KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់១០ មិថុនា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ១០ មិថុនា ២០២៦

Abu Muslim និង ទង់ខ្មៅ ឆ្នាំ ៧៤៧៖ ការ ចាប់ផ្តើម នៃ បដិវត្តន៍ អាប់បាស៊ីដ

នៅ ឆ្នាំ ៧៤៧ មេ បដិវត្តន៍ ជនជាតិ ពែរ្ស Abu Muslim បាន លើក ទង់ខ្មៅ ប្រឆាំង នឹង រាជាណាចក្រ អ៊ូមេយ៉ាដ ហើយ បាន ចាប់ផ្តើម បដិវត្តន៍ ដែល នាំ ទៅ ដល់ ការ កកើត រាជាណាចក្រ អាប់បាស៊ីដ និង បាន ផ្លាស់ប្តូរ ពិភព ឥស្លាម ជា រៀងរហូត ។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

خريطة تُظهر مسار وسير تحرُّكات العبَّاسيين بعد إعلان ثورتهم على الدولة الأمويَّة في الخامس والعشرين من رمضان سنة 129هـ / 12 يونيو 747م، واستمرت لنحو 3 سنوات و3 شهور هجريَّة / 3 سنوات وشهر ونصف
ប្រភព: Wikimedia Commons

នៅ ឆ្នាំ ៧៤៧ មេ ដឹកនាំ បដិវត្តន៍ ជនជាតិ ពែរ្ស ម្នាក់ ឈ្មោះ Abu Muslim បាន បើក ការ បះបោរ ដោយ ចំហ ប្រឆាំង នឹង រាជាណាចក្រ អ៊ូមេយ៉ាដ ដែល កំពុង គ្រប់គ្រង ទឹកដី ដ៏ ធំធេង ពី ឧបទ្វីប អារ៉ាប់ រហូត ដល់ អាស៊ី កណ្តាល ។ ការ បះបោរ នេះ បាន ចាប់ផ្តើម នៅ តំបន់ ខូរ៉ាសាន់ (Khorasan) ភាគ ឦសាន នៃ ប្រទេស ពែរ្ស ក្រោម និមិត្តរូប នៃ ទង់ខ្មៅ ឬ Black Standard ដែល យោង តាម ប្រពៃណី មូស្លីម គឺ ជា ទង់ ដែល ព្យាការី Muhammad បាន ប្រើ នៅ ក្នុង សមរភូមិ ។ ព្រឹត្តិការណ៍ នេះ ត្រូវ បាន ចាត់ទុក ថា ជា ចំណុច ផ្ដើម នៃ បដិវត្តន៍ អាប់បាស៊ីដ ដែល នឹង ឈាន ទៅ ដល់ ការ ដួលរលំ នៃ រាជាណាចក្រ អ៊ូមេយ៉ាដ និង ការ ឡើង កាន់ អំណាច នៃ រាជវង្ស អាប់បាស៊ីដ ។

ក្នុង អំឡុង ពេល នោះ រាជាណាចក្រ អ៊ូមេយ៉ាដ បាន គ្រប់គ្រង តាំង ពី ឆ្នាំ ៦៦១ ដោយ មាន រាជធានី នៅ ទីក្រុង ដាម៉ាស (Damascus) ។ ពួក អភិជន អ៊ូមេយ៉ាដ បាន ផ្ដល់ សិទ្ធិ ពិសេស ដល់ ជនជាតិ អារ៉ាប់ លើ ជនជាតិ ផ្សេង ទៀត ជា ពិសេស ជន មិនមែន អារ៉ាប់ ដែល បាន ប្ដូរ មក កាន់ សាសនា ឥស្លាម ហើយ ត្រូវ បាន ហៅ ថា ម៉ាវ៉ាលី (Mawali) ។ ការ រើសអើង ខាង ពូជសាសន៍ ការ យក ពន្ធ ដាក់ យ៉ាង ធ្ងន់ លើ អ្នក មិនមែន អារ៉ាប់ និង ភាព មិន ពេញចិត្ត ខាង សាសនា បាន បង្កើត ឱ្យ មាន កំហឹង យ៉ាង ខ្លាំង ជា ពិសេស នៅ តំបន់ ពែរ្ស ដែល មាន អរិយធម៌ បុរាណ មុន ឥស្លាម ។ ចលនា សម្ងាត់ មួយ ហៅ ថា ហាស៊ីមីយ៉ា (Hashimiyya) បាន ផ្សព្វផ្សាយ សារ ថា តំណែង កាលីហ្វ (Caliph) គួរ តែ ត្រឡប់ ទៅ ក្រុម គ្រួសារ របស់ ព្យាការី វិញ ហើយ ពួក គេ បាន ជ្រើសរើស Abu Muslim ជា មេ បញ្ជាការ យោធា ។

