ជំងឺកម្តៅខ្លាំង (Heat Stroke)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាម Wikipedia ជំងឺកម្តៅខ្លាំង (heat stroke) គឺជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីកម្តៅ ហើយវាកើតឡើងនៅពេលសីតុណ្ហភាពក្នុងខ្លួនឡើងលើសពី ៤០.០ អង្សាសេ (១០៤.០ អង្សាហ្វារិនហែត)។ រោគសញ្ញាដែលជាទូទៅរួមមាន ស្បែកក្រហម ឈឺក្បាល វិលមុខ និងការភ័ន្តច្រឡំ។ ការបែកញើសជាធម្មតាមានវត្តមាននៅក្នុងប្រភេទដែលបណ្តាលមកពីការហាត់ប្រាណ (exertional heatstroke) ប៉ុន្តែមិនមាននៅក្នុងប្រភេទបុរាណ (classic heatstroke) ទេ។ ការចាប់ផ្តើមនៃជំងឺអាចជាភ្លាមៗ ឬបណ្តើរៗ។

ជំងឺកម្តៅខ្លាំងគឺជាស្ថានភាពគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត ដោយសារតែវាអាចបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតដល់សរីរាង្គជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរដែលអាចកើតមានរួមមាន ការប្រកាច់ ការបំបែកសាច់ដុំ (rhabdomyolysis) ឬការខ្សោយតម្រងនោម។ ដូច្នេះហើយ ការទទួលការព្យាបាលជាបន្ទាន់គឺជាការចាំបាច់។

ប្រភេទ និងរោគសញ្ញា

តាម Wikipedia ជំងឺកម្តៅខ្លាំងចែកចេញជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ៖ ប្រភេទបុរាណ (classic) និងប្រភេទដែលបណ្តាលមកពីការហាត់ប្រាណ (exertional)។ ប្រភេទបុរាណច្រើនកើតលើមនុស្សចាស់ អ្នកមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ឬកុមារតូចៗ ដែលរងកម្តៅយូរនៅក្នុងបរិយាកាសក្តៅ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលមានរលកកម្តៅ។ ចំណែកប្រភេទដែលបណ្តាលមកពីការហាត់ប្រាណច្រើនកើតលើមនុស្សវ័យក្មេង និងមនុស្សសកម្ម ដែលធ្វើសកម្មភាពរាងកាយខ្លាំងនៅក្រោមពន្លឺថ្ងៃ ឬក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។

រោគសញ្ញាទូទៅនៃជំងឺទាំងពីរប្រភេទមានដូចជា សីតុណ្ហភាពរាងកាយលើសពី ៤០ អង្សាសេ ការផ្លាស់ប្តូរស្មារតី (ភ័ន្តច្រឡំ ឬបាត់ស្មារតី) និងចង្វាក់បេះដូងដើរញាប់។ ចំពោះប្រភេទបុរាណ ស្បែកជាធម្មតាស្ងួត និងក្តៅ ដោយសារការបែកញើសឈប់ដំណើរការ។ ប៉ុន្តែចំពោះប្រភេទដែលបណ្តាលមកពីការហាត់ប្រាណ ការបែកញើសខ្លាំងនៅតែបន្ត។ អ្នកជំងឺក៏អាចជួបបញ្ហាឈឺក្បាល ចង្អោរ ក្អួត ឬដង្ហើមរាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ជំងឺកម្តៅខ្លាំងមិនមែនជាជំងឺទើបកើតថ្មីនោះទេ។ ការកត់ត្រាអំពីជំងឺនេះមានតាំងពីបុរាណកាល ប៉ុន្តែការយល់ដឹងផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រអំពីវាបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសតវត្សទី២០។ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ជំងឺនេះតែងកើតឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងជួរកងទ័ព ជាពិសេសក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមនៅតំបន់វាលខ្សាច់ ឬតំបន់ត្រូពិក។ រូបថតខាងលើបង្ហាញពីកងទ័ពអង់គ្លេសនៅដើមបូព៌ាក្នុងឆ្នាំ១៩៤៣ ដែលជារយៈពេលដែលទាហានជាច្រើនបានទទួលរងនូវជំងឺកម្តៅខ្លាំង។

ការអភិវឌ្ឍវិធីព្យាបាលទំនើបបានចាប់ផ្តើមក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ដោយផ្តោតលើការបន្ថយសីតុណ្ហភាពរាងកាយឱ្យបានឆាប់រហ័ស ដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់។

ការព្យាបាល និងការការពារ

តាម Wikipedia ការព្យាបាលជំងឺកម្តៅខ្លាំងគឺជាការបន្ទាន់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រដែលត្រូវការការធ្វើអន្តរាគមន៍ភ្លាមៗ។ គោលដៅចម្បងគឺការបន្ថយសីតុណ្ហភាពស្នូលនៃរាងកាយឱ្យនៅក្រោម ៣៩ អង្សាសេឱ្យបានលឿនបំផុត។ វិធីសាស្ត្រធ្វើឱ្យត្រជាក់ដែលមានប្រសិទ្ធភាពរួមមាន ការជ្រមុជក្នុងទឹកត្រជាក់ (ice water immersion) និងការធ្វើឱ្យហួត (evaporative cooling) ដោយបាញ់ទឹកត្រជាក់លើខ្លួនហើយផ្លុំកង្ហារ។ អ្នកជំងឺទាំងអស់ដែលសង្ស័យថាមានជំងឺនេះត្រូវតែបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យជាបន្ទាន់ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យមុខងារសរីរាង្គ និងព្យាបាលផលវិបាកដូចជា ការខ្សោយតម្រងនោម ឬប្រកាច់។

ការការពារជំងឺកម្តៅខ្លាំងគឺអាចធ្វើទៅបានតាមរយៈវិធានការសាមញ្ញៗ។ តាម Wikipedia បុគ្គលគួរផឹកទឹកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ជៀសវាងការស្នាក់នៅក្រោមពន្លឺថ្ងៃយូរ ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់រលុង និងត្រជាក់ ហើយជ្រកនៅកន្លែងមានម្លប់ ឬម៉ាស៊ីនត្រជាក់ក្នុងថ្ងៃក្តៅ។ ជាពិសេស ក្រុមហានិភ័យខ្ពស់ដូចជាកុមារ និងមនុស្សចាស់ ត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាម Wikipedia ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យរលកកម្តៅកាន់តែញឹកញាប់ និងធ្ងន់ធ្ងរនៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅ។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាព ករណីជំងឺទាក់ទងនឹងកម្តៅបានកើនឡើង ជាពិសេសនៅក្នុងសហគមន៍ដែលមានការប្រឈមខ្ពស់ ដូចជាកម្មករក្រៅដំណាក់ និងអ្នករស់នៅតំបន់ក្រីក្រ។ ការយល់ដឹងអំពីជំងឺនេះគឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាក្នុងការការពារសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួន និងសហគមន៍។