ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាណត្តិសម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន (Mandate for Palestine) ជាអាណត្តិរបស់សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ដែលប្រគល់ការគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន និងត្រាន់ហ្សកដង់ (Transjordan) ទៅឱ្យចក្រភពអង់គ្លេស។ ទឹកដីទាំងពីរនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់អស់រយៈពេលបួនសតវត្ស រហូតដល់ចក្រភពអូតូម៉ង់ចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ តាម Wikipedia ក្រោមអាណត្តិនេះ អង់គ្លេសទទួលកាតព្វកិច្ចទាំងចំពោះប្រជាជនរស់នៅក្នុងទឹកដីទាំងនោះ និងចំពោះការបង្កើតផ្ទះជាតិរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដូចដែលមានចែងក្នុងសេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរឆ្នាំ១៩១៧របស់រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស។

អាណត្តិនេះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យអង់គ្លេសនៅសន្និសីទសាន់រ៉េម៉ូ ខែមេសា ១៩២០ បន្ទាប់ពីបារាំងបានធ្វើសម្បទានក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងក្លេមង់សូ-លយហ្សក ឆ្នាំ១៩១៨ លើការគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិនៃប៉ាឡេស្ទីន ដែលពីមុនបានព្រមព្រៀងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងសាយគ៍-ពីកូ។ ត្រាន់ហ្សកដង់ត្រូវបានបញ្ចូលបន្ថែម ក្រោយពេលអាណាចក្រអារ៉ាប់នៅដាម៉ាសត្រូវបានផ្តួលរំលំដោយបារាំងក្នុងសង្គ្រាមបារាំង-ស៊ីរី។ រដ្ឋបាលស៊ីវិលចាប់ផ្តើមនៅប៉ាឡេស្ទីនក្នុងខែកក្កដា ១៩២០ និងនៅត្រាន់ហ្សកដង់ក្នុងខែមេសា ១៩២១។ អាណត្តិមានសុពលភាពពី ២៩ កញ្ញា ១៩២៣ ដល់ ១៥ ឧសភា ១៩៤៨ សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន និងដល់ ២៥ ឧសភា ១៩៤៦ សម្រាប់ត្រាន់ហ្សកដង់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia អាណត្តិនេះគ្របដណ្តប់ទឹកដីពីរ គឺប៉ាឡេស្ទីន និងត្រាន់ហ្សកដង់ នៅភាគខាងកើតសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។ ទឹកដីទាំងនេះជាផ្នែកនៃចក្រភពអូតូម៉ង់ ហើយប្រជាជនក្នុងតំបន់ គឺជាកត្តាកណ្តាលនៃកាតព្វកិច្ចរបស់អង់គ្លេស ទាំងចំពោះអ្នកស្រុក និងចំពោះការបង្កើតផ្ទះជាតិរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ។

ព្រំដែននៃតំបន់នេះក៏ត្រូវបានពិភាក្សាយូរអង្វែងដែរ។ នៅខែមករា ១៩១៩ ក្រសួងការបរទេសអង់គ្លេសបានរៀបចំអនុស្សរណៈមួយកំណត់ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន ជូនគណៈកម្មាធិការបូព៌ាប្រទេសនៃគណៈរដ្ឋមន្ត្រីសង្គ្រាមអង់គ្លេស មុនសន្និសីទសន្តិភាពប៉ារីស។ សំណើដំបូងសម្រាប់ព្រំដែនខាងត្បូង បានដើរតាមព្រំដែនអេហ្ស៊ីប-អូតូម៉ង់ឆ្នាំ១៩០៦ ដល់តំបន់អាល់ អៅចា រួចកាត់ទិសខាងកើត-ខាងលិចតាមភាគខាងជើងនៃតំបន់ណេហ្គេវ។

នៅដើមឆ្នាំ១៩២១ ព្រំដែនរវាងប៉ាឡេស្ទីន និងត្រាន់ហ្សកដង់ នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានសម្រេច ដូចដែលបង្ហាញក្នុងផែនទីគណៈរដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេសដើមឆ្នាំ១៩២១ ដែលបញ្ជាក់ព្រំដែនសំណើរបស់អាណត្តិនានា។ នៅ ២៥ មីនា ១៩២១ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានចេញអនុស្សរណៈស្តីពីមាតិកា ២៥ នៃអាណត្តិប៉ាឡេស្ទីន ទាក់ទងនឹងត្រាន់ហ្សកដង់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រភពដើមនៃអាណត្តិនេះស្ថិតក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ កិច្ចព្រមព្រៀងសាយគ៍-ពីកូ ដែលចុះហត្ថលេខានៅ ៨ ឧសភា ១៩១៦ បានកំណត់ឱ្យប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩១៨ បារាំងបានធ្វើសម្បទានលើការគ្រប់គ្រងនេះ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងក្លេមង់សូ-លយហ្សក។ ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានចេញសេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ ដែលកំណត់កាតព្វកិច្ចគាំទ្រការបង្កើតផ្ទះជាតិរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។

