ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការសម្លាប់រង្គាលនៅឡាស៊ីន គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលបានកើតឡើងនៅព្រឹកថ្ងៃទី ៥ សីហា ១៦៨៩ នាតំបន់លើកោះម៉ុងរ៉េអាល់ ក្នុងអាណានិគមបារាំងថ្មី (New France) ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសកាណាដា។ យោងតាមវីគីភីឌា អ្នកចម្បាំងម៉ូហាក់ (Mohawk) ប្រមាណ ១,៥០០ នាក់ បានវាយប្រហារដោយការភ្ញាក់ផ្អើលទៅលើទីតាំងតូចមួយឈ្មោះឡាស៊ីន ដែលជាសហគមន៍ជនជាតិបារាំងដំបូងគេនៅតំបន់នោះ។ ការវាយប្រហារនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមប៊ីវើរ (Beaver Wars) ដែលជាជម្លោះអូសបន្លាយរវាងសហព័ន្ធអ៊ីរ៉ូក្វូ (Iroquois) និងអាណានិគមបារាំងព្រមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តជនជាតិដើមរបស់ពួកគេ សំដៅគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរោមសត្វ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបន្សល់ទុកនូវរបួសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមនិយមបារាំងនៅអាមេរិកខាងជើង ហើយត្រូវបានគេចងចាំថាជាគំរូនៃអំពើហិង្សាដ៏ឃោរឃៅរវាងពួកអាណានិគមអឺរ៉ុប និងប្រជាជនដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឡាស៊ីនស្ថិតនៅចំណុចខាងលើនៃកោះម៉ុងរ៉េអាល់ ដែលមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រតាមដងទន្លេសន្តលូរ៉ង់ (St. Lawrence River)។ ក្នុងសម័យនោះ តំបន់នេះជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់ផ្នែកខាងលិចនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង តាមរយៈបណ្តាញផ្លូវទឹក និងផ្លូវព្រៃ។ យោងតាមវីគីភីឌា ការតាំងទីលំនៅនៅឡាស៊ីនត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងពង្រីកពាណិជ្ជកម្មរោមសត្វ និងផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកទៅក្នុងចំណោមជនជាតិដើម។

ប្រជាជននៅទីនោះភាគច្រើនជាជនជាតិបារាំងដែលរួមមានអ្នកជំនួញរោមសត្វ អ្នកសាសនា និងកងទាហានការពារ។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្រុមជនជាតិដើមម៉ូហាក់ ដែលជាផ្នែកមួយនៃសហព័ន្ធអ៊ីរ៉ូក្វូ គឺជាអ្នករស់នៅដើមនៃតំបន់នោះ ហើយមានជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃជាមួយបារាំងដែលចង់គ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។ ភាពតានតឹងរវាងក្រុមទាំងពីរបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនាថ្ងៃនៃការវាយប្រហារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការសម្លាប់រង្គាលនៅឡាស៊ីនមិនអាចបកស្រាយដាច់ពីបរិបទនៃសង្គ្រាមប៊ីវើរបានឡើយ។ សង្គ្រាមនេះជាជម្លោះដ៏យូរបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិកខាងជើង ដែលមានរយៈពេលរាប់សិបឆ្នាំក្នុងសតវត្សទី ១៧។ វាបានផ្ទុះឡើងដោយសារតែការប្រកួតប្រជែងខាងពាណិជ្ជកម្មរោមសត្វ រវាងមហាអំណាចអឺរ៉ុប និងក្រុមជនជាតិដើមនានា។ ពួកអ៊ីរ៉ូក្វូ រួមទាំងក្រុមម៉ូហាក់ បានព្យាយាមកម្ចាត់ឥទ្ធិពលរបស់បារាំងនៅក្នុងតំបន់នេះ ដោយសារពួកគេចង់ធ្វើជាអន្តរករណ៍ក្នុងការជួញដូរជាមួយអង់គ្លេស។

