ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យគឺជាឯកសារគ្រឹះរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយឯកច្ឆន្ទ ដោយសមាជទ្វីបទីពីរ នៅថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៧៧៦ នៅសាលាក្រុងផេនស៊ីលវ៉ាញ៉ា (ក្រោយមកស្គាល់ថាជាសាលប្រជុំឯករាជ្យ) ក្នុងទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វ្យ៉ា។ ឯកសារនេះបានពន្យល់ពីមូលហេតុដែលអាណានិគមទាំង១៣ ចាត់ទុកខ្លួនជារដ្ឋអធិបតេយ្យឯករាជ្យ ដែលលែងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។

វីគីភីឌាក៏បានរាយការណ៍ថា សេចក្តីប្រកាសនេះបានក្លាយជាឯកសារមួយដែលមានឥទ្ធិពល និងត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយបានបំផុសឲ្យមានចលនាទាមទារសិទ្ធិ និងឯករាជ្យជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក។ តំណាងដែលបានចូលរួមក្នុងសមាជនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបិតាស្ថាបនិករបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (Founding Fathers)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នៅពេលដែលសេចក្តីប្រកាសត្រូវបានអនុម័ត អាណានិគមទាំង១៣ ស្ថិតនៅលើឆ្នេរខាងកើតនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ដោយលាតសន្ធឹងពីម៉ាសាឈូស៊ីតនៅភាគខាងជើង ដល់ចចឺជៀនៅភាគខាងត្បូង។ សមាជទ្វីបទីពីរបានជួបប្រជុំនៅទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វ្យ៉ា ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតមួយនៅអាមេរិកសម័យនោះ។

យោងតាមវីគីភីឌា អ្នកតំណាងដែលបានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសនេះមានចំនួន ៥៦ រូប ដែលមកពីអាណានិគមទាំង១៣។ ក្នុងចំណោមពួកគេ មានបុគ្គលល្បីៗដូចជា ថូម៉ាស ជេហ្វឺសិន (អ្នកនិពន្ធចម្បងនៃឯកសារ) ចន អាដាមស៍ បេនចាមីន ហ្វ្រែងគ្លីន សាំយូអែល អាដាមស៍ និង ចន ហង់កុក (ដែលហត្ថលេខាធំនិងល្បីជាងគេ)។ បណ្តាអ្នកចុះហត្ថលេខាទាំងនេះភាគច្រើនជាមេធាវី ពាណិជ្ជករ និងម្ចាស់ចម្ការ ហើយពួកគេបានប្រថុយជីវិតនិងទ្រព្យសម្បត្តិដោយការប្រកាសឯករាជ្យនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដំណើរឆ្ពោះទៅរកការប្រកាសឯករាជ្យបានចាប់ផ្តើមពីភាពតានតឹងដែលកើនឡើងរវាងអាណានិគមអាមេរិកនិងរដ្ឋាភិបាលចក្រភពអង់គ្លេស ជាពិសេសក្រោយពីការដាក់ចេញនូវច្បាប់ពន្ធដារជាច្រើន ដោយគ្មានតំណាងរបស់ពួកអាណានិគមនៅក្នុងសភាអង់គ្លេស (Taxation without representation)។ វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងរួចហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៧៥ ជាមួយសមរភូមិលីកស៊ីងតុននិងខនខដ ដែលជំរុញឲ្យមានការអំពាវនាវឲ្យបំបែកខ្លួនកាន់តែខ្លាំងឡើង។

នៅថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៧៧៦ សមាជទ្វីបទីពីរបានតែងតាំងគណៈកម្មាធិការ៥រូប រួមមាន ថូម៉ាស ជេហ្វឺសិន ចន អាដាមស៍ បេនចាមីន ហ្វ្រែងគ្លីន រ៉ូជឺ សឺរមែន និង រ៉ូបឺត អរ លីវីងស្តុន ដើម្បីព្រាងសេចក្តីប្រកាសនេះ។ ជេហ្វឺសិនជាអ្នកនិពន្ធចម្បង ហើយបានសរសេរសេចក្តីព្រាងនេះក្នុងរយៈពេល ១៧ ថ្ងៃ នៅឯផ្ទះជួលមួយក្នុងទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វ្យ៉ា ដែលឥឡូវគេហៅថា ផ្ទះប្រកាសឯករាជ្យ (Declaration House)។ គោលគំនិតរបស់ទស្សនវិទូអង់គ្លេស ចន ឡក (John Locke) អំពីសិទ្ធិធម្មជាតិ បានជះឥទ្ធិពលដល់ការសរសេររបស់ជេហ្វឺសិន ពិសេសគោលការណ៍ថា មនុស្សមានសិទ្ធិរស់រាន សេរីភាព និងការស្វែងរកសុភមង្គល។

តាមវីគីភីឌា សេចក្តីព្រាងនេះត្រូវបានពិនិត្យ កែសម្រួល និងពិភាក្សាដោយសមាជ មុននឹងត្រូវបានអនុម័តជាឯកច្ឆន្ទនៅថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា។ ការបោះពុម្ពដំបូងបានចែកចាយនៅថ្ងៃដដែល ហើយឯកសារដែលបានចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការត្រូវបានបញ្ចប់នៅខែសីហា ដោយប្រើប្រាស់ទឹកខ្មៅពីប្រអប់ទឹកខ្មៅស៊ីង (Syng inkstand)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងមិនត្រឹមតែនៅសហរដ្ឋអាមេរិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងលើចលនាបដិវត្តន៍និងឯករាជ្យនៅទូទាំងពិភពលោកផងដែរ។ ពាក្យស្លោកដែលថា «មនុស្សទាំងអស់ត្រូវបានបង្កើតមកស្មើគ្នា» (All men are created equal) បានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសិទ្ធិមនុស្ស និងបានបំផុសឲ្យមានឯកសារសំខាន់ៗដូចជា សេចក្តីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សនិងពលរដ្ឋរបស់បារាំង (១៧៨៩) និង សេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (១៩៤៨)។

ក្នុងន័យវប្បធម៌ ឯកសារដើមដែលបានចុះហត្ថលេខា ទោះបីមានស្ថានភាពស្រអាប់ដោយសារការរក្សាទុកមិនល្អនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ក៏ដោយ វាត្រូវបានដាក់តាំងនៅបណ្ណសារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី ជានិមិត្តរូបនៃប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្រដាសប្រាក់ ២ ដុល្លារអាមេរិកក៏មានរូបភាពនៃគំនូរស្តីអំពីការចុះហត្ថលេខានៅលើផ្នែកខាងក្រោយផងដែរ ដែលបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់របស់វាក្នុងជីវិតសាធារណៈ។ លើសពីនេះ វីគីភីឌារាយការណ៍ថា សេចក្តីប្រកាសនេះបានដើរតួនាទីជាទីពឹងខាងសីលធម៌សម្រាប់ចលនាលុបបំបាត់ទាសភាពនៅស.វ.ទី១៩ ដូចបានលើកឡើងដោយប្រធានាធិបតីអាប្រាហាម លីនខូន និងចលនាសិទ្ធិស្ត្រី ដែលបានយកគំរូតាមនៅក្នុង «សេចក្តីប្រកាសនៃមនោសញ្ចេតនា» (Declaration of Sentiments) ឆ្នាំ១៨៤៨។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យនៅតែជានិមិត្តសញ្ញានយោបាយដ៏មានអានុភាព។ តាមវីគីភីឌា នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ អតីតប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំប បានស្នើឲ្យដាក់តាំងច្បាប់ចម្លងនៃសេចក្តីប្រកាសនេះនៅក្នុងការិយាល័យរាងពងក្រពើ (Oval Office) ដែលជាការបញ្ជាក់ឡើងវិញពីតម្លៃរបស់វានៅក្នុងនយោបាយអាមេរិកសម័យទំនើប។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា គោលការណ៍នៃឯករាជ្យភាព និងអធិបតេយ្យជាតិដែលមាននៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសនេះ អាចជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃ ក្នុងពេលដែលកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់អាណានិគមនិយម និងសង្គ្រាមដើម្បីឯករាជ្យខ្លួនឯង។ ការយល់ដឹងអំពីឯកសារនេះក៏ជួយឲ្យអ្នកអានស្វែងយល់ពីឫសគល់នៃប្រជាធិបតេយ្យទំនើប ដែលមានឥទ្ធិពលដល់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងការទូតសកលផងដែរ។