ពានរង្វាន់អន្តរជាតិប៊ូកឃើរ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ពានរង្វាន់អន្តរជាតិប៊ូកឃើរ (International Booker Prize) គឺជាពានរង្វាន់អក្សរសិល្ប៍អន្តរជាតិដ៏មានកិត្យានុភាពមួយដែលរៀបចំឡើងនៅចក្រភពអង់គ្លេស។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានប្រកាសដាក់ឱ្យដំណើរការនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ ដើម្បីបំពេញបន្ថែមដល់ពានរង្វាន់ Man Booker Prize ដែលមានស្រាប់ (ដែលពេលនោះគេស្គាល់ថាជាពានរង្វាន់ប៊ូកឃើរ)។ ក្នុងដំណាក់កាលដំបូង ឧបត្ថម្ភដោយក្រុមហ៊ុន Man Group ពានរង្វាន់នេះបានផ្តល់ជូនរៀងរាល់ពីរឆ្នាំម្តង ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៥ រហូតដល់ឆ្នាំ២០១៥ ដល់អ្នកនិពន្ធដែលមានជីវិតរស់នៅ មិនគិតពីសញ្ជាតិឡើយ ដោយផ្អែកលើស្នាដៃសរុបរបស់ពួកគេដែលបានបោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស ឬមានការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស។ គោលបំណងនៃពានរង្វាន់គឺដើម្បីផ្តល់ការទទួលស្គាល់ «ការច្នៃប្រឌិតជាបន្តបន្ទាប់ ការអភិវឌ្ឍន៍ និងការរួមចំណែករួមដល់រឿងប្រឌិតនៅលើឆាកអន្តរជាតិ» ជាជាងផ្តោតតែលើស្នាដៃនីមួយៗទេ។

ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៦ មក ទ្រង់ទ្រាយនៃពានរង្វាន់នេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាន។ វាបានបញ្ចូលគ្នាជាមួយពានរង្វាន់ Independent Foreign Fiction Prize ហើយបានក្លាយជាពានរង្វាន់ប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់សៀវភៅតែមួយក្បាលដែលត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស។ លក្ខណៈពិសេសថ្មីគឺប្រាក់រង្វាន់ចំនួន ៥០,០០០ ផោនអង់គ្លេស ត្រូវបានបែងចែកស្មើគ្នារវាងអ្នកនិពន្ធ និងអ្នកបកប្រែ ដោយបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃការបកប្រែក្នុងវិស័យអក្សរសិល្ប៍។ តាមវិគីភីឌា ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានធ្វើឱ្យពានរង្វាន់កាន់តែមានភាពទាក់ទាញ និងពាក់ព័ន្ធជាមួយទីផ្សារបោះពុម្ពផ្សាយសម័យទំនើប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ពានរង្វាន់អន្តរជាតិប៊ូកឃើរ មានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស ប៉ុន្តែតាមរយៈលក្ខខណ្ឌចូលរួម វាមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់ទូទាំងពិភពលោក។ អ្នកនិពន្ធដែលមានស្នាដៃបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស និងបានបោះពុម្ពនៅចក្រភពអង់គ្លេស ឬអៀរឡង់ អាចត្រូវបានតែងតាំងដោយអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសដែលមានអ្នកនិពន្ធឈ្នះពានរង្វាន់នេះរួមមាន អាល់បានី នីហ្សេរីយ៉ា កាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក ហុងគ្រី កូរ៉េខាងត្បូង ប៉ូឡូញ អូម៉ង់ បារាំង ឥណ្ឌា ប៊ុលហ្គារី និងអាល្លឺម៉ង់ ក្នុងចំណោមប្រទេសដទៃទៀត។ នេះបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈសកលពិតប្រាកដនៃពានរង្វាន់។

