ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ ឬប្រវត្តិនៃច្បាប់ (Legal history) គឺជាការសិក្សាអំពីរបៀបដែលច្បាប់បានវិវត្ត និងហេតុអ្វីបានជាច្បាប់មានការផ្លាស់ប្តូរ។ តាមវិគីភីឌា ការសិក្សានេះមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយការអភិវឌ្ឍន៍នៃអរិយធម៌ ហើយដំណើរការនៅក្នុងបរិបទធំជាងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គម។ ដូច្នេះ ប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់មិនគ្រាន់តែជាការកត់ត្រាច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការស្វែងយល់ពីសង្គមដែលបង្កើតច្បាប់ទាំងនោះផងដែរ។

យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ និងអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៃដំណើរការច្បាប់មួយចំនួន មើលឃើញប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ថាជាការកត់ត្រាការវិវត្តនៃច្បាប់នានា ព្រមទាំងជាការពន្យល់បែបបច្ចេកទេសអំពីរបៀបដែលច្បាប់ទាំងនោះបានវិវត្ត ក្នុងគោលបំណងយល់កាន់តែច្បាស់ពីប្រភពដើមនៃគោលគំនិតច្បាប់ផ្សេងៗ។ អ្នកខ្លះទៀតចាត់ទុកវាជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្របញ្ញា (intellectual history)។ ជាឧទាហរណ៍ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសឥណ្ឌា ដែលវិគីភីឌាចាត់ទុកថាជារដ្ឋធម្មនុញ្ញសរសេរវែងជាងគេបំផុតសម្រាប់ប្រទេសមួយ មានមាត្រា ៤៤៤ ភាគបញ្ជី ១២ ការធ្វើវិសោធនកម្មជាច្រើនលើក និងចំនួនពាក្យសរុប ១១៧,៣៦៩ ពាក្យ។

វិសាលភាព និងវិធីសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខាងច្បាប់បានវិភាគប្រវត្តិករណី តាមក្រសែភ្នែកនៃការស៊ើបអង្កេតបែបវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ ដើម្បីវិភាគភាពខុសគ្នាខាងវណ្ណៈក្នុងចំណោមភាគីក្តី អ្នកប្តឹង និងតួអង្គផ្សេងទៀតនៅក្នុងដំណើរការច្បាប់។ ពួកគេបានពិនិត្យលទ្ធផលនៃរឿងក្តី ថ្លៃចំណាយប្រតិបត្តិការ និងចំនួនរឿងក្តីដែលបានដោះស្រាយ ដើម្បីសិក្សាស្ថាប័នច្បាប់ ការអនុវត្ត នីតិវិធី និងឯកសាររឿងក្តី។

តាមវិគីភីឌា វិធីសាស្ត្របែបនេះផ្តល់រូបភាពកាន់តែលម្អិតអំពីច្បាប់ និងសង្គម ជាងការសិក្សាច្បាប់បែបប្រពៃណី ដែលផ្តោតលើនីតិសាស្ត្រ ច្បាប់ករណី និងក្រមច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៅសតវត្សទី ២០ បានមើលប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ក្នុងលក្ខណៈដែលមានបរិបទជាងមុន ដោយខិតជិតទៅនឹងការគិតរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គម។ ពួកគេបានពិនិត្យស្ថាប័នច្បាប់ជាប្រព័ន្ធស្មុគស្មាញនៃច្បាប់ តួអង្គ និងនិមិត្តសញ្ញា ហើយបានឃើញថាធាតុទាំងនេះមានអន្តរកម្មជាមួយសង្គម ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរ សម្របខ្លួន តស៊ូ ឬលើកកម្ពស់ទិដ្ឋភាពមួយចំនួននៃសង្គមស៊ីវិល។

វិគីភីឌាបង្ហាញឧទាហរណ៍នៃឯកសារច្បាប់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា ម៉ាញ៉ាកាតា (Magna Carta) ដែលរូបគំនូរបង្ហាញព្រះមហាក្សត្រជន់ (King John) នៃអង់គ្លេសកំពុងចុះហត្ថលេខា និងក្រមច្បាប់ជូតឡង់ (Code of Jutland) ឆ្នាំ ១២៤១ របស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលមានពាក្យថា "ដោយច្បាប់ ទឹកដីនឹងត្រូវបានកសាង" ឆ្លាក់នៅលើអគារតុលាការក្រុងកូប៉េនហាក។

តាមវិគីភីឌា ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ជួយឱ្យយល់ពីប្រភពដើមនៃគោលគំនិតច្បាប់ និងបង្ហាញថាច្បាប់ ព្រមទាំងស្ថាប័នច្បាប់ តែងតែផ្លាស់ប្តូរទៅតាមការវិវត្តនៃសង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់មិនមែនជារឿងរបស់អតីតកាលតែម្នាក់ឯងនោះទេ។ ពាក្យ "ដោយច្បាប់ ទឹកដីនឹងត្រូវបានកសាង" ដែលមានប្រភពពីក្រមច្បាប់ជូតឡង់ឆ្នាំ ១២៤១ នៅតែត្រូវបានឆ្លាក់នៅលើអគារតុលាការក្រុងកូប៉េនហាក ប្រទេសដាណឺម៉ាក រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដែលបង្ហាញថាគោលគំនិតច្បាប់ពីសម័យមុនៗនៅតែមានវត្តមានក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្ន។

តាមវិគីភីឌា ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ជួយឱ្យអ្នកសិក្សា និងសាធារណជនយល់ពីប្រភពដើមនៃគោលគំនិតច្បាប់ផ្សេងៗ ព្រមទាំងផ្តល់រូបភាពកាន់តែលម្អិតអំពីទំនាក់ទំនងរវាងច្បាប់ និងសង្គម។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ការសិក្សានេះអាចជួយឱ្យមើលការជជែកដេញដោលអំពីច្បាប់ ស្ថាប័ន និងយុត្តិធម៌បានកាន់តែច្បាស់ពីបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ។