ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអ៊ីរ៉ាក់ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច ឬតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ តាមវីគីភីឌា ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសតួកគីនៅភាគខាងជើង ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅភាគខាងកើត ប្រទេសគុយវ៉ែតនៅភាគអាគ្នេយ៍ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគនិរតី និងប្រទេសស៊ីរីនៅភាគខាងលិច។ អ៊ីរ៉ាក់មានផ្ទៃដីសរុប ៤៣៨.៣១៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនជាង ៤៦ លាននាក់ (យោងតាមវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស) ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំទី៥៨ លើពិភពលោកខាងផ្ទៃដី និងទី៣១ ខាងចំនួនប្រជាជន។

រដ្ឋធានីរបស់អ៊ីរ៉ាក់គឺទីក្រុងបាកដាដ (Baghdad) ដែលមានប្រជាជនជាង ៨ លាននាក់ និងជាទីក្រុងធំបំផុត។ អ៊ីរ៉ាក់ជាទឹកដីដែលសម្បូរទៅដោយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ ដោយជាទីតាំងនៃអរិយធម៌បុរាណដូចជា ស៊ូមេរ (Sumer) បាប៊ីឡូន (Babylon) និងអាសស៊ីរី (Assyria) ។ សព្វថ្ងៃនេះ អ៊ីរ៉ាក់គឺជាប្រទេសសាធារណរដ្ឋសភានិយមសហព័ន្ធ ដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចេញប្រេងកាត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា អ៊ីរ៉ាក់ស្ថិតនៅចន្លោះទន្លេតៃហ្គ្រីស (Tigris) និងទន្លេអ៊ើប្រាត (Euphrates) ដែលផ្តល់ជីវជាតិដល់វាលទំនាបមេសូប៉ូតាមី។ ភាគខាងជើងមានតំបន់ភ្នំដាច់ស្រយាលនៃភូមិភាគគួរឌីស្ថាន (Kurdistan) រីឯភាគខាងលិចវិញជាវាលខ្សាច់។ អាកាសធាតុជាទូទៅស្ងួតហួតហែង មានរដូវក្តៅខ្លាំង និងរដូវរងារមធ្យម។

ចំពោះប្រជាជន អ៊ីរ៉ាក់មានប្រជាជនប្រមាណ ៤៦ លាននាក់ (តាមទិន្នន័យវីគីភីឌាអង់គ្លេស)។ ក្រុមជនជាតិភាគច្រើនគឺអារ៉ាប់ប្រមាណ ៧៥-៨០% និងឃឺដប្រមាណ ១៥-២០% ព្រមទាំងជនជាតិតួកម៉េន អាសស៊ីរី និងអាមេនីជាដើម។ សាសនាធំជាងគេគឺសាសនាឥស្លាម ដោយប្រជាជនភាគច្រើនកាន់និកាយស៊ីអ៊ីត (Shia) ប្រហែល ៦០-៦៥% និងស៊ុននី (Sunni) ប្រមាណ ៣២-៣៧%។ ក៏មានសហគមន៍គ្រិស្តសាសនា និងយេហ្ស៊ីឌីផងដែរ។ ភាសាផ្លូវការមានពីរគឺភាសាអារ៉ាប់ និងភាសាឃឺដ ឯភាសាត្រូវបានទទួលស្គាល់តាមតំបន់រួមមាន ភាសាតួកម៉េន ភាសាអារ៉ាមិចថ្មី និងភាសាអាមេនី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់អ៊ីរ៉ាក់មានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងអរិយធម៌មេសូប៉ូតាមីបុរាណ ដែលជាកន្លែងកំណើតនៃអក្សរសាស្ត្រ ច្បាប់ និងវិទ្យាសាស្ត្រ។ ភស្តុតាងបុរាណវត្ថុនៅរូងភ្នំសានីដារ (Shanidar Cave) បង្ហាញថាមានមនុស្សសម័យបុរេប្រវត្តិរស់នៅតាំងពីជាង ៦៥.០០០ ឆ្នាំមុន។ នគរបុរាណដូចជា ស៊ូមេរ (Sumer) បាប៊ីឡូន (Babylon) និងអាសស៊ីរី (Assyria) បានចម្រើនឡើងនៅទីនេះ ដោយបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃធំៗដូចជា ក្រមច្បាប់ហាំមូរ៉ាប៊ី (Code of Hammurabi) និងសួនព្យួរបាប៊ីឡូន (Hanging Gardens) ដែលជាអច្ឆរិយវត្ថុមួយក្នុងចំណោមអច្ឆរិយៈទាំងប្រាំពីររបស់ពិភពលោកបុរាណ។

តាមវីគីភីឌា នៅសតវត្សរ៍ទី៧ អ៊ីរ៉ាក់បានក្លាយជាផ្នែកនៃចក្រភពឥស្លាម ហើយទីក្រុងបាកដាដត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ៧៦២ នៃគ.ស ជារាជធានីនៃចក្រភពអាប់បាស៊ីដ (Abbasid Caliphate) ។ ក្នុងសម័យនោះ បាកដាដគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និងវិទ្យាសាស្ត្រដ៏សំខាន់លើពិភពលោក ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា “យុគមាសនៃឥស្លាម”។ ក្រោយមក តំបន់នេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់ (Ottoman Empire) អស់រាប់សតវត្សរ៍ មុននឹងធ្លាក់ក្រោមអាណត្តិរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១។