Abu Muslim មាន ប្រភព ដើម កំណើត នៅ ពែរ្ស ប៉ុន្តែ ព័ត៌មាន អំពី ជីវិត ដំបូង របស់ គេ មិន សូវ ច្បាស់លាស់ ឡើយ ។ ទោះ យ៉ាង ណា ក៏ ដោយ គេ បាន បង្ហាញ ខ្លួន ជា អ្នក រៀបចំ ដ៏ មាន ទេពកោសល្យ និង មេ បញ្ជាការ យោធា ដែល អាច ប្រមូល កម្លាំង ពី ប្រជាជន ដែល មិន សប្បាយ ចិត្ត នឹង ការ គ្រប់គ្រង របស់ អ៊ូមេយ៉ាដ ។ នៅ ឆ្នាំ ៧៤៧ កង កម្លាំង របស់ គេ បាន វាយ យក ទីក្រុង មឺរ (Merv) ដែល ជា មជ្ឈមណ្ឌល រដ្ឋបាល ដ៏ សំខាន់ នៅ ខូរ៉ាសាន់ បាន ដោយ ជោគជ័យ ។ បន្ទាប់ មក គេ បាន បន្ត រុល ទៅ ទិស ខាង លិច ឆ្ពោះ ទៅ កាន់ តំបន់ ដើម របស់ អ៊ូមេយ៉ាដ ដោយ ប្រើ ទង់ខ្មៅ ជា និមិត្តរូប នៃ ការ តស៊ូ ដើម្បី ស្ដារ យុត្តិធម៌ នៅ ក្នុង សាសនា ឥស្លាម ។

ទង់ខ្មៅ ដែល Abu Muslim បាន ប្រើ គឺ ជា និមិត្តរូប មួយ ដែល មាន អត្ថន័យ ពិសេស នៅ ក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឥស្លាម ។ យោង តាម កំណត់ត្រា មូស្លីម ទង់ នេះ ត្រូវ បាន ស្គាល់ ថា ជា ទង់ របស់ ព្យាការី Muhammad ដែល គេ បាន ប្រើ ក្នុង ការ ប្រយុទ្ធ ដើម្បី ផ្សព្វផ្សាយ សាសនា ។ ក្រៅ ពី នោះ ទង់ខ្មៅ ក៏ ត្រូវ បាន ផ្សារភ្ជាប់ ជាមួយ នឹង ទស្សនៈ អវសានកាល (eschatology) នៅ ក្នុង ប្រពៃណី ឥស្លាម ផង ដែរ បើ ទោះ បី ជា មិន មែន ជា ទំនៀម ដ៏ រឹងមាំ ក៏ ដោយ ។ Abu Muslim បាន យក ទង់ នេះ មក ប្រើ ដើម្បី បង្ហាញ ពី ភាព ស្របច្បាប់ នៃ ការ បះបោរ របស់ គេ ដោយ ចាត់ទុក ថា ខ្លួន ជា អ្នក ស្ដារ ឥស្លាម ដ៏ ពិត ប្រាកដ ។ បន្ទាប់ ពី ជ័យជម្នះ រាជាណាចក្រ អាប់បាស៊ីដ បាន យក ទង់នេះ ជា ទង់ ផ្លូវការ ហើយ វា បាន ក្លាយ ជា និមិត្តរូប នៃ អំណាច របស់ ពួក គេ ។

នៅ ឆ្នាំ ៧៥០ កង កម្លាំង បដិវត្តន៍ បាន ទទួល ជ័យជម្នះ ដាច់ខាត លើ កង ទ័ព អ៊ូមេយ៉ាដ នៅ សមរភូមិ ហ្សាប់ (Battle of the Zab) ក្នុង ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ បច្ចុប្បន្ន ។ កាលីហ្វ Marwan II ដែល ជា អ្នក ដឹកនាំ ចុង ក្រោយ នៃ រាជវង្ស អ៊ូមេយ៉ាដ បាន ភៀស ខ្លួន ទៅ ប្រទេស អេហ្ស៊ីប ប៉ុន្តែ ត្រូវ បាន តាម រក ឃើញ និង សម្លាប់ នៅ ទី នោះ ។ បន្ទាប់ ពី ជ័យជម្នះ រាជាណាចក្រ អាប់បាស៊ីដ ត្រូវ បាន បង្កើត ឡើង ជា ផ្លូវការ ដោយ មាន Al-Saffah ជា កាលីហ្វ ទី មួយ ។ ពួក អាប់បាស៊ីដ បាន ផ្លាស់ រាជធានី ពី ដាម៉ាស ទៅ កាន់ ទីក្រុង ថ្មី មួយ គឺ បាកដាដ (Baghdad) ដែល បាន ក្លាយ ជា មជ្ឈមណ្ឌល នយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនា របស់ ពិភព ឥស្លាម ។

