ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ប្រវត្តិសាសនាឥស្លាមបានចាប់ផ្ដើមនៅជុំវិញបេសកកម្មរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ នៅទីក្រុងម៉េកា និងមេឌីណា នៅដើមសតវត្សទី ៧ គ.ស.។ សម្រាប់អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ពេលវេលានេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការត្រឡប់ទៅរកជំនឿដើមដែលបានបន្សល់ដោយព្យាការីអ័ប្រាហាំដូចជា អាដាំ ណូអេ អ័ប្រាហាំ ម៉ូសេ ដាវីឌ សូឡូម៉ុន និងយេស៊ូ ដោយការចុះចូលចំពោះព្រះអាទិទេព។ ការសញ្ជ័យដំបូងរបស់អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមបានដើរតួសំខាន់ក្នុងការពង្រីកសាសនានេះយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់តំបន់ដ៏ធំល្វឹងល្វើយ ចាប់ពីឧបទ្វីបអារ៉ាប់ ឆ្លងកាត់មជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិកខាងជើង និងរហូតដល់អឺរ៉ុបខាងត្បូង និងអាស៊ីកណ្ដាល។ បន្ទាប់ពីការទទួលមរណភាពរបស់ព្យាការី អាណាចក្រកាលីផ្វបានលេចឡើង ចាប់ផ្ដើមពីពួកកាលីផ្វរ៉ាស៊ីឌុន បន្តដោយរាជវង្សអ៊ូម៉ាយ៉ាដ និងអាបាស៊ីដ ដែលនីមួយៗបានបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រៅលើពិភពលោកឥស្លាម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ការរីករាលដាលនៃសាសនាឥស្លាមបានផ្លាស់ប្ដូរផែនទីភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៃពិភពលោកយ៉ាងខ្លាំង។ ចាប់ពីមជ្ឈមណ្ឌលដើមនៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ កងទ័ពឥស្លាមបានសញ្ជ័យទឹកដីដ៏ធំទូលាយ រួមមានពែរ្ស (អ៊ីរ៉ង់សព្វថ្ងៃ) ស៊ីរី អេហ្ស៊ីប និងអាហ្វ្រិកខាងជើងទាំងមូល រហូតដល់ឧបទ្វីបអ៊ីប៊ែរី (អេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្កាល់) នៅទិសខាងលិច និងភាគខាងកើតរហូតដល់អាស៊ីកណ្ដាល និងឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ អាណាចក្រអ៊ូម៉ាយ៉ាដ (គ.ស. ៦៦១-៧៥០) មានរាជធានីនៅដាម៉ាស និងជាអ្នកត្រួសត្រាយក្នុងការបង្រួបបង្រួមតំបន់ទាំងនេះក្រោមរដ្ឋអំណាចតែមួយ។ ប្រជាជនក្រោមការគ្រប់គ្រងឥស្លាមមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងភាសាខ្លាំង រួមមានអារ៉ាប់ ពែរ្ស ប៊ែរប៊ែរ ឃឺដ ទួគ និងពួកផ្សេងទៀត។ សព្វថ្ងៃ អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមមានចំនួនប្រមាណ ១,៩ ពាន់លាននាក់ ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសចម្រុះជាង ៥០ ដោយមានសហគមន៍ធំៗនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ប៉ាគីស្ថាន ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដែស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌា បានរាយការណ៍ថា ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងប្រវត្តិសាសនាឥស្លាមរួមមាន៖ ការលាតត្រដាងគម្ពីរគូរ៉ានដល់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ ការធ្វើហ៊ីជីរ៉ា (ការភៀសខ្លួន) ទៅមេឌីណានៅឆ្នាំ ៦២២ គ.ស. ដែលជាការចាប់ផ្ដើមប្រតិទិនឥស្លាម។ បន្ទាប់ពីព្យាការីទទួលមរណភាព កាលីផ្វរ៉ាស៊ីឌុនទាំងបួន (អាប៊ូបាកគើ អ៊ូម៉ារ អ៊ូស្មាន និងអាលី) បានដឹកនាំសហគមន៍ និងពង្រីកទឹកដីយ៉ាងលឿន។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់អាលី រាជវង្សអ៊ូម៉ាយ៉ាដបានឡើងកាន់អំណាច ហើយបានកសាងអាណាចក្រធំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីឧបទ្វីបអ៊ីប៊ែរីរហូតដល់អាស៊ីកណ្ដាល។

នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី ៨ រាជវង្សអាបាស៊ីដបានដណ្ដើមអំណាច ហើយបានផ្លាស់មជ្ឈមណ្ឌលទៅបាកដាដ ដែលបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ វិទ្យាសាស្ត្រ និងពាណិជ្ជកម្មក្នុងកំឡុងយុគមាសនៃសាសនាឥស្លាម (សតវត្សទី ៨ ដល់ ១៣)។ ទោះយ៉ាងណា ការបែកបាការនយោបាយបានកើតឡើង ដោយមានកាលីផ្វដទៃទៀតដូចជាហ្វាទីមីដនៅអេហ្ស៊ីប និងអ៊ូម៉ាយ៉ាដនៅអេស្ប៉ាញ ខណៈពួកតួគ ម៉ុងហ្គោល និងពួកម៉ាមូលូកក៏បានដើរតួសំខាន់។

ចាប់ពីសតវត្សទី ១៣ ដល់ ១៩ អាណាចក្រធំៗបីដែលគេស្គាល់ថាជា "អាណាចក្រកាំភ្លើង" គឺអូតូម៉ង់ (តួកគី) សាហ្វាវីដ (ពែរ្ស) និងម៉ុងហ្គោលឥណ្ឌា (មូហ្គាល់) បានគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំ និងបន្តជំរុញវប្បធម៌ឥស្លាម។ ការដួលរលំនៃអាណាចក្រទាំងនេះក្នុងសម័យអាណានិគមនិយមអឺរ៉ុបបាននាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋជាតិទំនើបនៅក្នុងពិភពឥស្លាម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា អរិយធម៌ឥស្លាមបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យជាច្រើនក្នុងកំឡុងយុគមាសរបស់ខ្លួន។ បណ្ឌិតសភាក្នុងទីក្រុងបាកដាដ (House of Wisdom) បានប្រមូលនិងបកប្រែចំណេះដឹងពីក្រិក ពែរ្ស និងឥណ្ឌា ដែលនាំឱ្យមានការរីកចម្រើនផ្នែកគណិតវិទ្យា (ពិជគណិត ក្បួនត្រីកោណមាត្រ) តារាសាស្ត្រ វេជ្ជសាស្ត្រ និងគីមីវិទ្យា។ អ្នកប្រាជ្ញដូចជាអាវីសេនណា និងអាវឺរ៉ូសបានជះឥទ្ធិពលដល់អឺរ៉ុបមជ្ឈិមសម័យ។

ពាណិជ្ជកម្មក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចឥស្លាម ដោយបណ្ដាញផ្លូវសូត្រនិងផ្លូវគ្រឿងទេសបានតភ្ជាប់ទ្វីបអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុប។ កាក់មាស (ឌីណារ) និងប្រាក់ (ឌីរហាម) ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ស្ថាបត្យកម្មឥស្លាមបានបន្សល់ទុកស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យដូចជា វិហារម៉េសគីតាក្នុងកូដូបា ប្រាសាទអាល់ហាំប្រា វិហារស៊ូឡៃម៉ានីយេ និងតាចម៉ាហាល់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះសិល្បៈនិងការច្នៃប្រឌិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ សាសនាឥស្លាមគឺជាសាសនាដែលមានកំណើនលឿនបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក ហើយមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើនយោបាយ សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចសកល។ ប្រទេសជាច្រើនដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាម ជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអាស៊ាន ដូចជាឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយកម្ពុជា។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានសហគមន៍អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមដ៏សំខាន់ ភាគច្រើនជាជនជាតិចាម ដែលបានរក្សាវប្បធម៌និងជំនឿរបស់ខ្លួនជាយូរមកហើយ។ បញ្ហាសហសម័យដូចជាការរើសអើងសាសនា និងភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា នៅតែជាប្រធានបទក្តៅដែលគេលើកយកមកពិភាក្សា។ តាមវីគីភីឌា ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាសនាឥស្លាមជួយឱ្យយល់បានកាន់តែច្បាស់អំពីឫសគល់នៃព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្ន។