ចំពោះ «ប្រជាជន» ដែលពាក់ព័ន្ធ គឺមានភាគីសំខាន់ៗជាច្រើន។ អ្នកនិពន្ធដែលឈ្នះមិនត្រឹមតែទទួលបានការទទួលស្គាល់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងទទួលបានឱកាសពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិទៀតផង។ អ្នកបកប្រែក៏មានតួនាទីស្មើគ្នាដែរ ដោយពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសហអ្នកឈ្នះ និងទទួលបានប្រាក់រង្វាន់ពាក់កណ្តាល។ តាមវិគីភីឌា អ្នកបកប្រែល្បីៗដូចជា Deborah Smith (អង់គ្លេស) និង Michael Hofmann (អាល្លឺម៉ង់) បានទទួលការសរសើរយ៉ាងខ្លាំងតាមរយៈពានរង្វាន់នេះ។ លើសពីនេះ គណៈកម្មការវិនិច្ឆ័យដែលផ្លាស់ប្តូរជារៀងរាល់ឆ្នាំ មានសមាសភាពមកពីមជ្ឈដ្ឋានអក្សរសិល្ប៍ និងវប្បធម៌ចម្រុះ ដែលធានានូវភាពសម្បូរបែបនៃទស្សនៈក្នុងការជ្រើសរើស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ២០០៤ ដោយមូលនិធិ Booker Prize Foundation ហើយបានប្រគល់ជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ២ មិថុនា ឆ្នាំ២០០៥ នៅទីក្រុងឡុងដ៍។ អ្នកនិពន្ធជនជាតិអាល់បានី Ismail Kadare ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ដំបូងគេ ដោយមានការកោតសរសើរចំពោះស្នាដៃសរុបរបស់គាត់ដែលបានបោះពុម្ពជាច្រើនទសវត្សរ៍។ ក្នុងដំណាក់កាលពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០១៥ ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានផ្តល់ឱ្យរៀងរាល់ពីរឆ្នាំម្តង ហើយបានបន្តផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកនិពន្ធដែលមានឥទ្ធិពលដូចជា Chinua Achebe (២០០៧), Alice Munro (២០០៩), Philip Roth (២០១១), Lydia Davis (២០១៣) និង László Krasznahorkai (២០១៥)។ តាមវិគីភីឌា អំឡុងពេលនោះពានរង្វាន់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Man Booker International Prize ដោយសារការឧបត្ថម្ភពីក្រុមហ៊ុន Man Group។

នៅឆ្នាំ២០១៦ ការផ្លាស់ប្តូរធំមួយបានកើតឡើងនៅពេលដែលមូលនិធិបានប្រកាសកែទម្រង់ពានរង្វាន់។ ដើម្បីធ្វើឱ្យពានរង្វាន់កាន់តែមានភាពស្រស់ស្រាយ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្ដានុពលនៃការបោះពុម្ពផ្សាយបច្ចុប្បន្ន ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានកែប្រែពីការទទួលស្គាល់ស្នាដៃសរុប មកជាការប្រគល់ឱ្យសៀវភៅតែមួយក្បាលដែលត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ពានរង្វាន់ Independent Foreign Fiction Prize ត្រូវបានបញ្ចូលគ្នា ហើយប្រាក់រង្វាន់ត្រូវបានបែងចែកស្មើគ្នារវាងអ្នកនិពន្ធ និងអ្នកបកប្រែ។ អ្នកឈ្នះដំបូងក្នុងទម្រង់ថ្មីគឺ Han Kang សម្រាប់ប្រលោមលោក The Vegetarian (បកប្រែដោយ Deborah Smith) ដែលបាននាំឱ្យអក្សរសិល្ប៍កូរ៉េទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាសកល។

ក្រោយមក នៅឆ្នាំ២០១៩ ការឧបត្ថម្ភបានផ្លាស់ប្តូរពី Man Group ទៅមូលនិធិ Crankstart ហើយឈ្មោះពានរង្វាន់ក៏ត្រូវបានប្តូរមកជា International Booker Prize វិញ។ តាមវិគីភីឌា ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញាចិត្តបន្តរបស់មូលនិធិក្នុងការលើកកម្ពស់អក្សរសិល្ប៍បកប្រែ និងការទទួលស្គាល់ស្នាដៃដែលពូកែអស្ចារ្យពីគ្រប់ទិសទី។ អ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ជាបន្តបន្ទាប់បានរួមមាន David Grossman (២០១៧), Olga Tokarczuk (២០១៨), Jokha Alharthi (២០១៩) ជាអ្នកនិពន្ធមកពីអូម៉ង់ដំបូងគេ, Marieke Lucas Rijneveld (២០២០), David Diop (២០២១), Geetanjali Shree (២០២២) ជាអ្នកនិពន្ធឥណ្ឌាដំបូងគេ, Georgi Gospodinov (២០២៣) និង Jenny Erpenbeck (២០២៤)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពានរង្វាន់នេះមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើឧស្សាហកម្មបោះពុម្ពផ្សាយ។ ការទទួលបានពានរង្វាន់ ឬសូម្បីតែការជាប់ក្នុងបញ្ជីខ្លី អាចជំរុញការលក់សៀវភៅយ៉ាងខ្លាំង។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ស្នាដៃដែលឈ្នះជាញឹកញាប់បានបោះពុម្ពឡើងវិញ ហើយត្រូវបានបកប្រែបន្តទៅជាភាសារាប់សិបផ្សេងទៀត។ ការឧបត្ថម្ភផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីក្រុមហ៊ុន Man Group និងក្រោយមកមូលនិធិ Crankstart បានផ្តល់ភាពរឹងមាំផ្នែកថវិកាដល់ពានរង្វាន់ ដោយធានាថាប្រាក់រង្វាន់ដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់នៅតែបន្តទាក់ទាញអ្នកនិពន្ធ និងអ្នកបកប្រែពីជុំវិញពិភពលោក។

