ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia តំបន់កាស្មៀរគឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅភាគខាងជើងបំផុតនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ពាក្យថា «កាស្មៀរ» សំដៅតែលើជ្រលងភ្នំកាស្មៀរដែលស្ថិតនៅចន្លោះជួរភ្នំហិមាល័យធំ និងជួរភ្នំពីរផានចាល់ (Pir Panjal) ប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយមក ពាក្យនេះបានពង្រីកវិសាលភាពឲ្យគ្របដណ្តប់តំបន់ធំមួយដែលពីមុនជាផ្នែកនៃរដ្ឋសិរីរដ្ឋ Jammu and Kashmir និងរួមមានទឹកដីដែលឥឡូវគ្រប់គ្រងដោយឥណ្ឌា (Jammu and Kashmir និង Ladakh) ទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយប៉ាគីស្ថាន (Azad Kashmir និង Gilgit-Baltistan) និងទឹកដីដែលគ្រប់គ្រងដោយចិន (Aksai Chin និង Trans-Karakoram Tract)។

តំបន់កាស្មៀរមានសារៈសំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយបានក្លាយជាចំណុចនៃជម្លោះរវាងឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និងចិនរាប់ទសវត្សរ៍មកហើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia តំបន់កាស្មៀរមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះគួរឲ្យទាក់ទាញ ដោយគ្របដណ្តប់ទៅដោយជួរភ្នំខ្ពស់ៗដូចជា ហិមាល័យ ការ៉ាកូរ៉ាម (Karakoram) និងហិណ្ឌូកូស (Hindu Kush) ព្រមទាំងជ្រលងភ្នំមានជីជាតិដូចជាជ្រលងភ្នំកាស្មៀរជាដើម។ ទន្លេធំៗរួមមាន Indus, Jhelum និង Chenab ដែលផ្តល់ទឹកសម្រាប់កសិកម្មនិងការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ អាកាសធាតុប្រែប្រួលពីតំបន់ត្រូពិចរហូតដល់តំបន់ត្រជាក់ខ្លាំងនៅលើភ្នំ។

ប្រជាជនកាស្មៀរមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ ភាសា និងសាសនា។ ជនជាតិកាស្មៀរ (Kashmiris) គឺជាក្រុមធំ ប៉ុន្តែក៏មានជនជាតិ Dogra, Ladakhi, Balti និង Gilgiti ផងដែរ។ សាសនាសំខាន់ៗរួមមាន សាសនាឥស្លាម (ភាគច្រើននៅជ្រលងភ្នំកាស្មៀរ) សាសនាហិណ្ឌូ (ភាគច្រើននៅ Jammu) និងពុទ្ធសាសនា (ភាគច្រើននៅ Ladakh)។ ភាសាដែលនិយាយរួមមាន Kashmiri, Dogri, Urdu, Ladakhi ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រកាស្មៀរមានភាពស្មុគស្មាញ និងដើរតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងនយោបាយតំបន់។ ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ Wikipedia តំបន់នេះធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអរិយធម៌បុរាណ ដោយមានសាសនាហិណ្ឌូ និងពុទ្ធសាសនារីកចម្រើននៅសម័យដំបូង។ រូបចម្លាក់ព្រះម៉ែលក្ស្មី (Lakshmi) ពីសតវត្សរ៍ទី៦ គឺជាស្នាដៃសិល្បៈដ៏សំខាន់មួយដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលហិណ្ឌូ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៤ ឥស្លាមសាសនាបានរីករាលដាលយ៉ាងខ្លាំង ហើយក្លាយជាសាសនាភាគច្រើននៅជ្រលងភ្នំ។

