ម៉ាស (Masque)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ម៉ាស (Masque) គឺជាទម្រង់នៃការកម្សាន្តក្នុងព្រះរាជវាំងដែលពេញនិយមនៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី១៦ និងដើមសតវត្សទី១៧។ ការសម្តែងនេះរួមមានការច្រៀង រាំ លេងភ្លេង និងការសម្តែង ក្នុងឆាកដ៏ប្រណីតដែលត្រូវបានរចនាដោយស្ថាបត្យករល្បីៗ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាឡឺកូរី (allegory) គោរពកោតសរសើរចំពោះព្រះរាជា ឬអ្នកឧបត្ថម្ភ។ តួអង្គដែលច្រៀង និងនិយាយច្រើនតែជាអ្នកជំនាញដែលត្រូវបានជួល ខណៈអ្នកដែលរាំ (Masquers) ភាគច្រើនជាអ្នកក្នុងព្រះរាជវាំង។ ព្រះមហាក្សត្រិយានី Anne of Denmark បានសម្តែងរាំជាមួយនារីបរិពារព្រះអង្គពីឆ្នាំ ១៦០៣ ដល់ ១៦១១ ហើយព្រះមហាក្សត្រ Henry VIII និង Charles I នៃប្រទេសអង់គ្លេសក៏បានចូលរួមសម្តែងក្នុងម៉ាសនៅព្រះរាជវាំងរបស់ពួកទ្រង់ដែរ។ នៅប្រទេសបារាំង ព្រះបាទ Louis XIV បានរាំក្នុងរបាំបាឡេនៅវិមាន Versailles ដែលជាប្រពៃណីម៉ាស ដោយមានតន្ត្រីដោយលោក Jean-Baptiste Lully។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ម៉ាសមិនមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែវាបានរីករាលដាលនៅតាមព្រះរាជវាំងនានាក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប ជាពិសេសនៅអ៊ីតាលី អង់គ្លេស និងបារាំង។ យោងតាមវិគីភីឌា ម៉ាសមានប្រភពដើមនៅអ៊ីតាលី ក្នុងទម្រង់ហៅថា intermedio ដែលជាការសម្តែងខ្លីៗបញ្ចូលនៅចន្លោះឈុតឆាកនៃល្ខោនផ្សេងទៀត មុននឹងអភិវឌ្ឍទៅជាម៉ាសពេញលក្ខណៈ។ អ្នកចូលរួមមានចម្រុះវណ្ណៈ៖ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ដូចជាព្រះរាជិនី Anne of Denmark ព្រះមហាក្សត្រ Henry VIII ព្រះមហាក្សត្រ Charles I និងព្រះបាទ Louis XIV ដែលសុទ្ធតែបានសម្តែងផ្ទាល់ជាអ្នកម៉ាស។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អ្នកជំនាញដូចជាតារាសម្តែង តន្ត្រីករ និងអ្នកច្រៀងត្រូវបានជួលឱ្យទទួលខុសត្រូវផ្នែកច្រៀង និងនិយាយ ដោយបង្ហាញពីការបែងចែកតួនាទីរវាងអភិជន និងអ្នកសិល្បៈអាជីព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃម៉ាសចាប់ផ្តើមនៅប្រទេសអ៊ីតាលី ក្នុងយុគសម័យ Renaissance ជាមួយនឹងការសម្តែង intermedio ដែលជាផ្នែកនៃពិធីបុណ្យធំៗ។ យោងតាមវិគីភីឌា ទម្រង់នេះបានផ្លាស់ទីទៅអង់គ្លេស ហើយក្លាយជាការកម្សាន្តដ៏សំខាន់ក្នុងរាជវាំង ជាពិសេសក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រី Elizabeth I និងព្រះមហាក្សត្រ James I។ ព្រះរាជិនី Anne of Denmark បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការលើកកម្ពស់ម៉ាស ដោយព្រះនាងតែងតែសម្តែងដោយផ្ទាល់ជាញឹកញាប់។

ស្ថាបត្យករល្បីឈ្មោះ Inigo Jones គឺជាអ្នករចនាឆាក និងសំលៀកបំពាក់ដ៏សំខាន់សម្រាប់ម៉ាសនៅអង់គ្លេស។ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ លោកបានបង្កើតឈុតសម្រាប់តួអ្នកជិះសេះ ដោយប្រើមួកសុវត្ថិភាពដែលមានរោម និងអាវក្រោះវីរជន (heroic cuirass) ។ តាមវិគីភីឌា ក្បាច់រចនាទាំងនេះក្រោយមកបានក្លាយជាគំរូសម្រាប់ឈុតសំលៀកបំពាក់ក្នុងល្ខោនអូប៉េរ៉ា seria រហូតដល់សតវត្សទី១៨។

នៅប្រទេសបារាំង ម៉ាសបានវិវត្តទៅជារបាំបាឡេដ៏ឧឡារឹក ក្រោមរជ្ជកាលព្រះបាទ Louis XIV ដែលព្រះអង្គផ្ទាល់បានរាំ និងឧបត្ថម្ភតន្ត្រីករ Jean-Baptiste Lully។ ប្រពៃណីនេះបានបង្ហាញពីការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសិល្បៈ នយោបាយ និងអំណាច ដើម្បីពង្រឹងឋានៈរបស់ព្រះមហាក្សត្រ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការសម្តែងម៉ាសមួយតម្រូវឱ្យមានការចំណាយយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដោយសារឆាកដ៏ប្រណីត សំលៀកបំពាក់មានតម្លៃខ្ពស់ និងការជួលក្រុមអ្នកជំនាញជាច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា ការចំណាយទាំងនេះត្រូវបានឧបត្ថម្ភដោយព្រះរាជវង្សានុវង្ស និងអភិជន ដែលប្រើប្រាស់វាជាមធ្យោបាយបង្ហាញទ្រព្យសម្បត្តិ អំណាច ព្រមទាំងជាការបង្ហាញពីភក្តីភាពចំពោះព្រះរាជបល្ល័ង្ក។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ ម៉ាសបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សិល្បៈសម្តែងនាសម័យក្រោយ រួមមានល្ខោនអូប៉េរ៉ា និងរបាំបាឡេ។ ធាតុដូចជាឆាកដ៏អស្ចារ្យ សំលៀកបំពាក់តួអង្គវីរជន និងការប្រើប្រាស់តន្ត្រីដើម្បីបង្កើតបរិយាកាស សុទ្ធតែមានឫសគល់ពីម៉ាស។ ជាក់ស្តែង នៅសតវត្សទី១៨ ល្ខោនអូប៉េរ៉ា seria បានបន្តប្រើប្រាស់ក្បាច់សំលៀកបំពាក់ដែលរចនាឡើងដោយ Inigo Jones សម្រាប់តួអ្នកជិះសេះ ដែលបញ្ជាក់ពីការបន្តវេននៃសោភ័ណភាពម៉ាស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ ការសិក្សាអំពីម៉ាសផ្តល់ចំណេះដឹងសំខាន់ដល់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកសិល្បៈ ដើម្បីយល់ពីការវិវត្តនៃល្ខោន របាំ និងតន្ត្រីនៅអឺរ៉ុប។ យោងតាមវិគីភីឌា គំនិតដែលថាការសម្តែងអាចបម្រើជាឧបករណ៍នយោបាយ និងការបង្ហាញអំណាចរបស់អ្នកឧបត្ថម្ភ បានបន្សល់ទុកគំរូដែលអាចមើលឃើញនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ និងពិធីរដ្ឋនានារហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ការយល់ដឹងអំពីម៉ាសក៏ផ្តល់ទស្សនវិស័យស្តីពីទំនាក់ទំនងរវាងសិល្បៈ នយោបាយ និងអភិជន ដែលជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់សង្គមសម័យទំនើប។