ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការស្តារមេជិ (Meiji Restoration) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយមួយ ដែលបានស្តារការគ្រប់គ្រងដោយព្រះចៅអធិរាជឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន នៅឆ្នាំ១៨៦៨ ក្រោមរជ្ជកាលព្រះចៅអធិរាជមេជិ។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស នៅសម័យនោះ គេហៅព្រឹត្តិការណ៍នេះថា "ការស្តារដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម" (Honorable Restoration) ហើយវាបាននាំឱ្យមានការទទួលយកលក្ខណៈលោកខាងលិច (Westernisation) នៅក្នុងសង្គមជប៉ុន។

វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា ទោះបីជាមានព្រះចៅអធិរាជគ្រប់គ្រងពីមុនមកក៏ដោយ ក៏ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានស្តារអំណាចជាក់ស្តែងឡើងវិញ និងបានបង្រួបបង្រួមប្រព័ន្ធនយោបាយឱ្យស្ថិតក្រោមព្រះចៅអធិរាជជប៉ុន។ ការស្តារនេះបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំធេងលើរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងសង្គមរបស់ជប៉ុន ដោយលាតសន្ធឹងពីចុងសម័យអេដូ (Edo) រហូតដល់ដើមសម័យមេជិ ជាអំឡុងពេលដែលជប៉ុនបានធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងបានទទួលយកគំនិត វិធីសាស្ត្រផលិត និងបច្ចេកវិទ្យាពីលោកខាងលិច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជប៉ុនជាប្រទេសកោះមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ ប្រទេសនេះកំពុងស្ថិតក្នុងចុងសម័យអេដូ ហើយតាមវិគីភីឌា ព្រះចៅអធិរាជមិនកាន់អំណាចជាក់ស្តែងនៅពេលនោះទេ។ ការស្តារនៅឆ្នាំ១៨៦៨ បានផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនេះ ដោយបង្រួបបង្រួមអំណាចជាក់ស្តែងឡើងវិញក្រោមព្រះចៅអធិរាជ។

ព្រះចៅអធិរាជមេជិគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ ឯកសាររបស់វិគីភីឌាក៏បានលើកឡើងផងដែរពី តុគូហ្គាវ៉ា យ៉ូស៊ីណូប៊ូ ដែលបានជូនដំណឹងដល់មន្ត្រីអំពីការសម្រេចព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គនៅប្រាសាទនីជូ ក្នុងឆ្នាំ១៨៦៧។ លោក សាយហ្គោ តាកាម៉ូរី និងលោក កាតស៊ូ កៃស្ហ៊ូ គឺជាអ្នកចរចាការចុះចាញ់របស់ប្រាសាទអេដូ។ ចំណែកលោក សាកាម៉ូតូ រីយ៉ូម៉ា បានសរសេរកំណត់ត្រានៅខាងក្រោយឯកសារសម្ព័ន្ធភាពសាត់ឆូ (Satchō) ដែលជាសម្ព័ន្ធភាពរវាងតំបន់សាតស៊ូម៉ា និងតំបន់ឆូស៊ូ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការស្តារមេជិបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីជប៉ុនបានជួបប្រទះនឹងវត្តមានរបស់មហាអំណាចលោកខាងលិច។ រូបគំនូរជប៉ុនមួយពីឆ្នាំ១៨៥៤ បានពណ៌នាការមកដល់នៃកងនាវារបស់លោក ភេរី (Perry)។ ក្រោយមក ចលនាតស៊ូប្រឆាំងជនបរទេសដែលមានឈ្មោះថា jōi ឬ "បណ្តេញពួកបរទេស" បានរីករាលដាល ដោយគំនូរមួយពីឆ្នាំ១៨៦១ បានបង្ហាញពីចលនានេះ។ ភាពតានតឹងនេះបាននាំឱ្យមានហេតុការណ៍ហិង្សា ដូចជាករណីលោក អ៊ី ណាអូស៊ូកេ នៅឆ្នាំ១៨៦០ និងការវាយប្រហាររួមគ្នាលើតំបន់ស៊ីម៉ូណូសេគី នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨៦៤។

ឯកសាររបស់វិគីភីឌាក៏បានលើកឡើងផងដែរពីសម្ព័ន្ធភាពសាត់ឆូ (Satchō) ដែលជាការចងសម្ព័ន្ធរវាងតំបន់ឥទ្ធិពលធំៗ និងមានកំណត់ត្រាសរសេរដោយលោក សាកាម៉ូតូ រីយ៉ូម៉ា។ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ តុគូហ្គាវ៉ា យ៉ូស៊ីណូប៊ូ បានជូនដំណឹងដល់មន្ត្រីអំពីការសម្រេចព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គនៅប្រាសាទនីជូ។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ១៨៦៨ ការគ្រប់គ្រងដោយព្រះចៅអធិរាជត្រូវបានស្តារឡើងវិញក្រោមព្រះចៅអធិរាជមេជិ ហើយការចរចារវាងលោក សាយហ្គោ តាកាម៉ូរី និងលោក កាតស៊ូ កៃស្ហ៊ូ បាននាំទៅរកការចុះចាញ់របស់ប្រាសាទអេដូ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦៨ សម្បថដែលមានប្រាំចំណុច ហៅថា Charter Oath ត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការ។

តាមវិគីភីឌា ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានលាតសន្ធឹងពីចុងសម័យអេដូរហូតដល់ដើមសម័យមេជិ ហើយបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំធេងលើរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងសង្គមរបស់ជប៉ុន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ក្រោយការស្តារ ជប៉ុនបានធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងបានទទួលយកគំនិត វិធីសាស្ត្រផលិត និងបច្ចេកវិទ្យាពីលោកខាងលិច។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះមិនបានកើតឡើងតែក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើជីវិតសង្គម និងវប្បធម៌ផងដែរ។

ជាឧទាហរណ៍នៃការផ្លាស់ប្តូរផ្នែកឧស្សាហកម្ម ឯកសាររបស់វិគីភីឌាបានបង្ហាញរូបភាពរោងចក្រអាវុធកូអ៊ីស៊ីកាវ៉ា (Koishikawa Arsenal) នៅតូក្យូ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨៧១។ ការបង្កើតរោងចក្របែបនេះបង្ហាញពីការវិវឌ្ឍន៍នៃឧស្សាហកម្មក្នុងសម័យមេជិ និងការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាថ្មី។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ការទទួលយកគំនិត និងបែបផែនថ្មីៗក៏បានផ្លាស់ប្តូរជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងស្ថាប័នសង្គមរបស់ជប៉ុនផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់អាស៊ាន ការស្តារមេជិគឺជាករណីសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលគេតែងលើកយកមកពិភាក្សា នៅពេលនិយាយអំពីការកែទម្រង់ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ តាមវិគីភីឌា ក្នុងអំឡុងសម័យមេជិ ជប៉ុនបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សទាំងផ្នែកនយោបាយ សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច ដោយបានធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្ម និងទទួលយកគំនិត វិធីសាស្ត្រផលិត និងបច្ចេកវិទ្យាពីលោកខាងលិច។

កេរដំណែលនៃការផ្លាស់ប្តូរនោះនៅតែជាប្រធានបទដែលគេពិភាក្សានៅពេលសិក្សាអំពីដំណើរការទំនើបកម្មនៅអាស៊ីបូព៌ា។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៨៦៨ នេះគឺជាឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលអាចជួយឱ្យយល់ច្បាស់អំពីរបៀបដែលជប៉ុនបានផ្លាស់ប្តូរខ្លួនឯងយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងអំពីលទ្ធផលនៃការផ្លាស់ប្តូរនោះ។