នៅឆ្នាំ១៨៤៦ មហារាជ Gulab Singh បានបង្កើតរដ្ឋសិរីរដ្ឋ Jammu and Kashmir ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយក្រុមហ៊ុន East India Company របស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ រដ្ឋនេះមានព្រំដែនថ្មីតាមផែនទីឆ្នាំ១៩០៩។ បន្ទាប់ពីការបែងចែកឯករាជ្យភាពរបស់ឥណ្ឌានៅឆ្នាំ១៩៤៧ មហារាជ Hari Singh បានសម្រេចភ្ជាប់រដ្ឋរបស់លោកទៅនឹងឥណ្ឌា ដែលនាំឲ្យផ្ទុះសង្គ្រាមលើកទី១ រវាងឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាន។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអន្តរាគមន៍ និងបង្កើតបន្ទាត់ឈប់បាញ់ (Line of Control) នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលនៅតែបែងចែកតំបន់នេះរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ជម្លោះបានបន្តដោយមានសង្គ្រាមលើកទីពីរនៅឆ្នាំ១៩៦៥ និងការប្រយុទ្ធនៅឯ Kargil ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩។ លើសពីនេះចិនបានកាន់កាប់តំបន់ Aksai Chin កំឡុងសង្គ្រាមឥណ្ឌា-ចិនឆ្នាំ១៩៦២ ហើយនៅតែគ្រប់គ្រងដដែល។ កត្តាទាំងអស់នេះបានធ្វើឲ្យកាស្មៀរក្លាយជាចំណុចក្តៅខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់កាស្មៀរពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម សិប្បកម្ម និងវិស័យទេសចរណ៍។ ផលិតផលកសិកម្មសំខាន់ៗរួមមាន ស្រូវ ផ្លែប៉ោម និងសាហ្វ្រុន (saffron) ដែលកាស្មៀរផលិតបានគុណភាពខ្ពស់។ សិប្បកម្មប្រពៃណីដូចជាការផលិតសាក់ Pashmina ដ៏ល្បីល្បាញ និងកម្រាលព្រំធ្វើដោយដៃ បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចអស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍ (ដូចរូបភាពខាងក្រោម)។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី វិស័យទេសចរណ៍ដែលធ្លាប់ជាប្រភពចំណូលធំ បានរងផលប៉ះពាល់ដោយសារអស្ថិរភាព និងជម្លោះនយោបាយ។

ផ្នែកវប្បធម៌ កាស្មៀរជាកន្លែងរួមបញ្ចូលនៃឥទ្ធិពលសាសនាហិណ្ឌូ ពុទ្ធ និងឥស្លាម។ តន្ត្រីប្រពៃណី (Sufi music) ម្ហូបអាហារដូចជា Rogan Josh និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសម្បូរបែបនេះ។ សម្លៀកបំពាក់បុរាណ និងគ្រឿងសិប្បកម្មដូចជាកំរាលព្រំ និងសាក់ បន្តជាអត្តសញ្ញាណរបស់តំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ជម្លោះកាស្មៀរនៅតែជាបញ្ហាយកចិត្តទុកដាក់ខាងអន្តរជាតិ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានដកចេញមាត្រា ៣៧០ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលផ្តល់ស្វ័យភាពពិសេសដល់រដ្ឋ Jammu and Kashmir ហើយបានរៀបចំបែងចែកតំបន់នេះទៅជាដែនដីសហភាពពីរ (Jammu and Kashmir និង Ladakh) គ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឲ្យភាពតានតឹងជាមួយប៉ាគីស្ថានកើនឡើង ហើយមានការរិះគន់ពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិមួយចំនួន។

ជាងនេះទៅទៀត ការប៉ះទង្គិចព្រំដែនរវាងឥណ្ឌា និងចិននៅតំបន់ Galwan កាលពីឆ្នាំ២០២០ បានបង្ហាញពីភាពផុយស្រួយនៃសន្តិភាពនៅតាមព្រំដែនកាស្មៀរ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា បញ្ហាកាស្មៀរអាចត្រូវបានមើលឃើញថាជាករណីសិក្សាស្តីពីជម្លោះទឹកដី និងឥទ្ធិពលរបស់មហាអំណាចក្នុងតំបន់។ កម្ពុជាជាសមាជិកអាស៊ានតែងគាំទ្រដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងការគោរពបូរណភាពទឹកដី ដែលជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ប្រទេសដែលមានជម្លោះស្រដៀងគ្នា។