KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់២៤ កញ្ញា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ២៤ កញ្ញា ២០២៦

សមរភូមិ ស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ា ៖ ការតស៊ូ ចុងក្រោយ របស់ សាមូរ៉ាយ និង ការបញ្ចប់ ការបះបោរ សាត្ស៊ូម៉ា

នៅថ្ងៃទី ២៤ កញ្ញា ១៨៧៧ កងទ័ពអធិរាជជប៉ុនបានកម្ទេចក្រុមសាមូរ៉ាយសាត្ស៊ូម៉ា ក្រោមការដឹកនាំរបស់សៃហ្គោ តាកាម៉ូរី នៅសមរភូមិស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ា ដែលជាសមរភូមិចុងក្រោយនៃការបះបោរ ហើយបានបញ្ចប់ការបះបោរផ្ទៃក្នុងចុងក្រោយនៅក្នុងចក្រភពជប៉ុន។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Japanese Color Woodblock Print Portrait of Saigō Takamori by Hasegawa Sadanobu II, 1877. About this print: Issued in the beginning of November 1877, approximately six weeks after the end of the nine
ប្រភព: Wikimedia Commons

តាមឯកសារវិគីភីឌា សមរភូមិស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ាបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៤ កញ្ញា ១៨៧៧ នៅទីក្រុងកាហ្គោស៊ីម៉ា ប្រទេសជប៉ុន។ វាជាសមរភូមិចុងក្រោយនៃការបះបោរសាត្ស៊ូម៉ា ដែលក្នុងនោះ ក្រុមសាមូរ៉ាយក្រោមការដឹកនាំរបស់សៃហ្គោ តាកាម៉ូរី ដែលមានចំនួនតិចជាងសត្រូវយ៉ាងច្រើន បានធ្វើការតស៊ូចុងក្រោយ ប្រឆាំងនឹងកងទ័ពអធិរាជជប៉ុន ក្រោមបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ យ៉ាម៉ាហ្គាតា អារីតូម៉ូ និងឧត្តមនាវី កាវ៉ាមូរ៉ា ស៊ូមីយ៉ូស៊ី។ សមរភូមិនេះបានបញ្ចប់ដោយការកម្ទេចសៃហ្គោ និងកងទ័ពរបស់គាត់ទាំងស្រុង ដែលនាំឱ្យការបះបោរសាត្ស៊ូម៉ាត្រូវបានបញ្ចប់។ នៅថ្ងៃនេះ គឺជាខួប ១៤៩ ឆ្នាំនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះ។

ការបះបោរសាត្ស៊ូម៉ា ដែលត្រូវបានស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងភាសាជប៉ុនថា សង្គ្រាមសេណាន គឺជាការបះបោររបស់ពួកសាមូរ៉ាយដែលមិនពេញចិត្ត ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលអធិរាជថ្មីនៃចក្រភពជប៉ុន ដែលបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំទី ៩ នៃសម័យមេជិ។ ឈ្មោះរបស់វាមកពីដែនសាត្ស៊ូម៉ា ដែលបានក្លាយជាជម្រករបស់ពួកសាមូរ៉ាយដែលគ្មានការងារធ្វើ ក្រោយពីកំណែទម្រង់យោធាបានធ្វើឱ្យឋានៈរបស់ពួកគេក្លាយជាហួសសម័យ។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ការបះបោរនេះបានអូសបន្លាយពីថ្ងៃទី ២៩ មករា ដល់ថ្ងៃទី ២៤ កញ្ញា ១៨៧៧ ហើយត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងដាច់ខាត ដោយសៃហ្គោ តាកាម៉ូរី ដែលជាមេដឹកនាំរបស់វា ត្រូវបានគេបាញ់រងរបួសធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវិត។

ដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យនៃសមរភូមិនេះ ចាំបាច់ត្រូវយល់ពីវណ្ណៈដែលកំពុងរលាយបាត់នៅពេលនោះ។ តាមវិគីភីឌា សាមូរ៉ាយគឺជាសមាជិកនៃវណ្ណៈអ្នកចម្បាំងជំនាញនៅជប៉ុនមុនសម័យឧស្សាហកម្ម ដែលបម្រើការជាអ្នកក្រោមបង្គាប់របស់ពួកចៅហ្វាយនាយ។ ពួកគេមកពីគ្រួសារអ្នកចម្បាំង ហើយទទួលការហ្វឹកហាត់តាំងពីកុមារភាពតាមរយៈការបង្រៀនផ្ទាល់ខ្លួន ដោយជំនាញចម្បងៗរួមមានការប្រើដាវ ការបាញ់ធ្នូ និងការជិះសេះ។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន ជាញឹកញាប់មានតែសាមូរ៉ាយប៉ុណ្ណោះដែលមានសិទ្ធិកាន់អាវុធទាំងនោះ ហើយការហ្វឹកហាត់ច្រើនឆ្នាំបានធ្វើឱ្យពួកគេមានសមត្ថភាពខ្ពស់ជាងទាហានកេណ្ឌ និងកងកម្លាំងជំនួយ ដែលជាធម្មតាទទួលការហ្វឹកហាត់ត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះ សាមូរ៉ាយក៏បានសិក្សាអក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈសរសេរអក្សរផ្ចង់ និងទស្សនវិជ្ជាខុងជឺ ដែលស្របទៅនឹងតួនាទីរបស់ពួកគេជាមន្ត្រីរាជការក្រោមរបបស្ហូហ្គុន។

មេដឹកនាំនៃការបះបោរនេះ គឺសៃហ្គោ តាកាម៉ូរី ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន។ តាមឯកសារដដែល គាត់គឺជាសាមូរ៉ាយ និងជាអ្នកនយោបាយ ដែលបានដើរតួនាទីគន្លឹះក្នុងការស្តារមេជិ ដែលបានផ្តួលរំលំរបបស្ហូហ្គុនតូគូហ្គាវ៉ានៅឆ្នាំ ១៨៦៨ ហើយបន្ទាប់មកបានបម្រើការនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលមេជិថ្មី។ ប៉ុន្តែក្រោយមក គាត់បានបាត់បង់ជំនឿលើទិសដៅរបស់របបថ្មី ហើយបានដឹកនាំការបះបោរប្រឆាំងនឹងរបបនោះក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៧ ដែលក្នុងនោះគាត់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ដំណើរជីវិតរបស់គាត់ ដែលចាប់ផ្តើមពីតួអង្គសំខាន់នៃការស្តារមេជិ ទៅជាមេដឹកនាំបះបោរប្រឆាំងរបបថ្មី បានបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃការផ្លាស់ប្តូរសម័យកាលដ៏ធំនោះ។

តាមវិគីភីឌា ដែនសាត្ស៊ូម៉ា ដែលមួយរយៈត្រូវបានស្គាល់ថាជាដែនកាហ្គោស៊ីម៉ា គឺជាដែនមួយរបស់របបស្ហូហ្គុនតូគូហ្គាវ៉ាក្នុងសម័យអេដូ ពីឆ្នាំ ១៦០០ ដល់ឆ្នាំ ១៨៧១។ វាជាដែនដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការស្តារមេជិ ហើយក្រោយកំណែទម្រង់យោធា វាបានក្លាយជាទីតាំងដែលពួកសាមូរ៉ាយដែលបាត់បង់ឋានៈប្រមូលផ្តុំគ្នា។ ដូច្នេះ ការបះបោរសាត្ស៊ូម៉ា មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រយុទ្ធរវាងកងទ័ពពីរនោះទេ ប៉ុន្តែជាការប៉ះទង្គិចរវាងរបបចាស់ដែលតំណាងដោយវណ្ណៈអ្នកចម្បាំង និងរដ្ឋកណ្តាលថ្មីដែលកំពុងពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន។

នៅខាងកងទ័ពអធិរាជវិញ កងទ័ពអធិរាជជប៉ុន គឺជាកងកម្លាំងគោកចម្បងរបស់ចក្រភពជប៉ុនពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ឆ្នាំ ១៩៤៥។ តាមវិគីភីឌា កងទ័ពនេះបានដើរតួនាទីកណ្តាលក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់ជប៉ុនក្នុងសម័យមេជិ ហើយដំបូងឡើយត្រូវបានបង្កើតចេញពីកងទ័ពរបស់ពួកដែនសាមូរ៉ាយ ដែលបានផ្តួលរំលំរបបស្ហូហ្គុនតូគូហ្គាវ៉ា។ ក្រោយការស្តារមេជិ វាបានវិវត្តទៅជាកងទ័ពទំនើបដ៏ខ្លាំងក្លា ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីគំរូបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ ហើយក្រោយមកក៏មានកងកម្លាំងអាកាសរៀងខ្លួនផងដែរ។ ដូច្នេះ សមរភូមិស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ា គឺជាការប្រឈមមុខគ្នារវាងអតីតអ្នកចម្បាំងជំនាន់ចាស់ និងកងទ័ពទំនើបដែលកើតចេញពីកងទ័ពសាមូរ៉ាយដូចគ្នា។

