ហ្សាស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ហ្សាស (Jazz) គឺជាប្រភេទតន្ត្រីមួយដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិអាហ្វ្រិក-អាមេរិកនៃទីក្រុង New Orleans រដ្ឋ Louisiana សហរដ្ឋអាមេរិក នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី២០។ តាមវីគីភីឌា ហ្សាសមានឫសគល់នៅក្នុងតន្ត្រីប្លូស៍ (blues) រ៉ាកថាម (ragtime) និងធាតុផ្សំនៃតន្ត្រីអឺរ៉ុប រួមផ្សំនឹងទម្រង់ចង្វាក់ និងការស្រែកឆ្លើយពីទំនៀមទម្លាប់អាហ្វ្រិក។

លក្ខណៈពិសេសរបស់ហ្សាសរួមមាន ស្វ៊ីង (swing) ប៊្លូណូត (blue notes) អកុសដ៏ស្មុគស្មាញ (complex chords) ការច្រៀងនិងឆ្លើយ (call and response) ពហុចង្វាក់ (polyrhythms) និងការប្រឌិតភ្លាមៗ (improvisation)។ ចាប់តាំងពីយុគសម័យហ្សាស (Jazz Age) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ មក ហ្សាសត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាទម្រង់តន្ត្រីដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រពៃណី និងតន្ត្រីប្រជាប្រិយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទីក្រុង New Orleans ស្ថិតនៅលើដីសណ្ដទន្លេ Mississippi ភាគខាងត្បូងសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ដែលហ្សាសបានប្រសូតឡើង។ ជាទីក្រុងកំពង់ផែដ៏មមាញឹក វាបានក្លាយជាចំណុចប្រជុំនៃវប្បធម៌ចម្រុះពីអាហ្វ្រិក បារាំង អេស្ប៉ាញ និងការ៉ាប៊ីន។

តាមវីគីភីឌា សហគមន៍ជនជាតិអាហ្វ្រិក-អាមេរិក ជាពិសេសអ្នកស្រុក Creole ដែលនិយាយភាសាបារាំង បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើត និងអភិវឌ្ឍតន្ត្រីហ្សាស។ ប្រជាជននៅតំបន់នេះបាននាំយកនូវប្រពៃណីតន្ត្រីផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ដូចជា ចម្រៀងបរិសុទ្ធ (spirituals) ចម្រៀងការងារ (work songs) និងចម្រៀងទំនើង (field hollers) មកលាយបញ្ចូលគ្នាជាមួយឧបករណ៍តន្ត្រីអឺរ៉ុប បង្កើតបានជាទម្រង់ថ្មីមួយនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ហ្សាសបានចាប់រូបរាងក្នុងចំណោមសហគមន៍អាហ្វ្រិក-អាមេរិកនៅ New Orleans តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨០០ មកម៉្លេះ។ យោងតាមវីគីភីឌា ការបញ្ចូលគ្នានៃតន្ត្រីប្លូស៍ដែលបង្ហាញពីទុក្ខសោក និងតន្ត្រីរ៉ាកថាមដែលមានចង្វាក់រស់រវើក រួមជាមួយភាពសុខដុមរបស់អឺរ៉ុប បានបង្កើតឱ្យមានសំឡេងប្លែកមួយ។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ ដែលត្រូវបានគេហៅថាយុគសម័យហ្សាស (Jazz Age) តន្ត្រីនេះបានពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងនៅទូទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបានក្លាយជាបាតុភូតវប្បធម៌មួយ។ ក្រោយមក ហ្សាសបានបន្តការវិវត្តដោយមានរចនាបថថ្មីៗជាច្រើន ដែលធ្វើឱ្យព្រំដែននៃតន្ត្រីនេះកាន់តែទូលំទូលាយ ហើយបានសាយភាយទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប និងពិភពលោកទាំងមូល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវីគីភីឌា ហ្សាសបានក្លាយជាឧស្សាហកម្មដ៏ធំមួយ រួមមានការលក់កំណត់ត្រា ការប្រគំតន្ត្រី ក្លិបហ្សាស និងពិធីបុណ្យតន្ត្រីធំៗ ដែលជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចតន្ត្រីពិភពលោក។ ផ្នែកវប្បធម៌ ហ្សាសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា “តន្ត្រីបុរាណរបស់អាមេរិក” ដោយសារភាពសម្បូរបែប និងឥទ្ធិពលស៊ីជម្រៅ។

ហ្សាសក៏មានតួនាទីក្នុងចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋផងដែរ ដោយក្លាយជានិមិត្តរូបនៃសេរីភាព និងការបញ្ចេញមតិ។ លើសពីនេះ អង្គការយូណេស្កូបានប្រកាសទិវាហ្សាសអន្តរជាតិ (International Jazz Day) នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីអបអរសាទរតួនាទីរបស់តន្ត្រីនេះក្នុងការលើកកម្ពស់សន្តិភាព និងការយោគយល់គ្នារវាងវប្បធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ហ្សាសនៅតែជាប្រភេទតន្ត្រីដែលមានភាពទាក់ទាញ និងរស់រវើកទូទាំងពិភពលោក។ ពិធីបុណ្យហ្សាសធំៗដូចជា New Orleans Jazz & Heritage Festival និង Montreux Jazz Festival ទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់ពាន់នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ខណៈដែលអ្នកតន្ត្រីជំនាន់ថ្មីបន្តស្វែងរកនវានុវត្តន៍ក្នុងទម្រង់ហ្សាស។

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការចាប់អារម្មណ៍លើតន្ត្រីហ្សាសក៏កំពុងកើនឡើងផងដែរ ដោយមានសាលាតន្ត្រី និងក្លិបមួយចំនួនបានបើកបង្រៀន និងសម្ដែងជាប្រចាំ។ តន្ត្រីហ្សាសនៅតែជាប្រភពនៃការច្នៃប្រឌិត និងការបំផុសគំនិតសម្រាប់តន្ត្រីករគ្រប់ជំនាន់ ហើយមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអប់រំតន្ត្រីនៅទូទាំងពិភពលោក។