ផ្នែកវប្បធម៌ ពានរង្វាន់នេះបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតភ្ជាប់អក្សរសិល្ប៍ពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា វាបានជួយបង្កើនការយល់ដឹងអំពីអក្សរសិល្ប៍បកប្រែ និងជំរុញឱ្យមានការវិនិយោគកាន់តែច្រើនក្នុងវិស័យនេះ។ ស្នាដៃមកពីភាសាដែលមិនសូវត្រូវបានបកប្រែ ដូចជា ភាសាកូរ៉េ ភាសាអារ៉ាប់ និងភាសាហិណ្ឌី ទទួលបានឱកាសឈានទៅដល់ទស្សនិកជនសកល។ ពានរង្វាន់ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់និន្នាការអក្សរសិល្ប៍ ដោយជំរុញឱ្យអ្នកអានស្វែងយល់ពីស្នាដៃដែលនិយាយពីបញ្ហាសង្គម នយោបាយ និងអត្តសញ្ញាណ។ ឧទាហរណ៍ សៀវភៅ Tomb of Sand របស់ Geetanjali Shree ដែលបានឈ្នះនៅឆ្នាំ២០២២ បានធ្វើឱ្យមានការពិភាក្សាជាសកលអំពីស្ថានភាពស្ត្រី និងព្រំដែន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅបច្ចុប្បន្ន ពានរង្វាន់អន្តរជាតិប៊ូកឃើរនៅតែជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ប្រចាំឆ្នាំក្នុងពិភពអក្សរសិល្ប៍។ ការប្រកាសបញ្ជីវែង និងបញ្ជីខ្លី ត្រូវបានគ្របដណ្តប់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិ ដែលបង្ហាញពីនិន្នាការថ្មីៗ និងទិសដៅរបស់អក្សរសិល្ប៍សកល។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ពានរង្វាន់នេះអាចជាប្រភពដ៏ល្អក្នុងការស្វែងរកសៀវភៅអក្សរសិល្ប៍ពិភពលោកដែលមានគុណភាព ជាពិសេសស្នាដៃដែលអាចមានការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ឬអាចទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកបោះពុម្ពក្នុងស្រុក។

ទោះបីជាមិនទាន់មានអ្នកនិពន្ធកម្ពុជាណាម្នាក់បានឈ្នះ ឬជាប់ក្នុងបញ្ជីខ្លីក៏ដោយ ក៏ភាពជោគជ័យនៃពានរង្វាន់នេះបង្ហាញពីសក្ដានុពលនៃអក្សរសិល្ប៍បកប្រែ។ វាលើកទឹកចិត្តឱ្យអ្នកនិពន្ធ អ្នកបកប្រែ និងអ្នកបោះពុម្ពនៅកម្ពុជាវិនិយោគលើការបកប្រែស្នាដៃខ្មែរទៅជាភាសាអង់គ្លេស ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចឈានដល់ឆាកអន្តរជាតិ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការកើនឡើងនៃការបោះពុម្ពស្នាដៃបកប្រែនៅទូទាំងពិភពលោកគឺជានិន្នាការមួយដែលបន្តរីកចម្រើន ហើយពានរង្វាន់នេះជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់មួយនៅពីក្រោយ។ ការតាមដានពានរង្វាន់នេះអាចផ្តល់ការយល់ដឹងដ៏មានតម្លៃអំពីវប្បធម៌ និងសង្គមសកល ដែលអ្នកអានខ្មែរអាចភ្ជាប់ទៅនឹងបរិបទក្នុងស្រុកបាន។