ការ ឡើង កាន់ អំណាច របស់ រាជាណាចក្រ អាប់បាស៊ីដ បាន នាំ មក នូវ ការ ផ្លាស់ប្តូរ ជា មូលដ្ឋាន នៅ ក្នុង សង្គម ឥស្លាម ។ គោលការណ៍ ដែល អនុគ្រោះ តែ ជនជាតិ អារ៉ាប់ ត្រូវ បាន លុប ចោល ហើយ ជនជាតិ ពែរ្ស និង ជន មិនមែន អារ៉ាប់ ផ្សេង ទៀត បាន ទទួល ការ ទុកចិត្ត និង តំណែង សំខាន់ ៗ នៅ ក្នុង រដ្ឋាភិបាល ។ សម័យ កាល នេះ ត្រូវ បាន គេ ស្គាល់ ថា ជា “យុគមាស ឥស្លាម” (Islamic Golden Age) ដែល ជា រយៈពេល នៃ ការ រីកចម្រើន ផ្នែក វិទ្យាសាស្ត្រ ឱសថសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជា និង សិល្បៈ ដែល មាន ឥទ្ធិពល យ៉ាង ខ្លាំង ទៅ លើ អឺរ៉ុប និង ពិភពលោក ក្រោយ មក ។ រាជាណាចក្រ អាប់បាស៊ីដ បាន រក្សា អំណាច របស់ ខ្លួន រហូត ដល់ ឆ្នាំ ១២៥៨ ដែល ជា រយៈ ពេល ជាង ៥០០ ឆ្នាំ នៃ ការ គ្រប់គ្រង ដ៏ មាន ឥទ្ធិពល បំផុត ក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឥស្លាម ។

បដិវត្តន៍ ឆ្នាំ ៧៤៧ គឺ ជា ព្រឹត្តិការណ៍ ដ៏ សំខាន់ មួយ ដែល មិន ត្រឹមតែ បាន ផ្លាស់ប្តូរ ផែនទី នយោបាយ នៃ ពិភព ឥស្លាម ប៉ុណ្ណោះ ទេ ប៉ុន្តែ ថែមទាំង បាន បង្កើត គំរូ សម្រាប់ ចលនា បដិវត្តន៍ នៅ សម័យ ក្រោយ ៗ ផង ដែរ ។ ទង់ខ្មៅ ដែល Abu Muslim បាន ប្រើ បាន ក្លាយ ជា និមិត្តរូប ដ៏ មាន ឥទ្ធិពល ហើយ នៅ តែ បន្ត មាន វត្តមាន នៅ ក្នុង វប្បធម៌ និង និទាន ឥស្លាម រហូត មក ដល់ សព្វថ្ងៃ នេះ ។ ទោះ បី ជា រាជាណាចក្រ អាប់បាស៊ីដ បាន ដួលរលំ ក៏ ដោយ កេរិ៍ដ្ឋាន របស់ វា នៅ តែ ដក់ ជាប់ នៅ ក្នុង ស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសាស្ត្រ និង គំនិត សាសនា របស់ មូស្លីម ។ ការ យល់ ដឹង អំពី ព្រឹត្តិការណ៍ នេះ ជួយ ឱ្យ យើង យល់ កាន់ តែ ស៊ីជម្រៅ ពី ប្រវត្តិ នៃ តំបន់ មជ្ឈិម បូព៌ា និង អាស៊ី និង ទំនាក់ទំនង រវាង ជាតិសាសន៍ នានា ក្នុង ចក្រភព ឥស្លាម ។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia AD_747
  2. Wikipedia Abu_Muslim
  3. Wikipedia Abbasid_revolution
  4. Wikipedia Umayyad_Caliphate
  5. Wikipedia Abbasid_Caliphate
  6. Wikipedia Black_Standard