប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក ព្រះបាទ Harold Godwinson ក៏បរាជ័យនៅសមរភូមិ Hastings ចំពោះ William the Conqueror។ រូបសពរបស់ហារាល់ត្រូវបាននាំទៅបញ្ចុះនៅវត្ត Helgeseter ក្នុងទីក្រុង Trondheim។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ហារាល់ ហាដ្រាដា នៅតែជាតួអង្គសំខាន់ក្នុងការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស។ ទីក្រុង Oslo ដែលព្រះអង្គត្រូវបានចាត់ទុកជាស្ថាបនិកនៅឆ្នាំ ១០៤៩ បានដំឡើងរូបចម្លាក់លៀនរបស់ព្រះអង្គនៅលើមុខជញ្ជាំងខាងលិចនៃសាលាក្រុង Oslo ហើយក៏មានអនុស្សាវរីយ៍របស់ព្រះអង្គនៅ Harald Hardrådes plass ក្នុងតំបន់ Gamlebyen ផងដែរ។

នៅថ្ងៃទី ២៥ កញ្ញា ២០២៦ ខាងមុខនេះ គឺជាខួប ៩៦០ ឆ្នាំនៃការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គនៅ Stamford Bridge ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅថាជាចំណុចបញ្ចប់នៃយុគវីគីង។ រឿងរ៉ាវរបស់ព្រះអង្គ ដែលកត់ត្រាក្នុងសាគាន័រវែស និងក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗ នៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប និងអ្នកអានទូទៅចាប់អារម្មណ៍ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសម័យវីគីង និងឆ្នាំ ១០៦៦ ដ៏សំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស។