ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងបរិសុទ្ធ (Holy Roman Empire) គឺជាអង្គភាពនយោបាយមួយដែលគ្រប់គ្រង និងកាន់កាប់តំបន់ភាគច្រើននៃអឺរ៉ុបកណ្តាល និងអឺរ៉ុបខាងលិច។ តាមវិគីភីឌា ចក្រភពនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយព្រះចៅអធិរាជរ៉ូម៉ាំងបរិសុទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈពិសេសគឺរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយវិមជ្ឈការ។

តាមវិគីភីឌា ចក្រភពនេះបានវិវត្តឡើងក្នុងយុគកណ្តាលដំបូង ហើយមានអាយុកាលអស់រយៈពេលមួយពាន់ឆ្នាំ រហូតដល់ការរំសាយខ្លួននៅឆ្នាំ១៨០៦ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុង។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៥១២ តទៅ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងបរិសុទ្ធនៃប្រជាជាតិអាល្លឺម៉ង់"។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចក្រភពនេះគ្របដណ្តប់លើតំបន់ដ៏ទូលំទូលាយនៃអឺរ៉ុបកណ្តាល និងអឺរ៉ុបខាងលិច។ ដំបូងឡើយ វាមានអាណាចក្រសមាសភាគចំនួនបី គឺអាណាចក្រអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងប៊ួរហ្គោញ (Burgundy) ដែលភ្ជាប់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយអំណាចជាម្ចាស់លើរបស់ព្រះចៅអធិរាជ។

តាមវិគីភីឌា ត្រឹមសតវត្សរ៍ទី១៥ ការគ្រប់គ្រងក្នុងចក្រភពបានប្រមូលផ្តុំចូលទៅក្នុងអាណាចក្រអាល្លឺម៉ង់ ខណៈដែលការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើអ៊ីតាលី និងប៊ួរហ្គោញ បានរលាយបាត់ទៅវិញជាសំខាន់។

ដោយសាររចនាសម្ព័ន្ធវិមជ្ឈការ ចក្រភពនេះប្រមូលផ្តុំអង្គភាពនយោបាយជាច្រើនរួមគ្នា។ រូបភាពក្នុងសាស្ត្រាបុរាណដែលវិគីភីឌាដកស្រង់ បង្ហាញព្រះចៅអធិរាជគង់នៅកណ្តាល ដោយមានសម្តេចសាសនាបីអង្គនៅខាងស្តាំ និងព្រះអង្គម្ចាស់ជ្រើសរើសខាងលោកិយបួនអង្គនៅខាងឆ្វេង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងបរិសុទ្ធបានវិវត្តឡើងក្នុងយុគកណ្តាលដំបូង ហើយក្នុងសម័យរាជវង្សអូតតូន (Ottonian) វាបានគ្របដណ្តប់តំបន់ធំនៃអឺរ៉ុបកណ្តាល។ ទំនាក់ទំនងរវាងព្រះចៅអធិរាជ និងសម្តេចប៉ាបបានក្លាយជាកត្តាសំខាន់នៃនយោបាយចក្រភព។ រូបគំនូរបុរាណមួយដែលរក្សាទុកក្នុងសាស្ត្រាសាលាវ៉ាទីកង់ បង្ហាញព្រះចៅហេនរីទី៤ នៅប្រាសាទកាណូសា (Canossa) ជាមួយម៉ាទីលដានៃតូស្កាណា និងហ្គូនៃក្លូនី។

ក្នុងសតវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់ ព្រះចៅអធិរាជដូចជាព្រះចៅហ្វ្រីដេរីកបារបារ៉ូសា និងព្រះចៅហ្វ្រីដេរីទី២ ត្រូវបានវិគីភីឌាបង្ហាញក្នុងរូបភាពដែលទាក់ទងនឹងសម័យសង្គ្រាមឈើឆ្កាង។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅឆាលទី៤ ឯកសារ "គោព្រះរាជបញ្ជាឆ្នាំ១៣៥៦" (Golden Bull) បានក្លាយជាចំណុចសំខាន់នៃរចនាសម្ព័ន្ធអធិរាជាណាចក្រ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងព្រះអង្គម្ចាស់ជ្រើសរើសទាំងប្រាំពីរ (Prince-electors)។ ត្រឹមសតវត្សរ៍ទី១៥ ការគ្រប់គ្រងបានប្រមូលផ្តុំចូលក្នុងអាណាចក្រអាល្លឺម៉ង់ ខណៈឥទ្ធិពលលើអ៊ីតាលី និងប៊ួរហ្គោញបានរលាយបាត់។

ក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅម៉ាក់ស៊ីមីលានទី១ ការកែទម្រង់ច្បាប់ត្រូវបានអនុវត្ត ហើយរូបភាពកំប្លែងនយោបាយមួយក្នុងសម័យនោះ បានសើចចំអកចំពោះកំណែទម្រង់ទាំងនេះ។ ចក្រភពរបស់ព្រះចៅឆាលទី៥ បានឈានដល់ចំណុចកំពូលក្រោយសន្តិភាព Crépy ឆ្នាំ១៥៤៤ ហើយសន្តិភាពអាហ្គស្បួក (Peace of Augsburg) បានបង្កើតមូលដ្ឋានច្បាប់ឱ្យជំនឿកាតូលិក និងលូធើរ៉ង់រួមរស់ជាមួយគ្នា នៅក្នុងរដ្ឋដែលនិយាយភាសាអាល្លឺម៉ង់។

នៅឆ្នាំ១៦១៨ មុនសង្គ្រាមសាសនាសាមសិបឆ្នាំផ្ទុះឡើង ស្ថានភាពសាសនាក្នុងចក្រភពមានភាពតានតឹង ហើយក្រោយសន្តិភាព Westphalia ឆ្នាំ១៦៤៨ រចនាសម្ព័ន្ធចក្រភពបានផ្លាស់ប្តូរ។ ក្រោយមក វិគីភីឌាបង្ហាញពីការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាចពីរក្នុងចក្រភព គឺអូទ្រីស និងព្រុស។ ចុងក្រោយ ចក្រភពត្រូវបានរំសាយនៅឆ្នាំ១៨០៦ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុង បន្ទាប់ពីសមរភូមិ Austerlitz ឆ្នាំ១៨០៥។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចក្រភពនេះមានទីក្រុងសំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា Augsburg, Antwerp និង Vienna ដែលត្រូវបានបង្ហាញក្នុងគំនូរ និងផែនទីបុរាណ។ ទីក្រុង Innsbruck គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយសំខាន់បំផុតក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅម៉ាក់ស៊ីមីលានទី១ ហើយជាទីតាំងនៃ Hofkammer (Court Treasury) ព្រមទាំងការិយាល័យរាជវាំង ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាស្ថាប័នមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងរដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះអង្គ។

ខាងវប្បធម៌ វិគីភីឌាបង្ហាញស្នាដៃបោះពុម្ព Nuremberg Chronicle ឆ្នាំ១៤៩៣ ដែលរៀបរាប់ពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃចក្រភព។ មកុដនៃចក្រភព ដែលមានប្រភពពីពាក់កណ្តាលទីពីរនៃសតវត្សរ៍ទី១០ ត្រូវបានរក្សាទុកនៅ Schatzkammer ក្នុងទីក្រុង Vienna រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ឯកសារបុរាណក៏បង្ហាញពីស្ថាប័នច្បាប់របស់ចក្រភព ដូចជា Imperial Chamber Court (Reichskammergericht) និង Aulic Council (Reichshofrat)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងបរិសុទ្ធបានរលត់ទៅវិញនៅឆ្នាំ១៨០៦ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុង ប៉ុន្តែកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់វានៅតែមានវត្តមានយ៉ាងច្បាស់។ មកុដអធិរាជត្រូវបានរក្សាទុកនៅទីក្រុង Vienna ហើយផែនទី និងឯកសារបុរាណរបស់ចក្រភពនៅតែត្រូវបានប្រើក្នុងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីចក្រភពនេះជួយបំពេញបរិបទនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប ជាពិសេសការវិវត្តនៃប្រជាជាតិអាល្លឺម៉ង់ និងប្រព័ន្ធនយោបាយវិមជ្ឈការ ដែលនៅតែជាប្រធានបទសិក្សាទាក់ទងនឹងអធិបតេយ្យភាពនៅអឺរ៉ុបសម័យទំនើប។ ឈ្មោះ "ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងបរិសុទ្ធនៃប្រជាជាតិអាល្លឺម៉ង់" ដែលចាប់ផ្តើមប្រើពីឆ្នាំ១៥១២ ក៏នៅតែប្រើក្នុងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្ររហូតដល់សព្វថ្ងៃ។