អក្សរសិល្ប៍ចិន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍ចិនគឺជាប្រពៃណីអក្សរសាស្ត្រដ៏ចំណាស់ និងបន្តមកទល់សព្វថ្ងៃ ដែលមានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអក្សរសិល្ប៍នេះ បានចាប់ផ្តើមពីសិលាចារឹក និងបណ្ណសាររាជវាំងដំបូងបង្អស់ រហូតវិវត្តទៅជាស្នាដៃទស្សនវិជ្ជា និងប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗ ក្នុងយុគសម័យអ័ក្ស (Axial Age)។ វារួមបញ្ចូលទាំងកំណាព្យ រឿងល្ខោន អត្ថបទវែកញែក និងប្រលោមលោក ដែលសុទ្ធសឹងជាមរតកវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ ការវិវត្តន៍នៃភាសាសរសេរ ពីភាសាចិនបុរាណ (Literary Chinese) មកជាភាសាចិនសាមញ្ញ (vernacular) បានធ្វើឱ្យអក្សរសិល្ប៍នេះ កាន់តែទូលំទូលាយ និងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សង្គមចិន និងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍ចិន មានដើមកំណើតក្នុងតំបន់ដែលជាប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្ន ហើយបានរីកចម្រើនជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់អក្សរចិន ដែលមានប្រវត្តិជាង ៣ ០០០ ឆ្នាំ។ ប្រជាជននិយាយភាសាចិនរាប់ពាន់លាននាក់ ទាំងនៅក្នុងប្រទេសចិនដីគោក តៃវ៉ាន់ ហុងកុង និងសហគមន៍នៅបរទេស បានចូលរួមបង្កើត និងប្រើប្រាស់ស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍នេះយ៉ាងទូលំទូលាយ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការផ្លាស់ប្តូរពីភាសាចិនបុរាណដែលមានលំនាំតាមគម្ពីរបុរាណ ទៅជាភាសាសរសេរសាមញ្ញ (vernacular) បានអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនទូទៅអាចចូលរួមអាន និងបង្កើតស្នាដៃបាន។ នេះបានធ្វើឱ្យអក្សរសិល្ប៍មិនមែនសម្រាប់តែអ្នកប្រាជ្ញតូចមួយក្រុមទេ តែជាផ្នែកនៃជីវិតប្រជាជនទូទៅ ហើយបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញភូមិសាស្ត្រចិន ដូចបានឃើញតាមរយៈហាងសៀវភៅធំៗនៅទូទាំងប្រទេសសព្វថ្ងៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អក្សរសិល្ប៍ចិនបានចាប់ផ្តើមពីសិលាចារឹក និងបណ្ណសារតុលាការសម័យបុរាណ ហើយរីកធំធាត់ខ្លាំងក្នុងយុគសម័យអ័ក្ស ដែលសម្បូរទៅដោយស្នាដៃទស្សនវិជ្ជា និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រាជវង្សហាន និងថាង ត្រូវបានចាត់ទុកជាយុគមាសនៃកំណាព្យ ដោយមានកវីល្បីឈ្មោះដូចជា បៃ ជូអ៊ី (ប្រហែលឆ្នាំ ៧៧២-៨៤៦) ជាដើម។ នៅរាជវង្សសុង (ឆ្នាំ ៩៦០–១២៧៩) និងយ័ន (ឆ្នាំ ១២៧១–១៣៦៨) កំណាព្យបែប "ឈី" អត្ថបទសរសេរផ្សេងៗ និងរឿងល្ខោនបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។

ក្រោយមក នៅរាជវង្សមីង និងឈីង ប្រលោមលោកធំៗត្រូវបានសរសេរឡើងដោយប្រើភាសាចិនសាមញ្ញ ដែលជាការវិវត្តចាកចេញពីការប្រើភាសាចិនបុរាណ។ នៅពេលនោះ ការបោះពុម្ពប្លុកឈើដែលបានរីករាលដាលតាំងពីសម័យថាង និងការបង្កើតប្រភេទផ្លាស់ទីដោយលោក ប៊ី សឺង (ឆ្នាំ ៩៩០–១០៥១) នៅសម័យសុង បានជួយពន្លឿនការផលិតសៀវភៅ ធ្វើឱ្យចំណេះដឹងត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងលឿនទូទាំងចិន។ នៅដើមសតវត្សទី ២០ អ្នកនិពន្ធ លូ ស៊ុន (ឆ្នាំ ១៨៨១–១៩៣៦) បានក្លាយជាសំឡេងដ៏សំខាន់ ដោយជំរុញឱ្យការសរសេរបែបសាមញ្ញកាន់តែមានប្រជាប្រិយភាព និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាសង្គម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា អក្សរសិល្ប៍ចិនបានដើរតួនាទីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវប្បធម៌ និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចចំណេះដឹងរបស់ចិន។ កាលពីសម័យបុរាណ ការប្រឡងចូលបម្រើការងាររាជការ តម្រូវឱ្យបេក្ខជនមានជំនាញពូកែក្នុងការសរសេរ និងយល់ដឹងអំពីគម្ពីរបុរាណ ដូច្នេះអក្សរសិល្ប៍គឺជាគន្លឹះសម្រាប់ភាពជោគជ័យក្នុងជីវិត។ ការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាបោះពុម្ពប្លុកឈើ និងប្រភេទផ្លាស់ទី បានបណ្តាលឱ្យមានការផលិតសៀវភៅច្រើនសម្បើម បង្កើតទីផ្សារសៀវភៅដ៏ធំ និងជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចផ្នែកបោះពុម្ព។ ស្នាដៃដែលបានបោះពុម្ព ដូចជាប្រលោមលោកសតវត្សទី ១៧ ឈ្មោះ "ស៊ីងស៊ីយីនយួនជួន" (Xingshi Yinyuan Zhuan) ដែលមានប្រវែងជាងមួយលានពាក្យ បង្ហាញពីការរីកចម្រើននៃវិស័យនេះ។

វប្បធម៌អក្សរសិល្ប៍ចិនក៏បានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងសាសនា និងជំនឿប្រពៃណី។ ទេវតាអក្សរសិល្ប៍ ដូចជា ព្រះវេស្សន្តរ វ៉ាង (Wenchang Wang) ត្រូវបានគោរពបូជាយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃអក្សរសាស្ត្រក្នុងជីវិតប្រជាជន។ ស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍មិនត្រឹមតែជាការកម្សាន្តប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជាឧបករណ៍បង្រៀនសីលធម៌ និងផ្សព្វផ្សាយគំនិតទស្សនវិជ្ជា ដែលបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងអត្តសញ្ញាណជាតិចិនរហូតមក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អក្សរសិល្ប៍ចិននៅតែជាមុខវិជ្ជាដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសម័យថ្មី។ តាមវិគីភីឌា ការផ្លាស់ប្តូរទៅជាភាសាសាមញ្ញដែលលូ ស៊ុនដឹកនាំ បានបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់អក្សរសិល្ប៍ចិនទំនើប ដែលបន្តរីកចម្រើនរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ស្នាដៃរបស់គាត់ដូចជារឿង "អា Q" ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាជាច្រើន និងក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការរិះគន់សង្គមដែលពាក់ព័ន្ធដល់មនុស្សទូទៅ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា អក្សរសិល្ប៍ចិនមានចំណងទាក់ទងជាប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ តាមរយៈការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងការផ្លាស់លំនៅដ្ឋានរបស់ជនជាតិចិនមកកាន់តំបន់នេះ ដែលបាននាំយករឿងរ៉ាវ និងប្រពៃណីអក្សរសាស្ត្រមកជាមួយ។ ការបកប្រែស្នាដៃចិនទៅជាភាសាខ្មែរ កាន់តែកើនឡើង ហើយមុខវិជ្ជានេះត្រូវបានបង្រៀននៅក្នុងសាលា និងមហាវិទ្យាល័យមួយចំនួននៅកម្ពុជា។ ក្នុងបរិបទពិភពលោកដែលកាន់តែតភ្ជាប់គ្នា ការស្វែងយល់ពីអក្សរសិល្ប៍ចិនអាចជួយផ្តល់ទស្សនវិស័យថ្មីៗ អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសជិតខាងដ៏មហិមាមួយនេះ។