ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ចលនាហ៊ូធី (Houthis) ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា អាន់សារ អាឡោះ (Ansar Allah) គឺជាអង្គការនយោបាយ និងយោធាដែលមានមនោគមវិជ្ជាស្តារឡើងវិញនូវលទ្ធិសាសនាហ្សេឌី (Zaydi) និងស្យាអ៊ីស្លាមនិយម ដែលកើតចេញពីប្រទេសយេម៉េនក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០។ ក្រុមនេះភាគច្រើនមានសមាសភាពពីអ្នកកាន់សាសនាស្យាហ្សេឌី ហើយថ្នាក់ដឹកនាំរបស់ខ្លួនភាគច្រើនមកពីគ្រួសារអាល់-ហ៊ូធី (al-Houthi)។ ចលនាហ៊ូធីបានក្លាយជាតួអង្គសំខាន់នៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉េន ដោយបានទាក់ទាញការរិះគន់ជាអន្តរជាតិចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រួមមានការកំណត់គោលដៅលើជនស៊ីវិល និងការប្រើប្រាស់កុមារជាទាហាន។ បណ្តាប្រទេសមួយចំនួនបានចាត់ទុកក្រុមនេះជាអង្គការភេរវកម្ម។ ហ៊ូធីទទួលបានការគាំទ្រពីអ៊ីរ៉ង់ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាផ្នែកមួយនៃ "អ័ក្សនៃការតស៊ូ" (Axis of Resistance) ដែលដឹកនាំដោយអ៊ីរ៉ង់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ចលនាហ៊ូធីមានមូលដ្ឋានយ៉ាងរឹងមាំនៅតំបន់ភាគខាងជើងប្រទេសយេម៉េន ជាពិសេសនៅខេត្តសាអាដា (Saada) ដែលជាតំបន់ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាស្យាហ្សេឌី។ សហគមន៍ហ្សេឌីគឺជាជនជាតិភាគតិចក្នុងប្រទេសយេម៉េនដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនជាមូស្លីមស៊ុននី ប៉ុន្តែពួកគេមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់ភាគខាងជើង និងធ្លាប់បានគ្រប់គ្រងរដ្ឋអ៊ីម៉ាម៉ូតហ្សេឌីអស់រយៈពេលជាងមួយពាន់ឆ្នាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦២។ យោងតាម Wikipedia ការដឹកនាំរបស់ចលនានេះភាគច្រើនបានមកពីគ្រួសារអាល់-ហ៊ូធី ដែលជាគ្រួសារមួយមានឥទ្ធិពលខាងសាសនា និងនយោបាយ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ហ៊ូធីបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនលើតំបន់យ៉ាងធំ រួមមានរដ្ឋធានីសាណាអា (Sana'a) និងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រក្រហម (Red Sea)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមកំណត់ត្រាពី Wikipedia ចលនាហ៊ូធីបានផុសឡើងដំបូងក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ជាចលនាយុវជនសាសនាឈ្មោះ "យុវជនជឿជាក់" (Believing Youth) ក្នុងគោលបំណងដើម្បីស្តារឡើងវិញនូវទំនៀមទម្លាប់ និងវប្បធម៌ហ្សេឌី។ នៅដើមទសវត្សរ៍ ២០០០ ក្រុមនេះបានចាប់ផ្តើមមានជម្លោះជាមួយរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតីអាលី អាប់ឌុលឡា សាលេះ (Ali Abdullah Saleh) ដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមប្រាំមួយលើករវាងឆ្នាំ ២០០៤ និង ២០១០។ ក្រោយពីការឈ្លានពានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើអ៊ីរ៉ាក់នៅឆ្នាំ ២០០៣ ហ៊ូធីបានយកពាក្យស្លោក "ព្រះជាម្ចាស់ដ៏ឧត្តម សេចក្ដីស្លាប់ដល់អាមេរិក សេចក្ដីស្លាប់ដល់អ៊ីស្រាអែល បណ្ដាសាដល់ពួកជ្វីស ជ័យជម្នះដល់សាសនាអ៊ីស្លាម"។

នៅឆ្នាំ ២០១១ ការបះបោរទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ឬ "Arab Spring" បានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលចុះខ្សោយ។ ហ៊ូធីបានឆ្លៀតឱកាសនេះដណ្តើមកាន់កាប់ខេត្តសាអាដា និងបន្តរុលទៅកាន់ទីក្រុងសាណាអានៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៤ ដោយមានការគាំទ្រពីអតីតប្រធានាធិបតីសាលេះដែលបានបាត់បង់អំណាចនៅឆ្នាំ ២០១២។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងសាណាអាដែលជារដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ដោយអន្តរជាតិបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុងអាដែន (Aden)។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ ក្រុមចម្រុះយោធាដឹកនាំដោយអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌិតបានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ទ្រង់ទ្រាយធំ ដោយបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសប្រឆាំងនឹងហ៊ូធី។ ក្រោយមកទៀត សម្ព័ន្ធភាពរវាងសាលេះ និងហ៊ូធីបានបែកបាក់ ហើយសាលេះត្រូវបានពួកហ៊ូធីធ្វើឃាតនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ បន្ទាប់ពីគាត់បានប៉ុនប៉ងងាកទៅរកក្រុមចម្រុះអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌិតវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងតំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយហ៊ូធី ពួកគេបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប៉ារ៉ាឡែលមួយដែលប្រមូលពន្ធ គ្រប់គ្រងកំពង់ផែសំខាន់ៗដូចជាកំពង់ផែហូដេដា (Hodeidah) និងចែកចាយជំនួយមនុស្សធម៌។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមដ៏រ៉ាំរ៉ៃ ការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការបិទផ្លូវពាណិជ្ជកម្មបានបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអង្គការសហប្រជាជាតិហៅថាជា "វិបត្តិមនុស្សធម៌ដ៏អាក្រក់បំផុតនៅលើពិភពលោក"។ យោងតាម Wikipedia ហ៊ូធីប្រើប្រាស់មនោគមវិជ្ជាស្យាហ្សេឌីដើម្បីបង្រួបបង្រួមអំណាច និងបានបង្ក្រាបសេរីភាពសារព័ត៌មាន សិទ្ធិស្ត្រី និងជនជាតិភាគតិច។

ខាងវប្បធម៌ ហ៊ូធីបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការឃោសនាយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៍របស់ខ្លួន និងបង្កើតការគាំទ្រ។ ពួកគេក៏បានធ្វើពិធីបុណ្យសាសនា និងការប្រមូលផ្តុំធំៗដែលស្រែកពាក្យស្លោកប្រឆាំងនឹងអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចលនាហ៊ូធីនៅតែជាកត្តាដ៏សំខាន់ក្នុងឆាកអន្តរជាតិនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ចាប់តាំងពីចុងឆ្នាំ ២០២៣ ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងសង្គ្រាមនៅហ្គាហ្សា កងកម្លាំងហ៊ូធីបានបើកការវាយប្រហារលើនាវាដឹកទំនិញនៅសមុទ្រក្រហម ដោយប្រើមីស៊ីល និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ ការវាយប្រហារទាំងនេះបានធ្វើឱ្យរំខានដល់ខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោក បង្កើនថ្លៃដឹកជញ្ជូន និងថ្លៃថាមពល ដែលជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនក្នុងនោះក៏មានកម្ពុជាផងដែរ។ សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានបើកការវាយប្រហារតបតនឹងទីតាំងហ៊ូធី ប៉ុន្តែវាមិនទាន់អាចបញ្ឈប់ការគំរាមកំហែងនេះបានទេ។

យោងតាម Wikipedia និងរបាយការណ៍ព័ត៌មានផ្សេងៗ ហ៊ូធីបន្តទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកយោធា និងហិរញ្ញវត្ថុពីអ៊ីរ៉ង់ ដែលធ្វើឱ្យក្រុមនេះក្លាយជាឧបករណ៍របស់អ៊ីរ៉ង់ក្នុងការប្រឈមមុខជាមួយអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌិត និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ស្ថានភាពនៅយេម៉េននៅតែស្មុគស្មាញ ដោយមានការប៉ុនប៉ងសន្តិភាពថ្មីៗក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែការបន្តនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំសម្រាប់សន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងពាណិជ្ជកម្មសកល។