ក្រោយសង្គ្រាម ប្រព័ន្ធអាណត្តិត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមមាតិកា ២២ នៃផ្នែកទី១ (កតិកាសញ្ញាសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ) នៃសន្ធិសញ្ញាវ៉ែរសាយ ដោយកំណត់ថាជាការទុកចិត្តដ៏ពិសិដ្ឋនៃអរិយធម៌។ នៅសន្និសីទសាន់រ៉េម៉ូ ខែមេសា ១៩២០ អាណត្តិនេះត្រូវបានប្រគល់ជាផ្លូវការទៅឱ្យអង់គ្លេស។

សេចក្តីព្រាងអាណត្តិ (Cmd. ១១៧៦) ត្រូវបានលោក បាល់ហ្វួរ ដាក់ជូនលេខាធិការដ្ឋានសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិនៅ ៧ ធ្នូ ១៩២០ ដើម្បីសុំការអនុម័តពីក្រុមប្រឹក្សាសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ។ ការផ្លាស់ប្តូររវាងខែធ្នូ ១៩២០ និងខែកក្កដា ១៩២២ បានផ្តោតលើការការពារទីសក្ការៈបរិសុទ្ធ (មាតិកា ១៤ និង២១) និងការបន្ថែមត្រាន់ហ្សកដង់ (មាតិកា ២៥)។ អនុស្សរណៈស្តីពីត្រាន់ហ្សកដង់ត្រូវបានអនុម័តនៅក្រុមប្រឹក្សាសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិនៅ ១៦ កញ្ញា ១៩២២ ហើយអាណត្តិបានចូលជាធរមាននៅ ២៩ កញ្ញា ១៩២៣។

តាម Wikipedia ការគ្រប់គ្រងត្រាន់ហ្សកដង់មានការប្រែប្រួលជាច្រើន៖ លោក ហឺបឺត សាំយូអែល បានប្រកាសនៅតំបន់សលត៍ ក្នុងខែសីហា ១៩២០ ប៉ុន្តែលោកខឺហ្សុន បានដាស់តឿនថា មិនត្រូវមានការបង្កើតរដ្ឋបាលអង់គ្លេសនៅក្នុងតំបន់នោះឡើយ។ គោលនយោបាយត្រូវបានកែសម្រួលនៅសន្និសីទកៃរ៉ូ ខែមីនា ១៩២១។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ទិដ្ឋភាពវប្បធម៌ និងសាសនានៃអាណត្តិនេះ ឃើញច្បាស់តាមរយៈការការពារទីសក្ការៈបរិសុទ្ធ ដែលជាប្រធានបទចម្បងនៃការផ្លាស់ប្តូរអត្ថបទអាណត្តិរវាងឆ្នាំ១៩២០ និង១៩២២ (មាតិកា ១៤ និង២១)។ កាតព្វកិច្ចពីរផ្នែករបស់អង់គ្លេស គឺចំពោះប្រជាជនក្នុងតំបន់ និងចំពោះការបង្កើតផ្ទះជាតិរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ បានក្លាយជាគោលការណ៍គ្រឹះនៃរដ្ឋបាលអង់គ្លេសក្នុងអំឡុងអាណត្តិ។

ការសម្រេចនៅសាន់រ៉េម៉ូក៏បានជំរុញប្រតិកម្មផ្នែកមតិសាធារណៈផងដែរ៖ កាសែត The Times នៅ ២៦ មេសា ១៩២០ បានចុះផ្សាយអំពីការត្រេកអររបស់ចលនាស៊ីយ៉ូនីស្ត ចំពោះការទទួលស្គាល់អាណត្តិអង់គ្លេសលើប៉ាឡេស្ទីន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia អាណត្តិនេះបានបញ្ចប់នៅ ១៥ ឧសភា ១៩៤៨ សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន និងនៅ ២៥ ឧសភា ១៩៤៦ សម្រាប់ត្រាន់ហ្សកដង់ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រទេសហ្សកដង់។

សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ ការយល់ដឹងអំពីអាណត្តិនេះជួយបំភ្លឺផ្ទៃខាងក្រោយនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន និងការពិភាក្សាអំពីព្រំដែននៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដែលនៅតែជាប្រធានបទក្តៅក្នុងព័ត៌មានសកល។ សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ កាតព្វកិច្ចស្តីពីផ្ទះជាតិរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងការបែងចែកត្រាន់ហ្សកដង់ចេញពីប៉ាឡេស្ទីន គឺជាមរតកដែលពិភពលោកនៅតែយោងដល់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។