សមរភូមិនៅស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ានៅថ្ងៃទី ២៤ កញ្ញា ១៨៧៧ គឺជាការប្រយុទ្ធចុងក្រោយបំផុត ដែលបានបញ្ចប់ការបះបោរទាំងមូល។ តាមវិគីភីឌា កងទ័ពរបស់សៃហ្គោត្រូវបានកម្ទេចអស់ទាំងស្រុង ហើយសៃហ្គោខ្លួនឯងក៏ត្រូវបានគេបាញ់រងរបួសធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវិត។ ជ័យជម្នះនៅសមរភូមិនេះបានពង្រឹងអំណាចរបស់កងទ័ពអធិរាជ ហើយការបះបោរសាត្ស៊ូម៉ាត្រូវបានកត់ត្រាថាជាករណីចុងក្រោយនៃការបះបោរផ្ទៃក្នុងនៅក្នុងចក្រភពជប៉ុន។ ក្រោយពីនោះមក គ្មានក្រុមណាមួយនៅក្នុងប្រទេសអាចផ្តួលរំលំអំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដោយកម្លាំងអាវុធបានឡើយ។

ផលវិបាកនៃការបង្ក្រាបការបះបោរនេះ មានលក្ខណៈជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តាមឯកសារដដែល កងទ័ពអធិរាជជប៉ុនបានបន្តក្លាយជាកម្លាំងគ្របដណ្ដប់ក្នុងនយោបាយជប៉ុន ហើយក្រោយមកបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមជាច្រើន រួមទាំងសង្គ្រាមរវាងចិន និងជប៉ុន លើកទីមួយ សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងជប៉ុន សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ សង្គ្រាមរវាងចិន និងជប៉ុន លើកទីពីរ និងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ ដូច្នេះ ជ័យជម្នះនៅស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ាបានបញ្ជាក់ថា ការធ្វើទំនើបកម្មរបស់ជប៉ុននឹងបន្តទៅមុខដោយគ្មានការរារាំងពីការបះបោរផ្ទៃក្នុងទៀត ហើយកងទ័ពដែលឈ្នះនៅទីនោះ គឺជាកងទ័ពដដែលដែលក្រោយមកបានក្លាយជាឧបករណ៍ចម្បងរបស់ជប៉ុនលើឆាកអន្តរជាតិ និងក្នុងតំបន់អាស៊ី។

ការចងចាំអំពីសមរភូមិនេះ ក៏បានរស់រានយូរអង្វែងផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា សៃហ្គោ តាកាម៉ូរី នៅតែត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន ខណៈដែលការបះបោរដែលគាត់ដឹកនាំ ត្រូវបានស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាសង្គ្រាមសេណាន។ ការតស៊ូចុងក្រោយរបស់ក្រុមសាមូរ៉ាយនៅស៊ីរ៉ូយ៉ាម៉ា បានបញ្ចប់ការប៉ុនប៉ងចុងក្រោយរបស់វណ្ណៈអ្នកចម្បាំងក្នុងការទាមទារតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងរបបថ្មី ហើយបានបើកផ្លូវឱ្យជប៉ុនបន្តការធ្វើទំនើបកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅមុខទៀត។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ នៅថ្ងៃទី ២៤ កញ្ញា ព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅតែជាការរំលឹកអំពីចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់នៃការផ្លាស់ប្តូរជប៉ុនទៅជារដ្ឋទំនើប។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia Battle_of_Shiroyama ១ មករា ១៨៧៧
  2. Wikipedia Satsuma_Rebellion ១ មករា ១៨៧៧
  3. Wikipedia Imperial_Japanese_Army ១ មករា ១៨៧៧
  4. Wikipedia Samurai ១ មករា ១៨៧៧
  5. Wikipedia Satsuma_Domain ១ មករា ១៨៧៧
  6. Wikipedia Saigō_Takamori ១ មករា ១៨៧៧