ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន គឺជាដំណើររឿងដ៏យូរអង្វែងរបស់ប្រជាជាតិកោះមួយនៅអាស៊ីបូព៌ា ដែលចាប់ផ្ដើមតាំងពីយុគថ្មចាស់ (Paleolithic) ប្រហែល ៣៨ ០០០ ដល់ ៣៩ ០០០ ឆ្នាំមុន។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ដាននៃអ្នករស់នៅដំបូងបំផុតនៅលើប្រជុំកោះជប៉ុន ត្រូវបានកំណត់ត្រឡប់ទៅសម័យនោះ ហើយបន្ទាប់មកគឺសម័យចូម៉ុង (Jōmon) ដែលមានឈ្មោះតាមផើងដីលំនាំខ្សែពួរ។

សម័យចូម៉ុង ត្រូវបានបន្តដោយសម័យយ៉ាយអុយ (Yayoi) ក្នុងសហស្សវត្សរ៍ទី ១ មុនគ្រិស្តសករាជ នៅពេលដែលការប្រឌិតថ្មីៗត្រូវបាននាំចូលពីអាស៊ី។ ការយោងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដំបូងបំផុតអំពីជប៉ុន ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រចិន "ហានស៊ូ" (Book of Han) ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១ នៃគ្រិស្តសករាជ។ ចាប់ពីពេលនោះមក ប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុនបានឆ្លងកាត់ការបង្កើតរដ្ឋ និងរាជវាំងយ៉ាម៉ាតុ ការគ្រប់គ្រងរបស់វណ្ណៈសាមូរ៉ាយក្រោមរដ្ឋាភិបាលយោធា សម័យអេដូ (Edo) ដ៏យូរអង្វែង ការធ្វើទំនើបកម្មក្នុងសម័យមេជិ សង្គ្រាមពិភពលោកលើកទី ២ និងការក្លាយជាប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចធំនៅអាស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជប៉ុន គឺជាប្រទេសប្រជុំកោះនៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។ តាមវិគីភីឌា នៅសម័យអតិបរមាទឹកកកចុងក្រោយ ប្រហែល ២០ ០០០ ឆ្នាំមុន កម្រិតទឹកសមុទ្រទាបជាងសព្វថ្ងៃ ហើយតំបន់ធំៗនៃប្រជុំកោះជប៉ុន មានដែនដីភ្ជាប់ទៅដីគោកអាស៊ី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្ស និងសត្វធ្វើចំណាកស្រុកចូល។

ប្រជាជនសម័យដើមនៅជប៉ុន បានបន្សល់ទុកផើងដីលំនាំខ្សែពួរ និងទីតាំងបុរាណវិទ្យាជាច្រើន ដូចជាការសាងសង់ឡើងវិញនៃគ្រួសារសម័យចូម៉ុងនៅតំបន់សានណៃ ម៉ារុយ៉ាម៉ា (Sannai-Maruyama)។ នៅសម័យយ៉ាយអុយ កណ្ដឹងសំរឹទ្ធដូតាគុ (dōtaku) ពីសតវត្សរ៍ទី ៣ នៃគ្រិស្តសករាជ បង្ហាញពីជំនាញលោហធាតុដែលនាំចូលពីអាស៊ី។ ភាសាជប៉ុនសរសេរដោយអក្សរកាន់ជិ ហើយឈ្មោះប្រទេសជាភាសាជប៉ុន គឺ "នីហុង" (Nihon)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បន្តពីសម័យយ៉ាយអុយ សម័យគោហ្វុន (Kofun) បានបន្សល់ទុកផ្នូរធំៗ ដូចជាផ្នូរដាយសេនរ្យូ នៅអូសាកា ខណៈរាជវាំងយ៉ាម៉ាតុ (Yamato) បានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន។ នៅសម័យអាសុខា (Asuka) ព្រះអង្គម្ចាស់សូតូគុ ដែលជាព្រះរាជាអនុរាជពាក់កណ្ដាលរឿងព្រេង ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកឧបត្ថម្ភដំបូងគេបង្អស់នៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅជប៉ុន ហើយប្រាសាទហូរីយូជិ ដែលសាងសង់ដោយស្នងព្រះអង្គ គឺជាអគារឈើចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ នៅសម័យណារ៉ា (Nara) រាជវាំងបានឧបត្ថម្ភការសាងសង់ប្រាសាទតូដាយជិ ហើយនៅសម័យហេអាន (Heian) រាជធានីបុរាណត្រូវបានផ្លាស់ទៅហេអានក្យូ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១១ មានសង្គ្រាមមួយដែលគេស្គាល់ថា "សង្គ្រាមបីឆ្នាំចុងក្រោយ" (Later Three-Year War) ហើយវប្បធម៌រាជវាំងបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។

នៅឆ្នាំ ១១៩២ មីណាម៉ូតុ ណូ យ៉ូរីតូម៉ូ បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលយោធាកាម៉ាគូរ៉ា ដែលជារដ្ឋាភិបាលយោធាដំបូងគេ ហើយជារដ្ឋាភិបាលដែលសូហ្គុន និងវណ្ណៈសាមូរ៉ាយកាន់អំណាចជាក់ស្តែង។ ក្រោយមក ជប៉ុនបានប្រឈមនឹងការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោល ដែលត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងគំនូរប្រវត្តិសាស្ត្រ "ម៉ូកុ សូរ៉ាយ" (Mōko Shūrai)។ អាស៊ីកាហ្គា តាកាអ៊ូជិ បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលយោធាអាស៊ីកាហ្គា ហើយនៅឆ្នាំ ១៣៩៧ ប្រាសាទគីនកាគុជិ ត្រូវបានសាងសង់ដោយអាស៊ីកាហ្គា យ៉ូស៊ីមីតស៊ុ។ នៅសម័យសេងហ្គុគូ (Sengoku) មេទ័ព អូដា ណូប៊ូណាហ្គា និងតូយ៉ូតូមី ហ៊ីដេយ៉ូស៊ី បានកាន់កាប់តំបន់ធំៗនៃប្រទេស ដូចដែលបង្ហាញក្នុងផែនទីឆ្នាំ ១៥៨២។ ពាណិជ្ជករព័រទុយហ្គាល់ បានមកដល់ជប៉ុនដោយកប៉ាល់ពីហ្គោអា និងម៉ាកាវម្ដងក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយនៅថ្ងៃទី ២១ តុលា ១៦០០ សង្គ្រាមសេគីហារ៉ា ដែលមានទាហានប្រហែល ១៦០ ០០០ នាក់ប្រឈមមុខគ្នា បានបើកផ្លូវឱ្យ តូគូហ្គាវ៉ា អ៊ីយេយ៉ាស៊ុ បង្កើតរដ្ឋាភិបាលយោធាតូគូហ្គាវ៉ា និងចាប់ផ្ដើមសម័យអេដូ ដែលវណ្ណៈសាមូរ៉ាយមានឥទ្ធិពលខ្លាំង។

នៅចុងទសវត្សរ៍ ១៨៦០ សង្គ្រាមបូស្ហិន (Boshin) ដែលមានការចូលរួមពីសាមូរ៉ាយសាត់ស៊ូម៉ា បាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរដ៏ធំ ហើយព្រះចៅអធិរាជមេជិ ដែលជាព្រះចៅអធិរាជអង្គទី ១២២ បានដឹកនាំប្រទេសឆ្ពោះទៅរកការធ្វើទំនើបកម្ម។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៤ ដល់ ១៨៩៥ បានកើតសង្គ្រាមរវាងចិន និងជប៉ុនលើកទី ១ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៣១ ឧប្បត្តិហេតុមុគ់ដេន បាននាំឱ្យជប៉ុនកាន់កាប់តំបន់ម៉ាន់ជូរី។ ក្នុងសង្គ្រាមពិភពលោកលើកទី ២ ក្រោមរជ្ជកាលព្រះចៅអធិរាជសូវ៉ា (Hirohito) ជប៉ុនបានវាយប្រហារពែលហាប័រ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ ទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ាបានរងការទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូ។ នៅខែកញ្ញា ១៩៤៥ ឧត្តមសេនីយ៍សហរដ្ឋអាមេរិក ដូហ្គាស ម៉ាកអាធើ (Douglas MacArthur) បានជួបព្រះចៅអធិរាជហ៊ីរ៉ូហ៊ីតូ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ជប៉ុនស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី ៨ កញ្ញា ១៩៥១ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយជប៉ុន ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា។ លោក យ៉ូស៊ីដា ស៊ីហ្គេរុ ដែលកាន់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីឆ្នាំ ១៩៤៦ ដល់ ១៩៤៧ និងពីឆ្នាំ ១៩៤៨ ដល់ ១៩៥៤ គឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកដែលកាន់តំណែងយូរជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន។ តាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ជប៉ុនបានអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងបានក្លាយជាប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចធំមួយនៅក្នុងពិភពលោក។

វប្បធម៌ជប៉ុនមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលចាប់ផ្ដើមរីករាលដាលតាំងពីសម័យអាសុខា។ អក្សរសិល្ប៍ដ៏ល្បីល្បាញ ដូចជារឿង "រឿងនិទានហ្គេនជិ" (The Tale of Genji) ដែលគំនូររមូរមួយពីប្រហែលឆ្នាំ ១១៣០ បានគូរឈុតឆាកពីរឿងនេះ បង្ហាញពីភាពច្នៃប្រឌិតរបស់សម័យហេអាន។ ចំណែកសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្ម ដូចជាប្រាសាទគីនកាគុជិ ក៏បានបង្ហាញពីការរីកចម្រើននៃវប្បធម៌ជប៉ុនផងដែរ។ វប្បធម៌សម័យអេដូ ដែលពោរពេញទៅដោយទំនៀមទម្លាប់របស់វណ្ណៈសាមូរ៉ាយ និងការផ្លាស់ប្ដូរជាមួយពាណិជ្ជករអឺរ៉ុប បានបន្សល់ទុកកេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការស្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុនមានសារៈសំខាន់ ព្រោះជប៉ុននៅតែជាប្រទេសមានឥទ្ធិពលខាងសេដ្ឋកិច្ច ការទូត និងវប្បធម៌នៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។ តាមវិគីភីឌា ទីក្រុងតូក្យូបានក្លាយជាទីក្រុងទំនើបដ៏សំខាន់ ហើយនៅឆ្នាំ ២០១១ ជប៉ុនបានរងការរញ្ជួយដី និងរលកស៊ូណាមិដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបណ្ដាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បទពិសោធន៍នៃការកសាងប្រទេសឡើងវិញក្រោយសង្គ្រាម និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស គឺជាប្រធានបទដែលអាចជួយឱ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីព័ត៌មានបច្ចុប្បន្នអំពីជប៉ុន។