យោងតាមវីគីភីឌាដដែល អ៊ីរ៉ាក់ទទួលបានឯករាជ្យជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៣២ ក្រោមរបបរាជានិយមហាសេមីត (Hashemite Kingdom) ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្តួលរំលំដោយរដ្ឋប្រហារយោធានៅឆ្នាំ ១៩៥៨។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ គណបក្សបាអាត (Ba'ath Party) បានឡើងកាន់អំណាច ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ សាដាម ហ៊ូសេន (Saddam Hussein) បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ អ៊ីរ៉ាក់បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងសង្គ្រាមជាច្រើន រួមមានសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) និងសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រលើកទី១ (១៩៩១) ដែលបណ្តាលឱ្យមានទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅឆ្នាំ ២០០៣ កងកម្លាំងចម្រុះដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ ហើយរបបសាដាមត្រូវបានផ្តួលរំលំ។ បន្ទាប់មកប្រទេសនេះបានឆ្លងកាត់អំពើហិង្សាស៊ីវិល ការបះបោរ និងការលេចឡើងនៃក្រុមរដ្ឋឥស្លាម (ISIS) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ មុននឹងដណ្តើមយកទឹកដីមកវិញនៅឆ្នាំ ២០១៧។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ាក់ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យប្រេងកាត ដែលផ្តល់ចំណូលជាង ៩០% នៃចំណូលរដ្ឋាភិបាល។ តាមវីគីភីឌា អ៊ីរ៉ាក់មានទុនបំរុងប្រេងធំជាងគេទី៥ នៅលើពិភពលោក ហើយជាសមាជិកដ៏សំខាន់របស់អង្គការ OPEC។ ស្ថានីយនាំចេញប្រេងសំខាន់គឺនៅកំពង់ផែបាសរ៉ា (Basra)។ រូបភាពកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញពីការប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងដោយសារសង្គ្រាម និងទណ្ឌកម្ម ប៉ុន្តែក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ មានការស្ទុះងើបឡើងវិញ តួយ៉ាងដូចជាការសាងសង់អគារទំនើបៗនៅបាកដាដ (Amwaj Towers) និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នៅអ៊ែប៊ីល (Erbil) ដែលត្រូវបានវីគីភីឌារាយការណ៍។

ផ្នែកវប្បធម៌ យោងតាមវីគីភីឌា អ៊ីរ៉ាក់មានកេរ្តិ៍ដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប។ ស្ថាបត្យកម្មឥស្លាមដ៏ល្បីល្បាញនៅខេត្តការបាឡា (Karbala) និងវិហារជាច្រើនទាក់ទាញអ្នកធ្វើធម្មយាត្រា។ ម្ហូបអាហារអ៊ីរ៉ាក់ដូចជា ដូលម៉ា (Dolma) គឺមានប្រជាប្រិយភាព។ ក្នុងវិស័យសិល្បៈ តារាចម្រៀងកាឌីម អាល់សាហ៊ែរ (Kadim Al Sahir) ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាតារាដ៏ជោគជ័យមួយរូបក្នុងពិភពអារ៉ាប់។ ចំណែកស្ថាបត្យការីដ៏ល្បីល្បាញអន្តរជាតិ លោកស្រីហ្សាហា ហាឌីដ (Zaha Hadid) ក៏មានដើមកំណើតជាជនជាតិអ៊ីរ៉ាក់ផងដែរ។ កីឡាដែលពេញនិយមជាងគេគឺបាល់ទាត់ ដោយមានពហុកីឡាដ្ឋានអន្តរជាតិបាសរ៉ា (Basra International Stadium) ជាកន្លែងសំខាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ អ៊ីរ៉ាក់នៅតែជាប្រទេសដែលមានសារៈសំខាន់ខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដោយសារធនធានប្រេង និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅចន្លោះមហាអំណាចតំបន់។ តាមវីគីភីឌា នាយករដ្ឋមន្ត្រីបច្ចុប្បន្នគឺលោក មហាម៉ាត់ ស៊ីយ៉ា អាល់ស៊ូដានី (Mohammed Shia' Al Sudani) ដែលបានឡើងកាន់តំណែងក្នុងឆ្នាំ ២០២២ និងបានជួបពិភាក្សាជាមួយមន្ត្រីអន្តរជាតិដូចជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Antony Blinken ដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនង និងជំរុញស្ថិរភាព។

ប្រជាជនកម្ពុជាអាចចាប់អារម្មណ៍លើប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដោយសារតម្លៃប្រេងសកលមានឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ហើយអ៊ីរ៉ាក់ជាប្រទេសផលិតប្រេងធំ។ លើសពីនេះ សហគមន៍ខ្មែរឥស្លាមអាចមានទំនាក់ទំនងខាងផ្លូវសាសនាជាមួយទីសក្ការៈសំខាន់ៗក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដូចជានៅការបាឡា និងណាចាហ្វ (Najaf)។ ទោះបីប្រទេសនេះបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាម និងអស្ថិរភាពយ៉ាងខ្លាំងក្តី ក៏អ៊ីរ៉ាក់កំពុងខិតខំកសាងឡើងវិញ ដោយមានឱកាសសម្រាប់ការវិនិយោគ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។