នៅឆ្នាំ ១៦៨៩ ស្ថានការណ៍បានឡើងកម្តៅខ្លាំង ក្រោយពីមានការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបន្តបន្ទាប់។ តាមវីគីភីឌា អ្នកចម្បាំងម៉ូហាក់ចំនួនប្រមាណ ១,៥០០ នាក់ បានឆ្លៀតឱកាសនៅពេលដែលអាណានិគមបារាំងកំពុងជួបបញ្ហាការពារនឹងសង្គ្រាម ហើយបានធ្វើការវាយប្រហារដ៏គ្រោះថ្នាក់ទៅលើឡាស៊ីន។ ការវាយប្រហារនេះបានធ្វើឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន ព្រមទាំងបានបំផ្លាញទីលំនៅដ្ឋាន និងទ្រព្យសម្បត្តិភាគច្រើនផងដែរ។

បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ អាជ្ញាធរបារាំងបានបង្កើនកម្លាំងទាហាននិងកសាងបន្ទាយជាច្រើនដើម្បីការពារតំបន់នេះ រួមទាំងបន្ទាយដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបន្ទាយឡាស៊ីន (Fort Lachine) ផងដែរ។ លោក Daniel d'Auger de Subercase គឺជាមន្ត្រីយោធាបារាំងមួយរូបដែលបានបម្រើការនៅក្នុងតំបន់នោះក្នុងអំឡុងពេលនៃជម្លោះ និងមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការពារអាណានិគមបារាំងថ្មី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់ឡាស៊ីនមុនពេលការសម្លាប់រង្គាល គឺពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើពាណិជ្ជកម្មរោមសត្វ ដែលជាវិស័យសំខាន់បំផុតនៅអាមេរិកខាងជើងនាសម័យនោះ។ រោមសត្វ ជាពិសេសរបស់សត្វឃ្មុំទឹក (beaver) មានតម្លៃខ្ពស់នៅអឺរ៉ុបសម្រាប់ផលិតមួក និងសំលៀកបំពាក់ប្រណិត។ អាណានិគមបារាំងថ្មីបានបង្កើតបណ្តាញជួញដូរដ៏ធំ ដោយមានឡាស៊ីនជាច្រកផ្លូវយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនទំនិញទៅកាន់ទីផ្សារបារាំង។

ទោះបីពាណិជ្ជកម្មរោមសត្វបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន វាក៏បានបង្កឱ្យមានជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃជាមួយជនជាតិដើមដែលជាម្ចាស់ដើមនៃតំបន់នេះ។ វប្បធម៌របស់ពួកអាណានិគមបារាំងក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកផងដែរ ដោយមានអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាជាច្រើននាក់បានស្នាក់នៅក្នុងតំបន់នោះ។ ការសម្លាប់រង្គាលនៅឡាស៊ីនបានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលបារាំងយល់ឃើញពីទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិដើម ហើយបាននាំទៅរកយុទ្ធសាស្ត្រយោធាកាន់តែរឹងមាំ និងការសាងសង់បន្ទាយការពារដូចជា Fort Lachine ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ឡាស៊ីនគឺជាផ្នែកមួយនៃទីក្រុងម៉ុងរ៉េអាល់ ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតមួយនៅប្រទេសកាណាដា។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការសម្លាប់រង្គាលនេះត្រូវបានរំលឹកឡើងវិញតាមរយៈសារមន្ទីរ និងវិមានក្នុងស្រុក រួមទាំងបន្ទាយហ្វតឡាស៊ីន (Fort Lachine National Historic Site) ដែលជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏ជាផ្នែកមួយនៃការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអឺរ៉ុបនិងជនជាតិដើមនៅអាមេរិកខាងជើង។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ព្រឹត្តិការណ៍នេះអាចជាការប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមនិយម និងជម្លោះជនជាតិដើមនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលបានបន្សល់ទុកនូវមេរៀនដ៏មានតម្លៃអំពីសន្តិភាព និងការគោរពសិទ្ធិជនជាតិដើម។ លើសពីនេះ នៅក្នុងបរិបទនៃការស្រុះស្រួលគ្នារវាងជនជាតិដើម និងរដ្ឋាភិបាលកាណាដាសព្វថ្ងៃ ព្រឹត្តិការណ៍នេះរំលេចឡើងនូវសារៈសំខាន់នៃការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបួស ដើម្បីឈានទៅរកការស្ថាបនាសង្គមមួយប្រកបដោយយុត្តិធម៌។