សុខភាពផ្លូវចិត្ត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សុខភាពផ្លូវចិត្ត គឺជាស្ថានភាពនៃសុខុមាលភាពដែលរួមបញ្ចូលអារម្មណ៍ ផ្លូវចិត្ត និងសង្គម។ វាមានឥទ្ធិពលលើការគិត ការយល់ដឹង និងអាកប្បកិរិយា។ តាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) សុខភាពផ្លូវចិត្តគឺ "ស្ថានភាពដែលបុគ្គលដឹងពីសមត្ថភាពខ្លួន អាចទប់ទល់នឹងសម្ពាធធម្មតា ធ្វើការប្រកបដោយផលិតភាព និងរួមចំណែកដល់សហគមន៍"។

យោងតាម Wikipedia សុខភាពផ្លូវចិត្តរួមមានសុខុមាលភាពជាប្រធាន ការយល់ដឹងពីប្រសិទ្ធភាពខ្លួនឯង ស្វ័យភាព សមត្ថភាព និងការសម្រេចសក្កានុពលបញ្ញានិងអារម្មណ៍។ ដូច្នេះសុខភាពផ្លូវចិត្តមិនមែនគ្រាន់តែគ្មានជំងឺទេ តែជាសមត្ថភាពក្នុងការដំណើរការជីវិតប្រចាំថ្ងៃយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រេវ៉ាឡង់នៃជំងឺផ្លូវចិត្តមិនចែកចាយស្មើគ្នាឡើយ។ តាមទិន្នន័យដែលបានលើកឡើងក្នុង Wikipedia អត្រាជំងឺផ្លូវចិត្តកាន់តែខ្ពស់នៅប្រទេសអ្នកមានដែលមានវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចធំ។ ប្រទេសមានគម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រធំ ឃើញមានអត្រាកើតជំងឺថប់បារម្ភ និងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តខ្ពស់។

កត្តាប្រជាសាស្ត្រក៏សំខាន់ដែរ: ស្ត្រីងាយកើតជំងឺថប់បារម្ភ ខណៈបុរសមានអត្រាធ្វើអត្តឃាតខ្ពស់ជាង។ វ័យកុមារនិងវ័យជំទង់ជារយៈពេលសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ WHO បានរាយការណ៍ថាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មានធនធានសុខភាពផ្លូវចិត្តកម្រិត ហើយការមាក់ងាយរារាំងការស្វែងរកការព្យាបាល។ ជាសរុប សុខភាពផ្លូវចិត្តប្រែប្រួលទៅតាមកត្តាសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្តមានការផ្លាស់ប្តូរខ្លាំងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ សម័យបុរាណ ជំងឺផ្លូវចិត្តត្រូវបានចាត់ទុកថាបណ្តាលមកពីកម្លាំងអរូបី ឬការដាក់ទោសពីព្រះ។ នៅយុគកណ្តាល អ្នកជំងឺត្រូវបានឃុំខ្លួនក្នុងទីជម្រកអាក្រក់។ តាម Wikipedia ការកែទម្រង់ធំដំបូងបានកើតឡើងនៅសតវត្សទី១៩ ដោយចលនាអនាម័យផ្លូវចិត្ត (mental hygiene movement) ដែលនាំឱ្យមានមន្ទីរពេទ្យផ្លូវចិត្តបែបថ្មី។

នៅដើមសតវត្សទី២០ ការព្យាបាលដោយការងារ (occupational therapy) និងចិត្តសាស្ត្រ (psychotherapy) បានលេចចេញ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្ស ការរកឃើញថ្នាំផ្លូវចិត្ត និងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការថែទាំក្នុងសហគមន៍ (deinstitutionalization) បានផ្លាស់ប្តូរទេសភាពសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ បច្ចុប្បន្ន គំរូជីវសាស្ត្រ-ចិត្តសាស្ត្រ-សង្គម (biopsychosocial model) ត្រូវបានទទួលយកថាជាវិធីសាស្ត្ររួមសម្រាប់ការយល់ដឹងនិងព្យាបាលជំងឺផ្លូវចិត្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សុខភាពផ្លូវចិត្តជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច។ ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តនិងថប់បារម្ភបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ផលិតភាព និងចំណាយសុខាភិបាលកើនឡើង។ តាម WHO ជំងឺទាំងនេះធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកបាត់បង់រាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។ នៅកម្ពុជា អត្រាបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្តកំពុងកើនឡើង ជាពិសេសក្នុងចំណោមយុវជន ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់កម្លាំងពលកម្មនាពេលអនាគត។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការមើលឃើញចំពោះសុខភាពផ្លូវចិត្តមានភាពខុសគ្នា។ នៅវប្បធម៌ខ្លះ ជំងឺផ្លូវចិត្តត្រូវបានគេមាក់ងាយ និងញែកដាច់ពីសង្គម។ តាម Wikipedia គំរូទ្វេកន្ទ្រាក់បង្ហាញថាសុខភាពផ្លូវចិត្តនិងជំងឺផ្លូវចិត្តមិនមែនជាបង្គោលពីរ ប៉ុន្តែជាវិមាត្រពីរដាច់ដោយឡែក។ ការយល់ដឹងនេះសំខាន់សម្រាប់ការលុបបំបាត់ការមាក់ងាយ និងជំរុញឱ្យមានការព្យាបាលដោយផ្តោតលើបុគ្គលទាំងមូល។ យុទ្ធនាការអប់រំសាធារណៈដូចជា "សុខភាពផ្លូវចិត្តគឺជាសុខភាព" កំពុងត្រូវបានពង្រឹង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន សុខភាពផ្លូវចិត្តជាប្រធានបទសាកលដ៏សំខាន់។ ក្រោយវិបត្តិកូវីដ-១៩ អត្រាជំងឺថប់បារម្ភនិងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តបានកើនឡើងទូទាំងពិភពលោក តាមការរាយការណ៍របស់ WHO។ នៅកម្ពុជា របាយការណ៍ពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក បានបង្ហាញពីការកើនឡើងករណីធ្វើអត្តឃាត និងការព្រួយបារម្ភចំពោះសុខភាពផ្លូវចិត្តយុវជន។ រដ្ឋាភិបាលនិងដៃគូនានាកំពុងពង្រឹងសេវាសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងបញ្ចូលវាទៅក្នុងប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពបឋម។

ជាអន្តរជាតិ ទិវាសុខភាពផ្លូវចិត្តពិភពលោកនៅថ្ងៃទី១០ តុលា ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដូចជាការព្យាបាលតាមអ៊ីនធឺណិត និងកម្មវិធីទូរស័ព្ទសម្រាប់សុខភាពផ្លូវចិត្តកំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់កាន់តែច្រើន។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្តមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់គ្រួសារ កន្លែងការងារ និងសហគមន៍។ ការថែទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តឱ្យបានល្អអាចការពារបញ្ហាផ្សេងៗ និងជំរុញឱ្យសង្គមមានភាពរឹងមាំ។