សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ គឺជាសមុទ្រអន្តរទ្វីបមួយ ដែលស្ថិតនៅចន្លោះទ្វីបអឺរ៉ុប អាស៊ី និងអាហ្វ្រិក។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វាត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធស្ទើរតែទាំងស្រុងដោយដីគោក៖ នៅខាងកើតជាប់នឹងតំបន់ Levant នៅអាស៊ីខាងលិច ខាងជើងជាប់ Anatolia និងអឺរ៉ុបខាងត្បូង ហើយខាងត្បូងជាប់អាហ្វ្រិកខាងជើង។ សមុទ្រនេះភ្ជាប់ទៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកតាមច្រកសមុទ្រហ្គីប្រាល់តា ដែលមានទទឹងត្រឹមតែ ១៤ គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ហើយភ្ជាប់ទៅសមុទ្រខ្មៅតាមច្រក Bosporus និងទៅសមុទ្រក្រហមតាមព្រែកជីកស៊ុយអេ។

ដោយសារទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនេះហើយ ទើបសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេបានដើរតួជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការដឹកជញ្ជូន ពាណិជ្ជកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌តាំងពីសម័យបុរាណមក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានពណ៌នាថា សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេមានឆ្នេរសមុទ្រដ៏ច្រើនដែលមានរូបរាងចូលជ្រៅ ហើយប្រទេសក្រិកមានឆ្នេរវែងជាងគេដោយសារតែចំនួនកោះនិងឆ្នេរលំអៀងរបស់ខ្លួន។ កោះធំៗនៅក្នុងតំបន់រួមមាន Sicily និង Sardinia របស់ប្រទេសអ៊ីតាលី ព្រមទាំង Cyprus និង Crete ផងដែរ។ តំបន់សមុទ្រ Adriatic មានកោះតូចៗជាង ១២០០ កោះ ដូចកោះ Elaphiti នៅឆ្នេរក្រូអាស៊ី។

អាងស្តុកទឹកនៃសមុទ្រនេះលាតសន្ធឹងលើទឹកដីនៃប្រទេសជាច្រើន ដែលភាគច្រើនមានអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេពិសេស គឺរដូវក្ដៅស្ងួត និងរដូវរងាសើមត្រជាក់ ដែលអំណោយផលដល់វិស័យកសិកម្ម និងទេសចរណ៍។ ទីក្រុងធំៗដូចជា Barcelona, Rome, Athens, Istanbul, Alexandria និង Algiers សុទ្ធតែស្ថិតនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រនេះ ហើយរូបភាពផ្កាយរណបពេលយប់បង្ហាញពីដង់ស៊ីតេប្រជាជនយ៉ាងក្រាស់ក្រែលតាមតំបន់ឆ្នេរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេមានភាពសម្បូរបែបតាំងពីសម័យបុរាណ។ តាម Wikipedia អាណានិគមក្រិក និងភូនីស៊ី បានតាំងទីលំនៅនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រនេះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅសតវត្សទី៦ មុនគ.ស. ។ ក្រោយមក ចក្រភពរ៉ូមបានគ្រប់គ្រងសមុទ្រទាំងមូល ដោយហៅវាថា Mare Nostrum ហើយប្រែក្លាយវាទៅជាផ្លូវទឹកក្នុងស្រុករបស់ខ្លួនក្នុងរជ្ជកាលអធិរាជ Trajan (ឆ្នាំ១១៧ គ.ស.)។

នៅសម័យកណ្ដាល ក្រុង Genoa របស់អ៊ីតាលីបានក្លាយជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រ ដោយកងនាវាពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំ ដូចរូបគំនូរនៅសតវត្សទី១៤ បានបង្ហាញ។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយគឺ សមរភូមិឡេប៉ាន់តូ ក្នុងឆ្នាំ១៥៧១ ដែលកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធភាពបរិសុទ្ធអឺរ៉ុបបានយកឈ្នះចក្រភពអូតូម៉ង់ ដោយបញ្ឈប់ការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់អូតូម៉ង់នៅសមុទ្រនេះ។

នៅសតវត្សទី១៩ យុទ្ធនាការរបស់ណាប៉ូឡេអុងនៅអេហ្ស៊ីប បាននាំឱ្យមានសមរភូមិនីល (ឆ្នាំ១៧៩៨) ហើយការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើក្រុង Algiers ដោយកងនាវាអង់គ្លេស-ហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ១៨១៦ ក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាទុកផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់ជុំវិញសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹក និងវិស័យទេសចរណ៍។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា កប៉ាល់ដឹកទំនិញរាប់ពាន់គ្រឿងឆ្លងកាត់សមុទ្រនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយតភ្ជាប់អាស៊ីនិងអឺរ៉ុបតាមរយៈច្រកហ្គីប្រាល់តា និងព្រែកជីកស៊ុយអេ។ កំពង់ផែសំខាន់ៗដូចជា Trieste នៅអ៊ីតាលី បម្រើជាច្រកទ្វារពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់អឺរ៉ុបកណ្ដាល។

វិស័យទេសចរណ៍ក៏ជាក្បាលម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំដែរ ជាក់ស្តែងប្រទេសតួកគីបានទទួលភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិរហូតដល់ ៥១,២ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ដោយឆ្នេរ Kemer នៅ Antalya ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម។ ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ក្រិក និងអ៊ីតាលី ក៏ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំដែរ។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេជាទីតាំងប្រសព្វនៃអរិយធម៌ធំៗបី ដែលបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលដូចជា ម្ហូបអាហារបែបមេឌីទែរ៉ាណេ ស្ថាបត្យកម្មបុរាណ និងទំនៀមទម្លាប់ចម្រុះជាតិសាសន៍ ដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន Wikipedia បានលើកឡើងពីបញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗដែលសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេកំពុងជួបប្រទះ។ ការធ្វើចំណាកស្រុក Lessepsian តាមរយៈព្រែកជីកស៊ុយអេ បាននាំប្រភេទសត្វសមុទ្រថ្មីៗពីសមុទ្រក្រហមមកកាន់តំបន់នេះ ដូចជាប្រភេទត្រីឆ្លាមរេទីគុយឡាត ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ខ្សែសង្វាក់អេកូឡូស៊ីដើម។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជាពិសេសការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រ កំពុងគំរាមកំហែងដល់ជីវចម្រុះ ខណៈដែលការនេសាទហួសកំណត់ និងការបំពុលដោយប្លាស្ទិក ក៏ជាបញ្ហាបន្ទាន់ដែលត្រូវការការសហការអន្តរជាតិដែរ។

ក្រៅពីបញ្ហាបរិស្ថាន តំបន់មេឌីទែរ៉ាណេក៏ជាចំណុចក្ដៅនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដោយមានចលនាជនចំណាកស្រុកឆ្លងកាត់សមុទ្រពីអាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា ទៅកាន់អឺរ៉ុប ដែលបង្កជាវិបត្តិមនុស្សធម៌ រួមជាមួយនឹងជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី លីប៊ី និងតំបន់អ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន ដែលបន្តធ្វើឱ្យស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ធ្លាក់ចុះ។